Door: Tila Pronk
Toen Romeo Julia voor de eerste keer zag, verzuchtte hij dat hij tot op dat moment nog nooit echte schoonheid had gezien. De twee worden halsoverkop verliefd en trouwen in het geheim, ondanks de vete tussen hun families. Naast hun tragische lot, is het meest opvallende aan hun liefdesgeschiedenis de allesoverheersende, wederzijdse aantrekkingskracht. Hoewel relaties in het dagelijks leven vaak een stuk minder dramatisch van start gaan, is de basis van elke relatie een bepaalde aantrekkingskracht tussen twee mensen. Maar waar komt die aantrekkingskracht vandaan? Bestaat liefde op het eerste gezicht echt? Welke rol speelt uiterlijk in aantrekkingskracht, en wanneer vinden we iemand eigenlijk mooi? Welke factoren spelen nog meer een rol? En wat zoeken we nu eigenlijk in een partner?
Liefde op het eerste gezicht
Volgens de Griekse mythologie is liefde op het eerste gezicht het resultaat van theia mania of ‘gekte van de goden’. Twee mensen worden getroffen door een pijl van Eros, die via de ogen het hart betovert. In wetenschappelijke termen wordt liefde op het eerste gezicht omschreven als een gebeurtenis waarbij één of twee mensen vanaf het allereerste oogcontact verliefd op elkaar worden. Uit een grootschalig onderzoek bij ongeveer 1500 mensen is gebleken dat ongeveer tweederde deel gelooft in het fenomeen ‘liefde op het eerste gezicht’. Ongeveer de helft had dit ook ervaren. En van de mensen die het wel eens hadden meegemaakt, was 55 procent vervolgens met het object van hun onmiddellijke affectie getrouwd. In het kort komt het er dus op neer, dat 20 procent van de deelnemers liefde op het eerste gezicht had ervaren en getrouwd was met deze persoon. Opmerkelijk is dat van deze groep gelukkigen 75 procent nog steeds getrouwd was met die partner – een hoger percentage dan voor de gemiddelde huwelijken geldt.
De eerste indruk
Wetenschappers, artsen en schrijvers hebben door de eeuwen heen vaak geprobeerd een verband te leggen tussen iemands uiterlijke kenmerken en zijn persoonlijkheid – ook wel fysionomie genoemd. Er is tot op heden nooit enig wetenschappelijk bewijs gevonden voor het idee dat gezichtskenmerken gerelateerd zijn aan bepaalde persoonseigenschappen, maar toch is fysionomie enorm populair gebleven. Waarschijnlijk komt dit omdat mensen, als ze iemand voor de eerste keer zien, meteen een bepaald idee hebben over de persoonlijkheid van een persoon. Hoeveel tijd hebben we eigenlijk nodig om een eerste indruk te vormen?
De sociaal psychologen Janine Willis en Alexander Todorov hebben aangetoond dat je nog minder tijd nodig hebt dan je misschien zou denken. In een aantal onderzoeken kregen deelnemers steeds foto’s te zien van een gezicht van iemand die ze niet kenden. Sommige deelnemers kregen de gezichten extreem kort te zien. Andere deelnemers zagen de gezichten iets langer, 500 ms (een halve seconde) of 1000 ms (een seconde). Deelnemers van een laatste groep mochten zo lang naar de gezichten kijken als ze wilden. De resultaten van dit onderzoek lieten iets opvallends zien: voor alle eigenschappen maakte het niet uit hoe lang deelnemers naar de foto’s mochten kijken, want het oordeel over de persoon op de foto was voor alle groepen gelijk. De mensen die het gezicht eindeloos mochten bestuderen, velden dus hetzelfde oordeel als de mensen die de foto slechts in een glimp zagen. Mensen hebben blijkbaar in een fractie van een seconde al bepaald of ze iemand agressief, betrouwbaar, aardig of aantrekkelijk vinden. Het enige wat wel veranderde, was hoe zeker mensen waren over hun antwoord. Mensen werden namelijk zekerder van hun inschatting naarmate ze langer naar de foto hadden gekeken, maar hun oordeel bleef dus hetzelfde.
De wetten van de aantrekkingskracht
In de zoektocht naar een partner is het vooral belangrijk dat je iemand aantrekkelijk vindt. Dit oordeel is misschien wel het snelst geveld, omdat onze hersenen ons direct een seintje geven als we in de aanwezigheid zijn van een mooi persoon. Zo blijkt dat, als je oogcontact hebt met iemand met een aantrekkelijk gezicht, de ‘beloningsgebieden’ in het brein geactiveerd worden. Dit levert een fijn, gelukkig gevoel op. Je zou misschien zeggen dat wat een mooi gezicht is, puur een kwestie is van persoonlijke smaak. Hoewel natuurlijk niet iedereen hetzelfde mooi vindt, zijn mensen toch over het algemeen verrassend eensgezind over wat een mooi gezicht is. Uit een onderzoek bij studenten van verschillende achtergronden en culturen – Aziatisch, Zuid-Amerikaans en Noord-Amerikaans – bleek dat zij de aantrekkelijkheid van vrouwelijke gezichten (afkomstig uit deze drie gebieden) vrijwel allemaal hetzelfde beoordeelden. Hoewel er vaak wordt gemopperd dat het beeld van ‘de aantrekkelijke vrouw’ opgelegd wordt door westerse media, blijkt dit niet (helemaal) het geval. Zo hebben mensen die nauwelijks tot nooit toegang hebben tot de media toch ongeveer hetzelfde beeld van wat een aantrekkelijk gezicht is als mensen die er hun hele leven aan blootgesteld zijn. Het lijkt er zelfs op dat wie aantrekkelijk gevonden wordt – in ieder geval gedeeltelijk – biologisch bepaald is. Dit blijkt onder andere uit een onderzoek waarin pasgeboren baby’s op een computerscherm naar aantrekkelijke en onaantrekkelijke gezichten keken. De onderzoekers waren geïnteresseerd in de oogbewegingen van de baby’s. Naar welk gezicht zouden ze kijken? De resultaten wezen uit dat de baby’s vaker en langer keken naar de aantrekkelijke gezichten dan naar de onaantrekkelijke gezichten. Zelfs baby’s van slechts twee dagen hebben blijkbaar al een voorkeur voor knappe gezichten.
Wet 1: gemiddeldheid
De eerste wet van fysieke aantrekkingskracht is min of meer per ongeluk ontdekt door de Engelse antropoloog Sir Francis Galton, rond 1830. Galton vroeg zich af of bepaalde groepen mensen, zoals criminelen, een bepaald type gezicht hadden. Om dit idee te testen, combineerde Galton verschillende gezichten, door transparante velletjes met de afbeeldingen van verschillende criminelen over elkaar heen te leggen. Het eindresultaat interpreteerde hij als het basisgezicht van dé crimineel. Hoewel het hem niet lukte om aan de hand van dit basisgezicht criminelen te identificeren, viel hem wel iets op: het basisgezicht was aantrekkelijker dan elk van de individuele gezichten. Galton leek ontdekt te hebben dat een gemiddeld gezicht aantrekkelijk is. Galtons anekdotische bewijs is ongeveer 150 jaar later op een vergelijkbare manier onderzocht door Amerikaanse psychologen. De resultaten toonden aan dat hoe meer foto’s er bij elkaar werden genomen, hoe aantrekkelijker het gezicht werd gevonden.
De vraag is natuurlijk, waarom valt een mens op een gemiddeld gezicht? Wat maakt een gemiddeld gezicht aantrekkelijk? Stel je een willekeurige groep mannen voor. Terwijl de ene man een buitenproportioneel grote neus heeft, heeft de ander juist een heel smalle neus. En waar de één bolle wangen heeft en ogen die dicht bij elkaar staan, heeft de volgende een ingevallen gezicht met ogen die ver uit elkaar staan. Als je het gemiddelde van al deze gezichten neemt, hebben alle aspecten van het gezicht een ‘normaal’ formaat.
Wet 2: symmetrie
Een belangrijke reden waarom een gemiddeld gezicht aantrekkelijk is, is dus dat er geen rariteiten in zitten en dat alle onderdelen van het gezicht – ogen, oren, mond, neus, wangen – in perfecte verhouding zijn. Ook is een gemiddeld gezicht vaak symmetrisch. Hoewel symmetrie erg moeilijk waar te nemen is met het blote oog, heeft het wel degelijk consequenties voor de aantrekkelijkheid. Er lijkt zelfs informatie over de symmetrie, en dus de aantrekkelijkheid, van iemands gezicht opgeslagen te zijn in de lichaamsgeur.
Wet 3a: vrouwelijkheid
Naast de gemiddeldheid en symmetrie van een gezicht hangt aantrekkelijkheid ook af van de mate waarin iemands gezicht duidelijk tot de ene of de andere sekse behoort. Met andere woorden, een vrouw die er vrouwelijk uitziet, wordt aantrekkelijker gevonden dan een vrouw die er mannelijk uitziet. Aan welke kenmerken moet een typisch vrouwelijk gezicht voldoen? Ten eerste heeft een uitgesproken vrouwelijk gezicht een aantal kinderlijke trekken, zoals grote ogen, een smalle neus, een hoog voorhoofd en volle lippen. De reden hiervoor heeft een evolutionaire oorsprong: een vrouw met een babyface straalt jeugdigheid uit – een teken van vruchtbaarheid. Tegelijkertijd is het ook belangrijk dat een vrouw een aantal volwassen trekken in haar gezicht heeft, zoals een uitgesproken kaaklijn, zodat ze er ook weer niet té kinderlijk uitziet.
Wet 3b: mannelijkheid
Worden mannen ook aantrekkelijker gevonden naarmate ze een mannelijker gezicht hebben? Er zijn onderzoeken die inderdaad hebben aangetoond dat stereotiepe mannelijke trekken (brede kaaklijn, forse wenkbrauwen, vierkante kin) aantrekkelijk worden gevonden, maar andere onderzoeken hebben het tegendeel laten zien, namelijk dat een man aantrekkelijker wordt gevonden als hij bepaalde vrouwelijke gezichtskenmerken heeft. Dit laatste zou komen omdat vrouwelijke gezichtstrekken een teken zijn voor positieve, vrouwelijke karaktereigenschappen, zoals vriendelijkheid en warmte. Aan welk soort gezicht vrouwen de voorkeur geven bij een man, blijkt af te hangen van de fase van de menstruatiecyclus. Behalve symmetrische gezichten, vinden vrouwen in hun vruchtbare periode gezichten aantrekkelijker als ze meer stereotiep mannelijk zijn. Buiten hun ovulatie geven ze echter de voorkeur aan mannen met meer vrouwelijke gezichtstrekken. Dit komt, omdat vrouwen (onbewust) meer waarde hechten aan een goede genenpoel in hun vruchtbare periode, terwijl buiten de ovulatie betrouwbaarheid en vriendelijkheid belangrijker worden gevonden.
Dit artikel is een fragment uit het boek Hartstocht van Tila Pronk. ISBN 9789035136076, www.uitgeverijbertbakker.nl
