Wat de spiegel vertelt……

Door Jolijn Hendriks

Kinderen kunnen ons als volwassenen met gedrag flink triggeren. We ervaren hen dan als ‘lastig’ in de klas, thuis in het gezin, op de sportvereniging, op visite enzovoort. Het gedrag van het kind benaderen we in zulke situaties vaak vanuit irritatie, boosheid of geraaktheid. En juist daardoor ontstaat er eerder een gevoelsmatige verwijdering tussen het kind en de volwassene, dan dat er meer begrip en verbinding wordt gevoeld.

Een voorbeeld:
Kees (37) is zeer punctueel. Hij heeft een verantwoordelijke baan en heeft de dingen graag op orde. Hij regelt zijn afspraken op tijd en ruimt papieren en documenten geordend op. Wanneer hij zich meldt voor een intake, is hij de wanhoop nabij wat betreft zijn 15-jarige zoon, die overal wat aan kleding en schoolspullen laat slingeren. Zoonlief Peter is er volgens Kees een ‘ster’ in om wat belangrijk is, altijd op het laatste moment aandacht te geven. Dit irriteert vader sterk: “Peter heeft geen gevoel voor verantwoordelijkheid!” De jongen gaat telkens met de hakken over de sloot over en haalt net een voldoende voor belangrijke proefwerken. Kees vindt zijn zoon onverantwoordelijk en laks. Bovendien moet hij hem daardoor voor zijn gevoel voortdurend achter de broek zitten om alles op tijd af te krijgen en dat geeft Kees stress. Als ik vader naar zijn wens vraag, zegt hij: “Ik zou willen dat de jongen naar me luistert en zich wat meer verantwoordelijk opstelt.” De zoon geeft in een gesprek aan dat hij geniet van zijn schooltijd met vrienden en doet wat nodig is, maar meer niet. Volgens hem ben je niet voor niets jong. Hij vindt dat zijn vader zich te druk maakt en dat hij zich geen zorgen hoeft te maken, want Peter zorgt wel dat hij overgaat. “Relax!” zegt Peter vaak tegen zijn vader.

“Spiegel, spiegel aan de wand, wie is de mooiste van het land?” De boze koningin vraagt in het sprookje van Sneeuwwitje om bevestiging aan haar sprekende Spiegel. Ze weet dat deze haar zal prijzen om haar schoonheid; gewoon even haar ‘boost’ van de dag. Maar helaas…de spiegel geeft een onverwacht antwoord: “O koningin, heel mooi bent u, maar Sneeuwwitje is duizendmaal mooier nu!” Dit antwoord vormt een enorme trigger voor de boze koningin; de spiegeling van haar lieftallig stiefkind valt haar rauw op haar dak!

Binnen de Kinder- en Gezinscoachopleidingen die ik exploiteer bij Sonnevelt Opleidingen, werken we als coach met het benoemen van thema’s. Het grote voordeel daarvan is dat dit eraan bijdraagt te voorkomen dat je als coach te veel gaat redden, helpen en oplossen zonder dat je bewustzijn bevordert bij je cliënt. Tegelijk creëert het een open ruimte waarbinnen je zonder oordeel naar de situatie van je cliënt blijft kijken.

Studenten die vooral gewend zijn om oplossingsgericht te werken, zijn iedere keer weer aangenaam verrast wat het werken vanuit thema’s en de open ruimte –zonder oordeel- brengt aan inzichten bij henzelf en de cliënt. Bovendien ontdek je als hulpverlener dat de thema’s van jouw cliënten ook vaak de thema’s zijn die voor jou als hulpverlener spelen.

In het voorbeeldverhaal zijn de thema’s van vader Kees onder andere:

• Punctueel
• Verantwoordelijk
• Orde/geordend
• Tijd
• Wanhoop
• Kriegel
• Zorgen

De thema’s van zijn zoon onder andere:

• Slingeren
• Geniet
• Relax
• Hakken
• Sloot
• Verantwoordelijkheid

In de thema’s lijken vader en zoon recht tegenover elkaar te staan. Zo punctueel als vader is, zo relaxed is de zoon. Vooral vader is niet gelukkig met de situatie en hij heeft het oordeel over zijn zoon al geveld, uitgaande van zichzelf. “Mijn zoon is niet verantwoordelijk en laks!” Zoon maakt zich minder druk en haalt zijn schouders op over wat vader zegt, al vindt hij het wel jammer dat zijn vader altijd zo gestrest doet en veel op hem moppert.

In mijn boek Puur Elkaar Grootbrengen leg ik stapsgewijs uit hoe het werken met thema’s kan helpen bij het bevorderen van meer verbinding tussen volwassenen en kinderen. Het begint met te kijken waar in de thema’s de overeenkomsten zitten. Bijzonder in het voorbeeld is dat het gezamenlijke thema ‘verantwoordelijkheid’ is. Door het bekijken van de thema’s met vader en zoon en wat daarin mogelijk iets van gezamenlijkheid is, kwam dit er al gauw uit. Ik stelde hun beiden de volgende vraag: hoe beleef je ‘verantwoordelijkheid’ voor jezelf en hoe zie je dit voor de ander?

Door hen over dit thema te bevragen, ontstond er over en weer een luisterend oor om elkaar echt te horen in hoe ze ieder omgaan met verantwoordelijkheid. Uiteindelijk zag vader in het gedrag van zijn zoon een uitnodiging voor hemzelf om wat makkelijker in het leven te staan en wat meer te genieten. Zoon Peter volgde het voorbeeld van zijn vader door zich ordelijker te tonen voor wat betreft zijn spullen, omdat hij begreep dat ze samen verantwoordelijk waren voor het huishouden. Zo ontstond er wederzijds begrip en daarmee weer meer verbinding.

Soms kan het ook verhelderend zijn om eens voor één dag elkaars rollen aan te nemen, zodat je snapt hoe ieder zich in een bepaalde situatie gedraagt. Uiteraard geldt dit vooral voor situaties met wat oudere kinderen.

Een ander sprekend voorbeeld betreft een moeder die klaagde over het beperkte zelfvertrouwen van haar kinderen. Ze vond het heel vervelend dat haar kinderen zo onzeker waren en zo weinig durfden. Na een middag observatie bij haar thuis viel het me op dat ze zo in ‘bevelen’ naar de kinderen sprak. En eigenlijk gaf ze nagenoeg geen complimenten. Zonder daar verder op in te gaan of dit te benoemen, vroeg ik haar naar haar eigen opvoeding. Ze gaf aan een strenge opvoeding te hebben gehad. Ze hoorde niet vaak dat ze iets goeds deed. Met name haar vader sprak hen als kinderen altijd in een soort ‘moppertaal’ aan. “Hij leek meer een dril-sergeant dan een vader”, zo vertelde moeder. Ik vroeg wat ze daarin had gemist. Ze vertelde dat ze iets van warmte miste als kind en af en toe eens een bemoediging of compliment. “Welk verschil had dit voor je gemaakt?” “Ik had me gezien gevoeld,” antwoordde moeder, “en ik denk dat ik me daardoor ook zekerder had gevoeld.”

Samen keken we naar het thema ‘zelfvertrouwen’. Hoe dit voor haar was geweest in haar jeugd, hoe dit mogelijk ook voor haar vader had gespeeld en ten slotte hoe dit thema ook nu weer helder werd in het leven van haar kinderen.

Uit dit laatste voorbeeld blijkt dat thema’s overdrachtelijk kunnen zijn. Ze worden doorgegeven in de generaties, tenzij iemand in de generatie daar verandering in aanbrengt. In mijn boek ga ik dieper in op overdrachtelijke thema’s en ook geef ik aan hoe trauma kan doorwerken in de generaties.

Bewustzijn van eigen issues en thema’s zijn voor volwassenen van belang als het gaat om gedrag van kinderen op hun pad. Juist door je eigen thema’s te kennen en te zien, kun je gedrag van kinderen zien in dat licht, waardoor je voorkomt dat je gedrag los ziet van het grotere geheel waar een kind deel vanuit maakt. En het hoeft niet per se je eigen kind te zijn, dat je trigger en/of spiegelt. Als je als coach bijvoorbeeld zelf worstelt met eigen grenzen, kun je in een hulpverleningstraject dit thema terugzien in de cliënten die je begeleidt.

Het begeleiden vanuit thema’s is een andere invalshoek om als hulpverlener met opvoedingsvragen te werken en geeft bij opvoeders en kinderen meer bewustzijn en onderlinge verbinding.

Mijn boek Puur Elkaar Grootbrengen is een warm pleidooi om als opvoeder en/of hulpverlener open te staan voor het kind in jezelf en het kind om je heen: te luisteren en te zien vanuit een open ruimte zonder oordeel. Zo voorkom je dat je elkaar in hokjes en vakjes plaatst zonder jezelf en de ander echt vanuit je hart te zien. En juist als je zonder oordeel kijkt, zul je merken dat je anders ziet!

Ik kan met groot genoegen kijken naar mijn spelende kleinkinderen. Ze kunnen zich nog zo intens verwonderen en volop genieten van kleine dingen. In mijn boek beschrijf ik specifieke kindkwaliteiten, die ons als volwassenen kunnen helpen het kind in onszelf te herinneren en daarmee in te zetten op een lichter en zorgelozer leven. Kinderen leren van ons, maar wij kunnen ook van hen leren.

Zo groeien we samen als we quality-tijd pakken om onszelf en het kind echt te zien. En als iemand zich echt gezien en gehoord voelt, gaat het licht in de ogen aan. Dan is er weer een beetje kracht bij om te groeien als mens. Door op deze wijze met jezelf en het kind op je pad om te gaan, ontstaat er rust en ruimte waarin van alles ‘moeten’ naar de achtergrond verschuift en ‘genieten’ naar de voorgrond. Dat alles verstevigt het zelfvertrouwen.

Om het kind als spiegel echt te willen zien, wordt van ons als volwassene gevraagd met bewustzijn van eigen thema’s naar gedrag van kinderen te kijken.

Dat zal voor de opvoeder niet altijd leuk of prettig zijn. Juist als je moeite hebt met je eigen feilbaarheid, zul je die spiegeling misschien niet altijd als leerzaam en positief ervaren.

De boze koningin kon alleen maar vanuit jaloezie naar haar stiefdochter Sneeuwwitje kijken. Ze wilde perfect zijn en duldde geen ‘tweede plaats’. In mijn boek beschrijf ik wat het thema ‘perfect’(/perfectionisme) met je doet als mens en hoe het besef van feilbaarheid mildheid naar jezelf en anderen kan brengen.

Mijn wens is dat Puur Elkaar Grootbrengen een bijdrage mag leveren in het elkaar beter verstaan van volwassenen en kinderen, met als doel dat ieder mag zijn wie hij of zij ten diepste is. Dat ieders autonomie mag bloeien!

Genoemde namen in de voorbeelden in dit artikel zijn omwille van privacy aangepast.

Puur Elkaar Grootbrengen. Hoe (hooggevoelige) volwassenen en kinderen samen kunnen opgroeien. AnkhHermes, ISBN 9789020215137. Fotografie: Iris Wuijster.