Door: Gerrit Ruiter
Generalistische basis GGZ, gespecialiseerde GGZ, de rol van de huisarts de nieuwe functie POH-GGZ, eigen verantwoordelijkheid, zelfredzaamheid. De participatiemaatschappij. Dit zijn transities naar nieuwe maatschappelijke structuren waar we als Nederlanders allemaal mee te maken hebben of krijgen. In dit artikel gaat Gerrit Ruiter van GrandiooZ wat nader in op deze ontwikkelingen en belicht hij aan de hand van twee concrete voorbeelden (in de GGZ en in organisaties) hoe je hier als counselor/coach op in kunt spelen met een eigentijds aanbod.
Veranderingen in de GGZ in Nederland
Op 1 januari 2014 is de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) omgevormd naar een stelsel met een ‘generalistische basis GGZ’ en een ‘gespecialiseerde GGZ’. Het doel van deze stelselwijziging is een passende behandeling op de juiste plaats. Patiënten met lichte klachten worden geholpen in de huisartsenzorg. Behandeling van lichte tot matige, niet-complexe psychische stoornissen vindt plaats in de generalistische basis GGZ. Patiënten met complexe stoornissen worden geholpen in de gespecialiseerde GGZ. Uitgangspunt is dat patiënten dichtbij huis en minder zwaar – en daarmee goedkoper – worden behandeld. De huisarts krijgt meer ondersteuning voor hulp aan en behandeling van mensen met licht psychische klachten. Ook kan de huisarts ondersteuning vragen bij het doorverwijzen van patiënten met stoornissen naar de generalistische basis GGZ of de gespecialiseerde GGZ. In de generalistische basis GGZ zullen mensen met een complexere problematiek behandeld worden. In de oude situatie was dat de eerstelijnspsychologische zorg. Ook mensen met lichte tot matige problemen worden behandeld in de generalistische basis GGZ. De gespecialiseerde GGZ kenmerkt zich door een hoge mate van complexiteit van de behandeling, waarbij gespecialiseerde kennis nodig is.
Voor counselors en coaches is de huisartsenzorg belangrijk, omdat daar de patiënten met licht psychische problematiek blijven. Hiervoor is al weer een aantal jaren geleden de nieuw functie POH-GGZ (Praktijk Ondersteuner Huisarts GGZ) in het leven geroepen, en er wordt gewerkt aan de hand van het stepped care model. In het collaborative stepped care model werkt de huisarts nauw samen met de verpleegkundige of psycholoog (POH-GGZ) en is er een psychiater beschikbaar voor advies. Een belangrijke rol is weggelegd voor de POH-GGZ die de patiënt met niet-ernstige depressieve klachten kortdurende (6-12 weken) psychologische hulp aanbiedt in de huisartsenpraktijk. Door het Trimbos-instituut worden voor deze klachten de volgende interventies gekozen met als basis wetenschappelijke evidentie: psycho-educatie/watchfull waiting, bibliotherapie, zelfhulp of zelfmanagement, fysieke inspanning, runningtherapie, counseling en psychosociale interventies. Tevens wordt er een belangrijke plaats gegeven aan terugvalpreventie en de rol die de op mindfulness gebaseerde therapievormen en programma’s daarin spelen. Deze interventies zijn ook opgenomen in de laatste NHG-standaard Depressie (Nederlands Huisartsen Genootschap).
Er kan geconcludeerd worden dat er bij deze transitie een actievere rol verwacht gaat worden van de patiënt en je ziet op dit vlak een groeiend aanbod van interventies die tot nu toe nog vaak als complementair werden betiteld. Mind Body Medicine wordt steeds meer een onderdeel van de reguliere gezondheidszorg en dit biedt mogelijkheden voor counselors.
Wereldwijde ontwikkelingen op het gebied van Mind Body Medicine
Mind Body Medicine (MBM) is een zich snel ontwikkelend fusiegebied binnen de wetenschap. Het integreert recente, wetenschappelijke bevindingen uit de geestelijke en lichamelijke gezondheidszorg. In de Verenigde Staten heeft MBM een belangrijke plaats in verschillende universitaire instellingen (o.a. Harvard). Een pionier op dit gebied in Europa is de Belgische arts David de Wulf, die het initiatief heeft genomen hieraan in België meer bekendheid te geven. In essentie is MBM gericht op zelfzorg. Cognitieve en gedragsveranderingen staan centraal. Dit betekent dat de patiënt zelf een meer actieve rol gaat spelen in zijn gezondheid. Dit heeft een effect op o.a. therapietrouw (is bij stress verminderd) en de algemene volksgezondheid (levensstijl). MBM vormt samen met heelkunde, procedures en geneesmiddelen één geheel, waardoor de meest recente inzichten binnen de geneeskundige wetenschap volledig tot hun recht komen. Mind Body-interventies, zoals psycho-educatie, zelfinzicht, ontspannings- en inzichtmeditatie en fysieke inspanning behoren tot de meest bekende en breed toegepaste complementaire behandelvormen en creëren een integrale benadering van de gezondheidszorg. Mind Body-interventies voegen van nature veel waarde toe, omdat ze zijn gebaseerd op zelfbewustzijn (ook op zelfverantwoordelijkheid), zelfmanagement en zelfhulp. Op deze manier wordt er een meer geïntegreerd model voor de (eerstelijns) gezondheidszorg geboden waarbij de behandeling in balans wordt gebracht met educatie. Preventie en zelfhulp staan hierbij naast de verschillende (farmaco)therapievormen. Deze twee ontwikkelingen waren de ingrediënten voor GrandiooZ om de positie opnieuw te bepalen.
De GrandiooZ-casus
Laat ik eerst mezelf en GrandiooZ aan u voorstellen. Ik ben Gerrit Ruiter, registercounselor, runningtherapeut en mindfulnesstrainer; ik ben ruim 20 jaar duurloper en sinds 15 jaar beoefen ik yoga en meditatie (mindfulness). GrandiooZ is een praktijk voor counseling, coaching en training en legt zich toe op relatietherapie, bedrijfscounseling en trainingen op het gebied van persoonlijke ontwikkeling steeds met mindfulness als basis.
Vorig jaar tekende zich steeds beter af welke vorm de veranderingen in de GGZ aan zouden nemen. Vanuit GrandiooZ hebben we gekeken hoe we daar op konden inspelen. Het idee ontstond om een aanvullend aanbod op de bestaande runningtherapie-opleiding te gaan aanbieden voor zorgondernemers in de eerstelijns-GGZ. Zelf had ik het idee om het lopen (runningtherapie) en mindfulness als afzonderlijke modules aan te bieden. Maar uiteindelijk hebben we gekozen voor een geïntegreerde, dus holistische aanpak. We zijn op dit moment bezig om de laatste hand te leggen aan deze nieuwe opleiding, die we hebben geschreven met de nieuwe functie POH-GGZ voor ogen. Tevens deed zich de gelegenheid voor deze nieuwe aanpak in de praktijk te brengen vanuit het Gezondheidscentrum Vivaldi in Oldenzaal. Begin dit jaar zijn we gestart en de eerste resultaten zien er veelbelovend uit.
Holistisch rennen en stilstaan
Holistisch rennen en stilstaan is een training waarbij het fysieke (hard)lopen wordt gecombineerd met aandachttraining. Een geïntegreerde holistische aanpak voor lichaam en geest met alle bewezen fysieke en geestelijke gezondheidsvoordelen. De doelgroep voor deze training, die heel goed vanuit een huisartsenpraktijk kan worden aangeboden, zijn de cliënten die gedurende de eerste stap volgens het stepped care model de eerste 2-3 maanden bij de huisarts en de POH-GGZ-functionaris in behandeling blijven. Het specifieke van deze training is dat de cliënten met lichte klachten deel gaan nemen aan een programma van 8 weken. In die weken bouwen cliënten aan hun fysieke en psychische conditie en maken tevens op een laagdrempelige manier kennis met mindfulness. Dit wordt gedaan aan de hand van aandachtsoefeningen waarmee een andere manier van hardlopen kan worden aangeleerd die veel efficiënter is en waarbij de kans op blessures veel kleiner is. Ook wordt er steeds een link gemaakt met wat de cliënt ervaart tijdens het lopen en hoe dat doorvertaald kan worden naar de andere aspecten van zijn leven, zoals bijvoorbeeld het gedrag op het werk of in de relatie. Door met een gedragsverandering tijdens iets eenvoudigs als het lopen bezig te zijn, kan een doorvertaling worden gemaakt naar de andere aspecten van diens leven.
Mogelijkheden voor eerstelijns psychosociaal werkenden
In de GrandiooZ-casus staat beschreven hoe je zou kunnen inspelen op de verandering die inmiddels heeft plaatsgevonden in de GGZ. Belangrijk is om de rol van de huisarts bij dit alles nog eens te benadrukken. De huisarts blijft eindverantwoordelijk en hij ontvangt van de zorgverzekeraars een vergoeding die voor een deel bepaald wordt aan de hand van het aantal patiënten in de praktijk en vervolgens een vergoeding per interventie. Voor de huisarts is het mogelijk om de POH-GGZ-functionaris in loondienst te nemen, op uurbasis in te kopen van grotere organisaties die zich daarop hebben toegelegd (vaak een spin off van de grotere GGZ-instellingen) of te contracteren (freelancer), waarbij bijvoorbeeld een uurtarief wordt afgesproken. Van deze laatste optie is in de GrandiooZ-case gebruik gemaakt.
Binnen organisaties
Zelf heb ik veel ervaring met het werken binnen organisaties en zocht al een tijd naar een mogelijkheid om hiervoor een aanbod te ontwikkelen. Onlangs hoorde ik dat er ook op dit gebied een discussie gaande is. Ook hier zou de huisarts een meer prominente rol gaan vervullen. Nu is het nog zo dat een werknemer die langere tijd ziek is, zich meldt bij de huisarts en na verloop van tijd ook bij de bedrijfsarts. Het plan zou zijn om de rol van de huisarts uit te breiden (net als is gedaan in de GGZ) en dat de cliënt de eerste tijd in behandeling blijft bij de huisarts (en eventueel de POH-GGZ bij psychosociale klachten) en dat de huisarts bepaalt wanneer doorverwijzing naar een bedrijfsarts of deskundige gewenst is.
Mijn ervaring is dat, wanneer je organisaties benadert als counselor met een aanbod voor medewerkers die bijvoorbeeld last hebben van stress, je al gauw te horen krijgt dat de medewerker dan maar naar de huisarts moet gaan. Wanneer je echter binnenkomt bij een organisatie met een oplossing waarmee de medewerkers en de organisatie succesvoller kunnen worden en daarbij tevens de kans op uitval door stress wordt gereduceerd, ben je wel welkom; ze bieden je zelfs een kop koffie aan om eens te komen praten. Nu is het aanbod voor organisaties met mindfulness als basis meestal gebaseerd op de therapievormen uit de gezondheidszorg zoals MBCT (Mindfulness Based Cognitieve Therapie). Na wat speurwerk ontdekte ik een aanpak vanuit de USA die precies was opgesteld zoals ik me dat had voorgesteld. Deze heb ik vertaald naar de Nederlandse situatie en uitgebreid met mijn eigen ervaring (technisch-commerciële managementfuncties in hoofdzakelijk technisch georiënteerde bedrijven). Deze nieuwe training is Werk NU en ik wil deze dit jaar nog binnen een organisatie gaan uitrollen.
Werk Nu
Werk NU is een training van 7 weken en is gebaseerd op drie pijlers. Aandachttraining: aandacht is de sleutel voor emotionele intelligentie. Met aandacht kunnen we een heldere en tegelijk kalme geest creëren. Zelfkennis en zelfmanagement: met de zich verder ontwikkelende aandacht kun je je eigen cognitieve en emotionele processen steeds beter waarnemen. Je bent dan in staat om je gedachten- en emotiesstroom open en objectief te observeren. Dat levert een diepgaande zelfkennis op die nodig is voor zelfmanagement. Het creëren van een nuttige mentale houding: we doen veel op de automatische piloot en dat is vaak niet (meer) effectief. We leren om zicht te krijgen op deze gewoontes en deze te vervangen door meer productieve. We gaan ook beter samenwerken.
Er vindt een verschuiving plaats in organisaties op het gebied van wat mensen belangrijk vinden in het werk en waardoor ze worden gemotiveerd. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat intrinsieke motivatie de meest belangrijke factor is voor taken die om creativiteit en innovatie vragen. Intrinsieke motivatoren zijn onder andere zelfbestemming, persoonlijke groei en zingeving en die blijken veel beter te werken dan de nu nog vaak gebruikte motivatoren zoals bonussen en titels (rangen). Wat mensen positief, energiek en geïnspireerd houdt, is het ervaren van een hoger doel in hun werk. Als dit ervaren wordt, realiseren ze voor zichzelf en de organisatie baanbrekende resultaten.
Daarnaast biedt de training ook een effectief antwoord op de toenemende negatieve effecten van stress. Psychosociale arbeidsbelasting is al jaren een van de grootste arbeidsrisico’s; één derde van het verzuim is hieraan gerelateerd. In 2013 had bijna 50% van de verzuimgevallen een psychische oorzaak (was 30% in 1998). Minister Asscher heeft daarom een aanpak gepresenteerd die loopt tot 2018. In 2014 ligt de focus op de werkdruk. In de gezondheidszorg wordt er veel gewerkt met behandelingen van psychosociale problemen waarbij mindfulness de basis is. Hiermee worden de negatieve effecten van stress en angst zoals overspannenheid en burn-out aangepakt. We kunnen door deze training dit ook preventief gaan inzetten om uitval te voorkomen. Heel positief is dat deze vorm van aandachttraining ook de mens en de organisatie succesvoller maakt.
Zelf ervaar ik de veranderingen en transities die we nu om ons heen zien gebeuren als positief, en ik heb het geluk om mijn missie goed door te kunnen vertalen naar een eigentijds aanbod. Een tijdje geleden las ik ergens een definitie van geluk die hiermee aardig overeenkomt: Geluk is het bijproduct dat ontstaat wanneer je op de goede weg bent.
www.grandiooz.nl | Meer informatie over de invoering van de basis GGZ: http://www.invoeringbasisggz.nl
De rol van counseling in de nieuwe GGZ
Counseling biedt een waardevolle aanvulling op de reguliere zorg, juist nu eigen verantwoordelijkheid steeds belangrijker wordt. Meer lezen over de praktijk van counseling? Bekijk ook de andere artikelen op Curova, of verdiep je verder via Wikipedia.
