Wat is zelfontwikkeling?
Afgelopen jaar heb ik met jullie het een en ander mogen delen uit de praktijk van het samenwerken binnen een multidisciplinair team. Dit jaar wil ik met jullie nadenken over je eigen ontwikkeling als therapeut: wat is dat, hoe doe je dat en wat levert het je cliënt op. Deze eerste column wil ik aftrappen met de eerste vraag: wat is zelfontwikkeling?
Het woord zelfontwikkeling is niet terug te vinden in ‘de Van Dale’. Ook persoonlijke ontwikkeling, wat daarop lijkt, is niet te vinden. Als we kijken wat bij ontwikkeling staat in het woordenboek, is de omschrijving: het ontwikkelen: algemene ontwikkeling, brede kennis. Ik vind het interessant als je deze verder uitpluist. Ont-wikkelen, je wikkelt dus iets af, je gaat meer naar de kern, blijkbaar zit er iets omheen waarom je wilt ontwikkelen. Maar ook met het woord algemene: op meerdere gebieden, kan je aan de slag; er is niet 1 focus, je kan het zo breed maken als je zelf wilt. De omschrijving brede kennis vind ik heel erg toepasselijk, brede kennis over jezelf! Kennis over jezelf, wat mensen zien, wat cliënten zien, hoe kom je over, je mogelijkheden tot reflectie, maar ook kennis over je eigen binnenwereld. En met kennis bedoel ik niet alleen cognitief, maar ook gevoelsmatig, op zielsniveau. Veel van ons werk als therapeut gebeurt in ons hoofd, kennisvergaring bij veel opleidingen, cursusdagen en seminars gebeuren veelal cognitief. Maar hoe ben jij ‘ont-wikkeld’ vanbinnen, op emotioneel niveau, hoe goed ken jij jezelf als mens, als therapeut?
Jezelf als instrument
Als therapeut ben je het instrument waar je mee werkt; hoe goed zorg je daarin voor jezelf? Hoe goed heb jij jezelf ontwikkeld dat je kennis hebt van je eigen binnenwereld en hoe goed kun je voor jezelf zorgen om jezelf als instrument in te kunnen blijven zetten? Bij het woord instrument moet ik denken aan een pianist die veel oefent om de prachtige muziekstukken onder de knie te krijgen en daarbij ook balans moet zoeken in oefenen en ontspannen. Daarnaast heeft ook de piano af en toe een onderhoudsbeurt nodig: je vraagt een stemmer om de piano te stemmen, eventueel vilt en/of snaren te vervangen om zo weer aan de slag te kunnen met je instrument.
Een instrument kan ook de gereedschapskoffer van een klusjesman zijn. Het afmaken van een klus staat of valt met het gebruikte gereedschap, wordt nogal eens gezegd. De klusjesman is zuinig op zijn gereedschap, reviseert als er iets kapot gaat of koopt een nieuwe schroefmachine als de oude toch echt op is. Ik denk dat deze metafoor over jezelf als instrument ook van toepassing is op ons zelf als therapeut als het gaat om zelfontwikkeling. Hoe vaak laat jij jezelf stemmen, even nakijken of alles nog goed op z’n plek zit of koop je een nieuwe schroefmachine, omdat de oude niet meer zo goed oplaadt?
Wist je trouwens dat zelfontwikkeling/zelfontplooiing boven aan de top staat van de piramide van Maslow? Deze begint met fysiologische behoeften, zekerheid en veiligheid, sociale acceptatie en waardering. Aan deze voorwaarden moet volgens hem voldaan zijn, voordat we onszelf kunnen ontwikkelen en ontplooien. Hoe is dat in jouw leven als therapeut, is er ruimte en tijd om jezelf te kunnen ontwikkelen of is momenteel je aandacht op andere gebieden gericht?
In de volgende column wil ik ingaan op mogelijkheden hoe je zelfontwikkeling in gang kan zetten. Mocht je zelf een vraag hebben, mail dan gerust naar info@caritasgroep.nl o.v.v. PSC Magazine Wees wie je bent.
Hanneke Nijkamp, praktijkhouder Caritasgroep, psycholoog, relatiecounselor en supervisor. www.caritasgroep.nl
Zelfontwikkeling in de praktijk
Zelfontwikkeling is geen eenmalig project, maar een doorlopend proces dat je als therapeut voortdurend scherp houdt. Wie serieus met zelfontwikkeling bezig is, merkt dat dit direct doorwerkt in het contact met de cliënt. Meer lezen over reflectie in de praktijk? Bekijk ook dit artikel over multidisciplinair samenwerken, en voor achtergrond over persoonlijke ontwikkeling verwijs ik graag naar het Nederlands Jeugdinstituut voor betrouwbare bronnen.
