Fyto Facts: feiten over plantaardige middelen
Door Annelies Klink
Planten worden al sinds mensenheugenis door mens én dier gebruikt voor zelfgenezing. Het gebruik van plantaardige middelen wordt veelal gezien als natuurlijk, gezond en (dus) veilig; “baat het niet dan schaadt het niet” is hierbij het idee. Dit is niet altijd terecht. Sommige plantaardige middelen kunnen bijvoorbeeld (in hoge dosering) giftig zijn of vervelende bijwerkingen geven. Ze kunnen interacties hebben met bepaalde andere geneesmiddelen of ze zijn onvoldoende effectief voor de aandoening waarvoor ze gebruikt worden. Fytotherapeutica Gelukkig worden er steeds meer plantaardige middelen door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) als geneesmiddel geregistreerd, de zgn ‘fytotherapeutica’. Inmiddels zijn er 17 plantenextracten als regulier geneesmiddel geregistreerd. Dat betekent dat het gros van de kruidenmiddelen als gezondheidsproduct op de markt gebracht worden en onder de warenwet vallen. Een als geneesmiddel geregistreerd fytotherapeuticum heeft een aantal grote voordelen; het middel is niet alleen op effectiviteit beoordeeld, maar ook op kwaliteit en veiligheid.
bepaald plantenextract van verschillende producenten. Het is eigenlijk te vergelijken met wijn; een rode tafelwijn is niet te vergelijken met een Grand Cru. Het verschil in kwaliteit wordt onder meer bepaald door een verschil in bodem, klimaat, het aantal zonuren, het genetische profiel van de plant en de uiteindelijke verwerking van de plant. Dat geldt ook voor planten met een medicinale functie. Verschillen in concentraties van werkzame stoffen, kwaliteitscontroles en productieprocessen betekenen dat de effectiviteit enorm kan variëren. Door standaardisatie op bepaalde (actieve) stoffen in het extract kan de kwaliteit gewaarborgd worden. Een voorbeeld: uit klinisch onderzoek blijkt dat een bepaald gestandaardiseerd sint-janskruid even effectief is als paroxetine. Dat betekent niet dat alle sint-janskruidextracten dus even effectief zijn als paroxetine (niet alle rode wijn is een grand cru). Hier wordt, opvallend genoeg, zelden bij stil gestaan.
Volgens de definitie is een fytotherapeuticum “een geneesmiddel dat als actieve ingrediënt uitsluitend (delen van) planten of plantmaterialen of combinaties daarvan bevatten, in ruwe of onbewerkte staat” (www. fyto.nl). Dit impliceert dat het middel uit verschillende actieve inhoudsstoffen bestaat, in tegenstelling tot reguliere geneesmiddelen, waarbij er meestal sprake is van één synthetisch geproduceerde werkzame stof.
Naast effectiviteit is kwaliteit ook van belang voor de veiligheid. Een bekend voorbeeld is het sterrenmix incident in 2001. Een aantal mensen werd behoorlijk ziek na het consumeren van sterrenmix thee. Wat was de oorzaak? Een verwisseling van één van de grondstoffen met een toxische variant, die qua uiterlijk grote overeenkomst had.
Veelal zijn de actieve stoffen in het extract stoffen die de plant gebruikt als onderdeel van zijn overlevingsstrategie. Bijvoorbeeld digitoxine, een toxische stof die de Digitalis (Vingerhoedskruid) produceert om vraat te voorkomen. Een chemisch gemodificeerde vorm hiervan is terug te vinden in het geneesmiddel Lanoxin® dat als indicatie chronisch hartfalen heeft. Andere voorbeelden zijn Reminyl® (galantamine uit het sneeuwklokje), Aspirine® (salicine uit de wilgenbast) en Taxol® (paclitaxel uit de Taxus). Bijna de helft van de door de U.S. Food and Drug Administration (FDA) geregistreerde geneesmiddelen in de periode tussen 1984 en 2005 is gebaseerd op stoffen afkomstig uit planten of uit andere natuurlijke bronnen1. Kwaliteit Kenmerkend voor een plantenextract is dat het meerdere stoffen bevat in plaats van één werkzame stof. Dat betekent dat er (grote) verschillen kunnen zijn tussen een
Dus een als geneesmiddel geregistreerd plantenextract garandeert een constante kwaliteit en effectiviteit. Dergelijke eigenschappen zijn voor andere extracten op de Nederlandse markt geen vanzelfsprekendheid. Oplettendheid en selectiviteit is dus gewenst bij de keuze van het middel. 1) Harvey AL. Natural products in drug discovery. Drug Discovery Today 2008; Vol 13:894-900. De rubriek Fyto Facts, wordt mede mogelijk gemaakt door VSM Geneesmiddelen bv
Sinds 1980 verzorgt Academie SAGHO schriftelijke beroepsopleidingen in de alternatieve geneeskunde. Academie SAGHO is erkend/geaccrediteerd door de NOAG (www.noag.org), VBAG (www.vbag.nl) en BATC (www.batc.nl). Een selectie van onze opleidingen Natuurgeneeskundig Therapeut (TRP) Medische Basiskennis (AZ) Orthomoleculair Therapeut (ORT) Fytotherapeut (FYT) Homeopathisch Therapeut (HOM)
Schriftelijke beroepsopleidingen in de alternatieve geneeskunde
Voor informatie en gratis studiegids: tel. 033 422 00 43, e-mail secretariaat@sagho.nl of www.sagho.nl AS101538_SAGHO_ADV_200x140.indd 1
Meer weten over ondersteuning en zorg? Lees ook over Adiona kindercoaching, en kijk voor meer achtergrondinformatie op de website van de NFG. Zo blijft Fyto Facts een waardevolle bron voor plantaardige middelen.
