GABA

GABA supplement is een onderwerp dat steeds meer aandacht krijgt binnen de gezondheidszorg en preventieve leefstijlgeneeskunde.

Gamma-aminoboterzuur (deze neurotransmitter) is een niet-essentieel aminozuur en de belangrijkste, inhiberende (remmende) neurotransmitter in het centraal zenuwstelsel (CZS). Neurotransmitters zijn de boodschapperstoffen die communicatie tussen de verschillende neuronen mogelijk maken. In de hersenen is er een balans tussen stimulerende (exciterende) en remmende (inhiberende) neurotransmitters. Wanneer er teveel overactiviteit in de neuronen ontstaat, waarborgt dit stofje de natuurlijke balans door de overactieve neuronen in hun werking te remmen. Het remt als het ware de zenuwimpulsen en draagt bij aan een optimaal arouselniveau. GABA heeft een stressregulerend effect en wordt daarom ook wel benoemd als natuurlijke tranquillizer.

De concentratie neurotransmitters in de hersenen kan beïnvloed worden door verschillende factoren, zoals inadequate voedselinname, stress, geneesmiddelen zoals benzodiazepinen, en alcohol en drugs. Natuurlijke voedingsbronnen zijn onder andere tuinbonen, groene (blad)groenten, tomaten, sojabonen, uien, scharreleieren en verse noten en zaden.

de stof wordt onder invloed van het enzym glutamaatdecarboxylase (GAD), met als cofactor pyridoxaal-5-fosfaat (actieve vitamine B6), gesynthetiseerd uit glutaminezuur. Het komt in relatief hoge concentraties voor in het CZS, verspreid over een groot deel van de hersenen. De meeste effecten worden gegenereerd via twee typen receptoren, de GABAa- en de GABAb-receptor. Doordat deze remmende neurotransmitter onder meer de neurale excitatoire activiteit van de neurotransmitter glutamaat afremt, wordt de prikkelgevoeligheid van het CZS verminderd en worden neurologische en psychiatrische aandoeningen voorkomen. Een te lage GABA-concentratie kan zich uiten in verschillende neuropsychiatrische klachten en aandoeningen, zoals angststoornissen, stress, epilepsie en slaapstoornissen.

Er zijn tot nu toe weinig tot geen aanwijzingen die suggereren dat het de bloed-hersenbarrière kan passeren. Toch wordt deze neurotransmitter erg vaak ingezet en ondervinden velen positieve resultaten, vooral bij stressgelateerde klachten waaronder ook slaap- en angststoornissen. Een verklaring daarvoor zou kunnen zijn dat, wanneer er voldoende GABA perifeer aanwezig is, dit de werking en effectiviteit van dit stofje positief beïnvloedt in het CZS. Een andere mogelijkheid is dat de stof wél voor een deel de bloed-hersenbarrière kan passeren. Echter tot nu toe is er nog geen eenduidige verklaring.

Stress-symptomen als hoofdpijn, geïrriteerdheid, concentratieproblemen, hyperactiviteit, piekeren en dergelijke kunnen ontstaan door een inadequate werking van GABA in de hersenen, waardoor er overactiviteit van de neuro-transmitter glutamaat ontstaat. Door het optimaliseren van het deze remmende neurotransmitter-niveau wordt deze overactivatie geremd en treedt er een ontspannend effect op. Verschillende onderzoeken wijzen erop dat orale inname van het een kalmerend effect geeft. Bijvoorbeeld enkele pilotstudies, waarbij aan de hand van specifieke hersengolven het effect van orale inname van GABA werd geëvalueerd, lieten een aanzienlijke afname zien van stress-symptomen en een verhoging van de stressweerbaarheid bij de betreffende patiënten.

Men spreekt van een angststoornis als de angst in geen verhouding staat met de omstandigheden. Zowel bij dieren als bij mensen heeft men kunnen vaststellen dat wanneer het deze neurotransmitter-erge systeem in de hersenen wordt geremd, de kans op het ontwikkelen van een angststoornis aanzienlijk groter is.

Een optimale concentratie van dit stofje heeft een angstwerende werking doordat de prikkelgevoeligheid van het CZS door GABA wordt verlaagd. Veel van de regulier ingezette geneesmiddelen, waaronder benzodiazepinen (de stof-agonisten) werken dan ook grotendeels versterkend op de deze remmende neurotransmitter-activiteit, maar kennen ook ongewenste bijeffecten, zoals concentratieverlies, sufheid en bij chronisch gebruik een hoge verslavingsgevoeligheid.

Het rechtstreeks inzetten van GABA als voedingssupplement heeft als groot voordeel dat het deze bijwerkingen niet kent, maar het is mogelijk minder effectief door de beperkte passage van de bloed-hersenbarrière.

In de hypothalamus, het deel van de hersenen dat betrokken is bij slaapprocessen, bevindt zich een groot deel van de het-receptoren. Er is een duidelijke relatie tussen slapeloosheid en een verlaagde deze neurotransmitter-concentratie. Suppletie van GABA kan vanwege de stressregulerende en rustgevende eigenschappen bijdragen aan een goede nachtrust.

Het dit stofje-erge systeem is verantwoordelijk voor zowel het activeren als het doen afnemen van epileptische aanvallen. Een verminderde functie van het de stof-erge systeem, met een verstoring in de richting van stimulerende neurotransmitters, lijkt een belangrijke rol te spelen bij het ontstaan van epileptische activiteit.

Ook worden er bij een groot deel van de epilepsiepatiënten antilichamen gevormd tegen het enzym GAD waardoor, door onvoldoende aanmaak, de GABA-concentratie te laag wordt. De meeste reguliere anti-epileptica zijn dan ook gebaseerd op het verbeteren van de deze remmende neurotransmitter-werking in de hersenen. Ook het bekende ketogene dieet is gericht op het verbeteren van de het-activiteit.

Onderzoek laat zien dat orale suppletie van GABA het aantal epileptische aanvallen significant kan doen verminderen. Toch zijn er ook tegengestelde onderzoeksresultaten en is het werkingsmechanisme van deze neurotransmitter in relatie tot epilepsie nog niet geheel duidelijk. Wel wordt tot nu toe aangenomen, dat ondersteuning van de dit stofje-stofwisseling van essentieel belang is.

GABA wordt ook ingezet om de afgifte van groeihormoon te stimuleren. Vooral bij krachtsporten zou dit positieve effecten kunnen hebben en heeft het een populaire tendens. Door inname van de stof, vooral vlak voor de training, verhoogt de concentratie irGH (immunoreactief groeihormoon) en ifGH (immunofunctioneel groeihormoon). In welke mate irGH en ifGH daadwerkelijk bijdragen aan het doen toenemen van spiermassa is nog onbekend. Van langdurig gebruik in hoge doseringen is geen wetenschappelijke informatie bekend. De toepassing van hoge concentraties (5 -10 gram), zoals eventueel in de krachtsport, kan van invloed zijn op de endogene pancreasfunctie.

Gebruik van deze remmende neurotransmitter wordt ontraden bij hart- en vaatziekten, leverziekten, longaandoeningen en aandoeningen van het maag-darmstelsel. Bij overgevoeligheid dient het gebruik van GABA te worden vermeden.

Van het zijn geen noemenswaardige bijwerkingen bekend. In een enkel geval kunnen kortdurend tintelingen ontstaan.

Voorzichtigheid is met name geboden bij, maar niet beperkt tot, alle middelen die ingrijpen op het deze neurotransmitter-erge systeem, zoals benzodiazepinen, barbituraten, antidepressiva, alcohol en met GABA verrijkte voeding. Voorzichtigheid is tevens geboden bij middelen die het risico op bloedingen kunnen verhogen, zoals anticoagulantia en Ginkgo biloba. Ook andere interacties zijn mogelijk. Overleg hierover met een deskundige.

De aanbevolen dagelijkse dosering voor volwassenen is: Voor algemeen gebruik: maximaal 750 mg. Bij stress- en angststoornissen: maximaal 750 mg in 1-3 doses. Bij epilepsie: 1500 – 2500 mg per dag. Bij slaapstoornissen: 100 – 1000 mg voor het slapen. Bij groeihormoonstimulatie: 1- 5 gram, of 3 gram vlak voor de training.

Deze informatie werd ter beschikking gesteld door Natura Foundation www.naturafoundation.nl. Een volledige opgave van referenties is beschikbaar bij onze redactie.

dit stofje supplement in het kort

de stof supplement blijft een onderwerp waar wetenschap en praktijkervaring niet altijd naadloos op elkaar aansluiten. Meer weten over de wetenschappelijke stand van zaken? Bekijk de achtergrondinformatie van Voedingscentrum. Benieuwd naar een verwant onderwerp? Lees ook ons artikel Psychosociale therapie bij angststoornissen: vermijding doorbreken, veiligheid loslaten.