Oriëntatie
In de vorige uitgave van PSC Magazine heb je kunnen kennismaken met Sensorimotor Psychotherapy – een methode met als basis interpersoonlijke neurobiologie, neurologie, trauma en gehechtheidsonderzoek. In deze therapie wordt gewerkt met de wijze waarop het lichaam de erfenis van trauma en gehechtheidsproblemen bij zich draagt, waarbij cliënten geholpen worden om deze erfenis te veranderen door middel van somatisch bewustzijn en beweging. In dit artikel zullen we één aspect uitlichten: de oriëntatiereactie.
Onze oriëntatiereactie helpt ons om in de wereld om ons heen van moment tot moment die dingen te kiezen waarop we willen letten. Als een externe stimulus ons boeit (een mooie zonsondergang of een vrolijke pup) of onze aandacht opeist (een onverwachts geluid of een huilend kind), dan richten we onze zintuiglijke ‘radar’ daarop: we ‘oriënteren’ ons op de stimulus. Dit kan een bewuste keuze zijn, maar ook een reflexief instinct.
Als we onze aandacht niet opzettelijk richten, gaat de aandacht vaak automatisch naar wat we kennen: wat we verwachten, wat we gewend zijn om op te merken, wat we geleerd hebben om waar te nemen of waar onze impulsen ons heen leiden.
Trauma, gehechtheid en andere belangrijke levenservaringen hebben een sterke invloed op hoe we ons oriënteren. Onze aandacht kan als vanzelfsprekend naar signalen gaan die erop wijzen dat er slechte dingen kunnen gebeuren, naar de dingen die we vroeger vreesden, naar elk teken van dreiging of interpersoonlijk conflict. Of we vermijden juist om aandacht aan zulke signalen te besteden.
De oriëntatie op prikkels die herinneringen oproepen aan vroeger trauma of problematische gehechtheid, kan de pijn, het verdriet en de onvrede die we in het heden ervaren, versterken. Zulke oriëntatiegewoontes zijn doorgaans aangeleerd om te kunnen omgaan met deze pijnlijke ervaringen of gehechtheidsproblemen. Het ontdekken van dit verband is een eerste stap naar het ontwikkelen van nieuwe oriëntatiegewoontes die bevredigender zijn en meer in overeenstemming met het heden.
In de therapeutische praktijk
Bijna alle cliënten hebben baat bij het leren hoe hun oriëntatiegewoontes bijdragen aan hun problemen. Degenen die last hebben van schaamte en zelfverachting, kunnen zich realiseren dat ze zich oriënteren op stimuli die ‘bewijzen’ dat ze waardeloos zijn. Degenen die steeds voor de ‘verkeerde partner’ kiezen, ontdekken dat ze zich richten op mensen die ze in verband brengen met hun verleden van problematische gehechtheid. Degenen die hun woede moeilijk kunnen beheersen, leren wellicht dat woede gedeeltelijk wordt gestimuleerd door het richten van de aandacht op signalen van gevaar, verraad, kritiek of afkeuring.
We kunnen leren om nieuwsgierig te worden naar onze oriëntatiegewoontes en ons er bewust van worden. Dit is de eerste stap naar verandering. De tweede stap is onze oriëntatie op iets anders te richten, op iets in de omgeving wat ons ‘goed’ of ‘veilig’ doet voelen.
Het werkblad uit ons boek Sensorimotor Psychotherapy kan bijzonder zinvol zijn voor cliënten die behoefte hebben aan wat afstand bij het leren herkennen van hun oriëntatiepatronen. Het nodigt ze uit om op te merken door welke omgevingsaspecten hun aandacht instinctmatig wordt getrokken en om te reflecteren op de wijze waarop die stimuli verband zouden kunnen houden met hun eigen geschiedenis en oriëntatiegewoontes.
Sensorimotor Psychotherapy is vanzelfsprekend vele malen omvangrijker dan een artikel kan laten zien. Met deze korte blik op één facet heb je een kleine inkijk kunnen krijgen in wat deze therapie inhoudt.
Pat Ogden en Janina Fisher komen 26-09-2017 naar Nederland voor het congres ‘Trauma en gehechtheid’. Voor meer informatie: www.uitgeverijmens.nl/congres
Pat Ogden (VS), PhD, is een pionier op het gebied van somatische psychologie en de oprichter/onderwijsdirecteur van het Sensorimotor Psychotherapy Institute. Janina Fisher (VS), PhD, is adjunct-onderwijsdirecteur van het Sensorimotor Psychotherapy Institute en voormalig docent aan Harvard Medical School.
Uit: Ogden, P., & Fisher, J. (2014). Sensorimotor Psychotherapy: Interventions for trauma and attachment. New York: W. W. Norton. Nederlandse editie: Sensorimotor Psychotherapy: Interventies voor traumaverwerking en het herstel van gehechtheid. Eeserveen: Uitgeverij Mens! (2017)
De oriëntatiereactie herkennen en toepassen
Voor therapeuten en zorgprofessionals is het herkennen van de oriëntatiereactie een krachtig instrument binnen Sensorimotor Psychotherapy. Door bewust te werken met de oriëntatiereactie leer je cliënten hun aandacht weer zelf te sturen, in plaats van vast te zitten in trauma-reacties. Zo wordt de oriëntatiereactie een brug tussen lichaam en herstel.
Meer weten over lichaamsgerichte trauma-behandeling? Lees ook onze andere artikelen op Curova, of verdiep je in de wetenschappelijke achtergrond via het Sensorimotor Psychotherapy Institute.
