Pijnmedicatie, supplementen en veilige combinatiezorg

Mensen met chronische pijn combineren vaak meerdere pijnstillers met supplementen, kruiden of vitamines, soms voorgeschreven, soms op eigen initiatief bij elkaar gesprokkeld. Wat lang niet altijd gebeurt, is een goede check of al die middelen samen nog wel veilig en zinvol zijn. Onderzoekers in Portugal onderzochten wat een gestructureerde apotheekcheck daar structureel aan kan veranderen.

In een pilotstudie kregen twintig volwassenen met chronische pijn ofwel een uitgebreide medicatiebeoordeling door een apotheker, ofwel de gebruikelijke zorg. Bij de medicatiebeoordeling werd systematisch gekeken naar de effectiviteit van elk middel, mogelijke interacties tussen medicijnen en supplementen, en overbodig of dubbel gebruik. Dit gebeurde volgens een vaste methode, gedurende zestien weken, in de eerstelijnszorg.

In de groep met medicatiebeoordeling daalde de pijnscore gemiddeld met ruim twee punten, terwijl de pijn in de controlegroep juist licht toenam. 62,5 procent van de deelnemers met medicatiebeoordeling ervoer merkbare pijnvermindering, tegenover 37,5 procent in de groep met gewone zorg, een verschil dat opvalt.

Van de aanpassingen die de apotheker voorstelde, zoals het stoppen van een overbodig middel of het aanpassen van een dosering, werd 71 procent overgenomen door de behandelend arts. Bij twee derde van de gesignaleerde problematische medicatiecombinaties werd het probleem daadwerkelijk opgelost. Ook de tevredenheid over de behandeling was hoger in de groep met apotheekcheck.

Deze studie is klein, maar het signaal is duidelijk: bij het combineren van pijnstillers, supplementen en eventuele kruidenpreparaten loont het om regelmatig te checken of alles nog goed op elkaar is afgestemd. Vraag bij langdurig gebruik van meerdere middelen gerust naar een medicatiebeoordeling bij je apotheek, vooral als je naast voorgeschreven medicatie ook vrij verkrijgbare supplementen gebruikt.

In Nederland bestaat een vergelijkbare dienst, vaak aangeboden onder de naam medicatiebeoordeling. Volgens de richtlijn komen vooral mensen die vijf of meer verschillende medicijnen chronisch gebruiken hiervoor in aanmerking, al bieden veel apotheken de dienst ook aan bij minder middelen wanneer daar aanleiding toe is, bijvoorbeeld bij vermoeden van interacties of onvoldoende effect. Bij een medicatiebeoordeling brengt de apotheker samen met jou en je huisarts in kaart welke middelen je gebruikt, of ze nog nodig zijn, en of ze goed op elkaar zijn afgestemd.

Supplementen en kruidenmiddelen worden bij zo’n beoordeling vaak over het hoofd gezien, simpelweg omdat mensen ze niet als ‘medicatie’ beschouwen en er daarom niet spontaan over vertellen. Toch kunnen bijvoorbeeld sint-janskruid, hoge doses vitamine K of bepaalde mineralensupplementen de werking van reguliere pijnmedicatie beïnvloeden. Neem daarom altijd een volledig overzicht van alles wat je slikt mee naar een medicatiebeoordeling, inclusief vrij verkrijgbare producten uit de drogisterij.

Voor meer achtergrond over verantwoord gebruik van supplementen naast reguliere zorg, zie de overzichtspagina over orthomoleculaire therapie. Meer informatie over medicatiebeoordeling is te vinden bij de KNMP, de beroepsorganisatie van apothekers in Nederland.

Gebruik je langdurig meerdere pijnstillers, supplementen of kruidenmiddelen naast elkaar? Vraag dan gerust bij je eigen apotheek of een medicatiebeoordeling voor jou zinvol is. Zoals deze studie laat zien, kan een gestructureerde check niet alleen onnodige of dubbele middelen opsporen, maar ook daadwerkelijk bijdragen aan minder pijn en een hogere kwaliteit van leven.

De resultaten uit de Portugese studie sluiten aan bij een breder patroon dat vaker in onderzoek naar medicatiebeoordeling wordt gezien: hoe meer verschillende middelen iemand gebruikt, hoe groter de kans op onnodige overlap, verouderde voorschriften die nooit zijn heroverwogen, of combinaties die elkaars werking verminderen. Bij chronische pijn is dat risico extra relevant, omdat mensen vaak in de loop van jaren steeds nieuwe middelen aan hun schema toevoegen zonder dat de oudere middelen structureel worden geëvalueerd.

Een tweede punt dat opvalt in de studie is hoe vaak artsen de aanbevelingen van de apotheker daadwerkelijk overnamen: bij 71 procent van de voorstellen. Dat wijst op een goede samenwerking tussen apotheker en arts, iets wat niet vanzelfsprekend is maar wel bepalend voor de effectiviteit van een medicatiebeoordeling. Een apotheker die alleen adviseert zonder afstemming met de voorschrijvend arts, bereikt in de praktijk vaak minder.

Voor wie zelf het initiatief wil nemen: bereid een gesprek over medicatiebeoordeling voor door van tevoren een compleet overzicht te maken van alle middelen die je gebruikt, inclusief de dosering, hoe lang je het al gebruikt en waarvoor. Noteer ook eventuele klachten die je toeschrijft aan een bijwerking. Die voorbereiding maakt het gesprek met de apotheker concreter en vergroot de kans dat problematische combinaties daadwerkelijk aan het licht komen.

Een medicatiebeoordeling kost meestal één tot twee gesprekken, verspreid over enkele weken, en wordt in veel gevallen vergoed vanuit de basisverzekering, al gelden hier op dit punt verschillen per zorgverzekeraar en polis. De investering in tijd staat volgens deze studie in geen verhouding tot de mogelijke winst: minder pijn, minder onnodige medicatie en een merkbaar hogere tevredenheid over de behandeling als geheel.

Zo’n structurele medicatiebeoordeling is dus meer dan een administratieve formaliteit; het is een concrete stap die zowel de veiligheid als de effectiviteit van je pijnbehandeling kan verbeteren.