‘Bevrijd je cliënt uit zijn conditionering’

‘Het geeft een totaalstructuur die zowel de psyche als de soma omvat. Je kan ermee bepalen in welke richting je het efficiëntst de ziektesignalen kan zoeken en wat de beste holistische aanpak is. Ik heb daar zelf veel ervaring mee opgedaan, voor mij was het een soort geschenk. Graag wil ik mijn kennis delen met artsen en therapeuten.’ Aan het woord is holistisch mentor, coach en TCM-specialist Peter Paulissen. Hij vertaalde het enneagram naar een handig gereedschap voor zorgverleners.

‘Het enneagram is een zeer oud, esoterisch, symbool’, vervolgt hij. ‘Door de psyche erbij te betrekken, kan je daarin terugvinden hoe iemands persoonlijkheid gevormd is. Je herkent fixaties en hartstochten die afkomstig zijn uit de kindertijd. De bedoeling is om mensen uit hun systeem, ofwel hun conditionering, te bevrijden.’

‘Belangrijk is dat de zorgverlener de kennis uit het enneagram ook op zichzelf heeft toegepast. Want ieder mens heeft blinde vlekken. Pak je die aan, dan sta je vrij tegenover je cliënt, waardoor je deze beter kan helpen. Elke behandelaar kan zichzelf met z’n familie, met z’n gezin en cliënten perfect plaatsen in dit model en daar voeling mee krijgen. Het is heel dynamisch, want je kan iemand die op een ongezond level vanuit z’n identiteit in het leven staat, brengen naar het niveau waarop hij gezond kan worden. Dus ook jezelf.’ Het enneagram omvat negen hoofdtypen: 1. De perfectionist, 2. De helper, 3. De presteerder, 4. De individualist, 5. De onderzoeker, 6. De loyalist, 7. De optimist, 8. De uitdager, 9. De bemiddelaar.

Peter: ‘Elk type heeft drie levels: gezond, middel en ongezond. Om iemand die zich op het middellevel bevindt richting het gezonde niveau te brengen, gebruik je zowel de therapie die je aanbiedt, jouw specifieke kwaliteiten én je kennis van het enneagram. Dat laatste heeft je dan al vanaf het begin informatie gegeven waar de sleutels liggen om je cliënt uit diens systeem te bevrijden.’

‘Ieder hoofdtype heeft een relatie met zijn vleugeltypes, dat is het type ervoor en erachter. Zo heeft type 1, de perfectionist, ook veel trekken van de types 9 en 2. Het nummer waarin je iemand of jezelf het meest herkent, is het constitutietype. Iemand verschuift van daaruit in stresssituaties naar de negatieve kant van een bepaald tegenoverliggend type en in een ontspannen toestand naar de positieve kant van een ander tegenoverliggend type. Welke dat zijn, wordt duidelijk als je naar de afbeelding kijkt. Persoonlijkheidstype 1 beweegt zich in een stressperiode naar type 4 (pijl wordt rood) en is hij of zij ontspannen, naar type 7 (pijl wordt zwart).

Deze kennis helpt om je snel op je cliënt af te stemmen. Dat begint al in de wachtkamer. Merk je dat een nieuwe cliënt gespannen is omdat je voorgaande consult wat uitloopt? Zie je een uitgesproken optimistisch persoon of maak je kennis met iemand die zich heel gedienstig opstelt? Hoe is de handdruk, hoe loopt iemand, wat straalt iemand uit? Vervolgens krijg je tijdens de anamnese nog meer informatie. Bijvoorbeeld als iemand tegen je zegt dat hij in principe een heel geduldig en vriendelijk persoon is, maar als hij onder druk wordt gezet, erg boos wordt. Soms zelfs zó erg, dat hij zichzelf niet meer herkent. Daarin herken je de verschuiving van het constitutietype naar een ander nummer.’

‘Ook geeft het enneagram informatie door een indeling van triades, de overkoepelende kenmerken per drie persoonlijkheidstypen. Bij 1, 8 en 9 zijn daarvan de kernwoorden instinct, buik en doen. Deze mensen worden op het ongezonde niveau voortgedreven door de emotie boosheid. Bij hen staan de organen onder druk. Bij 2, 3 en 4 heb je te maken met voelers, zij leven vanuit het hart. Psychosomatische klachten doen zich bij dit type vooral in en rond het borstgebied voor. Hun ongezonde drijfveren zijn vooral schaamte en verdriet. Types 5, 6 en 7 zijn uitgesproken denkers. Zij leven vanuit de ratio, het hoofd. De emotie die hen voortdrijft is angst.’

‘Welke therapie je ook geeft, het enneagram leert je een vorm van communicatie waardoor je cliënt beter bij je praktijk past en je voldoende tijd krijgt om met hem of haar te werken. Zo kan je bij een perfectionist maar beter de tijd in de gaten houden, want als het voorgaande consult te lang uitloopt en die persoon moet daardoor wachten, bestaat de kans dat hij geen tweede keer komt. De mentale fixatie van dit type is constant oordelen maar dat niet laten zien. Ook voor zichzelf leggen deze mensen de lat heel hoog. Ze hebben de neiging hun energie uit hun hormoon- of immuunstelsel te halen. Als je iemand behandelt zonder dat je het type herkent, zou je een dergelijke persoon bijvoorbeeld juist energie kunnen geven om in diens negatieve patroon door te blijven gaan, terwijl je juist iets moet bieden om tot rust te komen, de conditionering te doorzien en die los te laten.’

Peter heeft ontdekt dat onder zorgverleners zelf, drie typen sterk vertegenwoordigd zijn: ‘Dat zijn 1, 2 en 6. De eerste, het perfectionistische type, is op het gezonde level een echte hervormer. Type 2, de helper, bestaat uit mensen die er voor een ander zijn en dat ook uitstralen. Ze willen daarvoor wel erkenning. En type 6, het loyalistische type, is warm en joviaal maar handelt vanuit een gevoel van twijfel. Hebben therapeuten een goedlopende praktijk en komen mensen graag naar ze toe, dan worden ze door het dagelijks leven niet uitgenodigd hun type te herkennen en hierin een stukje vrijheid te winnen. Hun blinde vlek blijft zo in stand. Inzicht kan elk persoon, cliënt of behandelaar, bevrijden van zijn of haar type. Want de negatieve kant daarvan veroorzaakt een energielek dat kracht aan hun immuunsysteem onttrekt. Zo ontstaat ziekte.’

Als behandelaar biedt het model je een extra holistische kijk op zowel de psyche als het somatische. ‘Weet je daarbij hoe je zelf in elkaar steekt, dan weet je ook hoe jouw persoonlijkheidstype zich verhoudt tot het persoonlijkheidstype dat tegenover je zit. Je bent vrij omdat je met zelfkennis je eigen blinde vlekken en automatismen hebt losgelaten. Samengevat: een persoon + zijn type = een mens. Een mens – zijn type = essentie, authenticiteit. Zo haalt het enneagram mensen bovendien uit de spreekwoordelijke hokjes.’

www.peterpaulissenacademy.com