‘Lichaam en geest halen uit de lessen wat nodig is’ – Peter Haima over Herstelyoga

Yoga wordt steeds populairder. Omdat het een effectief middel blijkt tegen stress, burn-out en trauma, wordt het tegenwoordig zelfs in kazernes regelmatig beoefend. Een trend die je pakweg tien jaar geleden nog voor onmogelijk had gehouden. Toch is Defensie er al sinds 2016 volop mee bezig. Medisch bioloog, yogadocent en mindfulnesstrainer Peter Haima (61) juicht deze trend van harte toe. Als geen ander weet hij wat yoga voor je gezondheid kan doen.

Daarom ontwikkelde hij in Nederland ‘Herstelyoga voor mensen met kanker en chronische aandoeningen’. Behalve dat hij daar les in geeft, is hij ook een specialisatie-opleiding tot Herstelyogadocent gestart voor ervaren instructeurs. Zo hoopt hij dat de yogavorm op meer plaatsen in het land beschikbaar komt voor wie het nodig heeft. ‘Als je yoga niet kent, associeer je het wellicht met superlenige mensen die op hun hoofd staan of zichzelf moeiteloos dubbelvouwen. En dat is nu juist níet waar yoga over gaat,’ vertelt hij. ‘Yoga bestaat al duizenden jaren en is oorspronkelijk een levenswijze die je dichter bij jezelf brengt. In Nederland is het een methode om actief te zijn, te bewegen en goed voor je lichamelijke en geestelijke gezondheid te zorgen. Dat gebeurt onder andere met bewegingen, houdingen en ademhalingsoefeningen.’

Peter kwam op zijn vijftigste met yoga in aanraking toen hij kanker kreeg. Hij merkte dat yoga veel positieve effecten had: lichamelijk, geestelijk en emotioneel. Hij genas. Dat was na een periode dat hij een regulier behandeltraject had gevolgd met operaties en bestralingen. Vervolgens besloot hij zijn beroep als medisch bioloog vaarwel te zeggen en een opleiding tot yogadocent te gaan volgen. Zijn volgende stap was een reis naar India. Daar deed hij een aanvullend programma voor mensen met kanker en chronische aandoeningen. Peter: ’Ik heb daar mensen als een wrak zien binnenkomen en met een schittering in hun ogen weer zien vertrekken.’

Drie weken lang was hij van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat bezig met yoga, massages en ayurvedische voeding. Dat deed hem enorm goed. En zijn missie werd hem duidelijk: een dergelijk programma ook in Nederland neerzetten. ‘Ik had daar allerlei therapeutische yogatechnieken geleerd, waaronder bepaalde ademhalingsoefeningen. Wat me vooral trof, waren de zachtheid en de volledige aandacht waarmee die werden uitgevoerd, daardoor ga je vóélen. Ik ervaarde voor het eerst hoe het is om letterlijk in het moment te zijn. Dan gebeurt er wat, je wordt ongelooflijk rustig vanbinnen en blokkades kunnen oplossen. Je ervaart heelheid. Want alles mag gezien en gevoeld worden. Sterker, alles wíl gezien en gevoeld worden. Dat is wat ik meenam naar Nederland, waar ik me vervolgens opgaf voor een opleiding tot mindfulnesstrainer in het Nijmeegse Radboudziekenhuis.’

Zijn Herstelyoga is vergelijkbaar met andere vormen van yoga, maar er zijn belangrijke verschillen: de bewegingen zijn eenvoudiger en worden langzamer uitgevoerd. Alles is erop gericht het zelfgenezend vermogen te stimuleren. Ook is er meer rust tussen de oefeningen. Dat helpt om te herstellen en te voelen. ‘Als je ernstig ziek bent, moet je bijvoorbeeld geen vinyasa-yoga gaan doen, dat is te snel en daardoor te heftig. Het is belangrijk om eerst weer je lichaam te gaan voelen en daar een zorgzame en liefdevolle relatie mee op te bouwen. Dat is net als mindfulness, het gaat over aandacht. En, misschien nog wel belangrijker, over de kwaliteit daarvan. Want een oordelende en afwijzende aandacht is natuurlijk niet helend. Wel een aandacht vol compassie.’

Daarmee noemt Peter opnieuw een begrip waar hij een opleiding voor heeft gevolgd. ‘Compassie kan je trainen,’ vertelt hij. ‘We hebben het allemaal in ons, maar we zijn het over het algemeen kwijtgeraakt.’ Op de vraag wat compassie inhoudt, antwoordt hij: ‘Het gaat over een heel zachte, begripvolle houding naar iemand anders en naar jezelf, een houding die begint met mildheid. Daarnaast gaat het over je vermogen je betrokken te voelen bij het lijden van iemand anders of bij het lijden van jezelf. Een ernstige ziekte is bijvoorbeeld een vorm van lijden. Je voelt je erbij betrokken en je bent bereid er iets aan te doen. Dat is de actieve component van compassie. Je ondersteunt iemand om diens lijden te verlichten. En als het om jezelf gaat, heb je het over zelfcompassie, waarbij je iets aan je lijden doet en er verantwoordelijkheid voor neemt. Dus is het iets totaal anders dan zelfmedelijden, want daarmee ben je totaal niet meer in je kracht. Compassieoefeningen maken deel uit van Herstelyoga. Als iemand tijdens de les een fysieke blokkade tegenkomt, vraag ik hoe het voelt, of hij er even wil bijblijven en er een glimlach naartoe kan laten stromen. Zo leren mensen steeds zachter naar zichzelf toe te zijn.’

Andere aspecten van deze vorm van yoga zijn bewegingen en draaiingen in alle richtingen. Daardoor worden alle spieren en organen gemasseerd en verbeteren de doorbloeding en de lymfecirculatie. Peter: ‘Alles moet stromen om de algehele gezondheid te verbeteren. De ademhaling speelt daarbij een belangrijke rol. In de yoga gaan we uit van de gouden driehoek, de adem, het lichaam en de geest. Als we de adem weten te controleren en te kalmeren, hebben we direct de switch van stress naar ontspanning. Er zijn veel technieken om de adem te verdiepen en te vertragen. Vaak zijn mensen zich er niet van bewust dat ze hoog en oppervlakkig ademen. Ik leer ze meer naar de buik te gaan en langer uit- dan in te ademen. Als je uitademt, activeer je het parasympathische zenuwstelsel, de ontspanningsrespons. Dat is wetenschappelijk bewezen. Een van de belangrijkste aspecten van Herstelyoga is dat we switchen van sympathisch naar parasympathisch. Aan het eind van de les merk je dat mensen rustiger zijn geworden. Een yogasessie van één uur activeert al het immuunsysteem, verlaagt het aantal ontstekingsfactoren en zorgt voor kalmerende stoffen in het bloed. Daar zijn diverse wetenschappelijke studies naar gedaan.’

‘Daarom is de ademhaling in Herstelyoga zo belangrijk, omdat we daarmee de geest kalmeren. Aan het eind van de les doen we een eindontspanning om nog een stapje dieper te ontspannen. We gebruiken dan visualisaties, bijvoorbeeld om het hart op te laden of een liefdevolle energie naar de cellen te sturen. Verder maken we gebruik van klanken, bijvoorbeeld door mantra’s te zingen of de bekende ohm-klank voort te brengen. Als je die klank lang genoeg aanhoudt, voel je de trilling in het hele lichaam. Het mooie van met klank werken, is dat het lichaam gaat meevibreren. Je lichaam beschikt over sensoren die de trillingen oppikken en informatie naar de hersenen zenden. Dat activeert het parasympathische zenuwstelsel.’

Omdat er stevig wetenschappelijk bewijs is voor de helende werking van yoga, behoort het ook tot de adviezen van artsen die werken met Integrative Medicine. Zo werkt Peter samen met kinderarts en specialist Integrative Medicine Inès von Rosenstiel die hij tijdens een symposium ontmoette. Ze hadden al snel een klik, onder andere doordat ze beiden geïnspireerd waren door de boeken van David Servan-Schreiber, de Franse psychiater die leed aan een hersentumor en die – heel kort gezegd – het effect van een gezonde leefstijl op het zelfherstellend vermogen beschreef. Inès had al verschillende therapeuten in haar netwerk, maar ze kende nog geen yogadocent in haar directe omgeving. Nu verwijst ze regelmatig patiënten naar Peter door. Verder heeft ze eraan bijgedragen dat hij als yoga- en mindfulnesstrainer zitting nam in een oncologienetwerk dat bestaat uit regulier en complementair therapeuten. Binnen het overkoepelende netwerk Midden-Gelderland is hij samen met acupuncturist Ilse Tomassen en massagetherapeut Eugenie Wijburg de werkgroep Integrated Medicine gestart waarmee zij de integratie van complementaire benaderingen bekender willen maken in de reguliere zorg.

Dat Peter deze kant is opgegaan met zijn werk, heeft alles te maken een omwenteling in zijn leven waardoor hij inzag dat hij in de loop der jaren steeds verder van zichzelf verwijderd was geraakt. Als kind al had hij veel liefde voor de natuur en kon hij zich daarover verwonderen. Hij was al jong vogelaar. Hij studeerde biologie in Groningen en promoveerde op de moleculaire microbiologie. Hoewel hij sinds enkele jaren niet meer werkt als medisch bioloog, kreeg hij tot voor kort nog wel opdrachten uit het bedrijfsleven om wetenschappelijke artikelen te schrijven over bijvoorbeeld obesitas of diabetes. Toen hij in 2010 ernstig ziek werd, kwam hij in een identiteitscrisis terecht. Hij was zich gaan realiseren dat hij steeds meer van zijn kern, de verwondering voor het leven, was afgedwaald. Wat hem tegenstond, was dat het in het bedrijfsleven altijd ging om geld verdienen. ‘Ik moest stilstaan, want ik kon niet verder. Dat ik ziek werd en met yoga in aanraking kwam, heeft me weer terug bij mezelf gebracht.’

‘Ik vind het geweldig dat we door wetenschappelijk onderzoek steeds meer begrijpen hoe yoga werkt. Daardoor komen nu oude en moderne wetenschap bij elkaar. Wat mij betreft mag er in het westen veel meer erkenning komen voor yoga, ayurveda en acupunctuur. Het zijn benaderingen die al duizenden jaren oud zijn en ontzettend veel wijsheid bevatten. In het Westen zijn we soms geneigd te denken dat we het beter weten met een geneeskunde die slechts honderd jaar oud is. Wat mij betreft mogen we ons hierin best wat bescheidener opstellen. Bovendien zien we dat de gezondheidszorg zoals die nu functioneert, niet houdbaar is. We moeten meer toe naar preventie, naar lifestyle. Yoga kan daar een belangrijke rol in spelen. En als zelfs stoere mannen en vrouwen in het leger yoga gaan beoefenen, vind ik dat prachtig. Ze komen daarmee in de overgave en in de zachtheid, precies wat die mensen nodig hebben. Helemaal top!’

Als steeds meer mensen yoga ontdekken, zouden we dan op termijn de effecten daarvan in de maatschappij gaan merken? Peter denkt van wel. ‘Als je bedenkt dat twintig, dertig jaar geleden yoga nog als een grote zweefpartij werd gezien… Vraag nu een willekeurige groep mensen wie van hen yoga beoefent, dan er is altijd wel iemand die z’n vinger opsteekt. Je ziet ook de belangstelling van mannen toenemen. Ik zou het mooi vinden als yoga een normaal onderdeel wordt van de gezondheidszorg. Als je het vergelijkt met de medische kosten die we nu maken in het reguliere systeem, kost yoga bijna niets. Mensen verlichten hun mentale, fysieke en emotionele klachten ermee, ze komen in hun kracht en krijgen een betere relatie met zichzelf. Daarnaast is yoga geschikt voor iedereen. Natuurlijk, er zijn ook mensen die het niet aanspreekt. Dat kan en dat mag, tenslotte vinden we ook niet allemaal hetzelfde lekker.’

Veel mensen die bij Peter Herstelyoga volgen, hebben chronische aandoeningen als rug-, nek- en schouderklachten, overgewicht, COPD, Parkinson. ‘Lichaam en geest halen uit de lessen wat nodig is. In die zin is het een heel holistische benadering, waarmee ik overigens niet bedoel dat het een therapie is. Die is gericht op één persoon en dat is dit niet. Als mensen heel ernstig ziek zijn, kunnen ze niet altijd fysiek genezen. Maar ze komen wel meer in hun kracht, gaan zichzelf meer waarderen en gaan ook helen op andere vlakken. Je raakt met yoga diepere lagen aan waardoor de kwaliteit van leven toeneemt. Ik heb mensen horen zeggen dat ze weliswaar niet beter zijn geworden, maar door yoga wel meer zijn thuisgekomen.’

www.life-force.nl

Er bestaat ook Restorative yoga, eveneens een vorm van herstelyoga, maar heel anders dan de Herstelyoga van Peter Haima. Restorative yoga bestaat voornamelijk uit liggende yogahoudingen met veel hulpmiddelen, zoals kussens. Door de comfortabele liggende houding ontstaat een diepe ontspanning. Hoewel Peter Haima soms ook Restorative-oefeningen doet, bestaat zijn Herstelyoga uit veel meer onderdelen: houdingen en bewegingen (yoga-asana’s), oefeningen om de ademhaling te verbeteren (waaronder yogapranayama’s), ontspanningstechnieken, meditatie/mindfulness & compassie-oefeningen.

Peter Haima is ook oprichter van de stichting Yoga en Kanker. Zijn doel is om daarmee het effect van yoga op kankerpatiënten bekender te maken bij artsen en verder in de maatschappij. Een van de bestuursleden is Eva Noorda, chirurg-oncoloog in Zwolse Isala-ziekenhuis, zelf ook yogadocent.

www.yogaenkanker.nl