Zelfcompassie en liefdevolle vriendelijkheid
In dit hoofdstuk breiden we mindfulness uit met zelfcompassie en liefdevolle vriendelijkheid. Zo ontstaat er een heilzaam elixer voor een angstig en overweldigd hart, wat een flinke steun in de rug betekent voor hoe wij omgaan met stress, bezorgdheid, angst, depressie, pijn en ziekte. Door liefdevolle vriendelijkheid in je leven te brengen verdiep je je ervaring van liefde en compassie. Liefdevolle vriendelijkheid doet de hindernissen van egocentriciteit, hebzucht, wrok, jaloezie en haat verdwijnen en zorgt zodoende voor meer ruimte van denken en voelen.
De liefdevollevriendelijkheidmeditatie is een eeuwenoude oefening waarin je compassie voor jezelf ontwikkelt en die vervolgens uitbreidt naar anderen, in steeds wijdere kringen, tot je compassie uiteindelijk alle levende wezens omvat. Als je net zo bent als de meeste mensen in deze snel veranderende wereld, is goed voor jezelf zorgen het laatste waar je aan denkt.
Daarom is het zo moeilijk voor ons om compassie te hebben met onszelf. Het is echter belangrijk om je te realiseren dat zelfcompassie niet alleen helend is, maar van essentieel belang. Je kunt in de omgang met anderen geen liefde en compassie hebben als je die niet hebt ontwikkeld in de omgang met jezelf.
Liefdevolle vriendelijkheid zou je kunnen definiëren als welwillende goedheid of onbaatzuchtige liefde. Het is de grenzeloze liefde die het hart verzacht en zich uitstort over alle levende wezens, zonder onderscheid te maken, verschillen te zien of vooroordelen te hebben. Het is belangrijk om te beseffen dat liefdevolle vriendelijkheid nog enkele andere belangrijke eigenschappen omvat, zoals compassie, gedeelde vreugde en gelijkmoedigheid.
Liefdevolle vriendelijkheid dateert van 2500 jaar terug, van de tijd van Boeddha. Het verhaal vertelt dat een groepje monniken naar een afgelegen bos reisde om zich daar intensief met meditatie bezig te houden. Toen ze daar hun onderkomens hadden gebouwd, zetten ze zich neer om te mediteren. Al snel kregen ze last van storende geluiden, nare geuren en afschuwelijke beelden. Ook bleken hun spullen te verdwijnen, of ze bleken overal verspreid te liggen. In het begin dachten de monniken dat iemand een grap met hen uithaalde, maar ze kwamen erachter dat niemand hiervoor verantwoordelijk was, althans niet een menselijk wezen. De monniken ontvluchten het spookbos en gingen terug naar Boeddha. Toen Boeddha hun vroeg waarom ze waren teruggekomen, zeiden ze dat ze werden dwarsgezeten door geesten en daarom niet konden mediteren. Boeddha leerde hun, als tegengif voor hun angst, de liefdevollevriendelijkheidmeditatie. Hij zei dat ze terug moesten gaan naar dat bos en de geesten liefdevolle vriendelijkheid moesten sturen. De monniken gingen terug en deden de liefdevollevriendelijkheidmeditatie. Al snel werden ze vriendelijk begroet door de geesten die hun eerst de stuipen op het lijf hadden gejaagd. De geesten waren door de liefdevolle vriendelijkheid in iets moois veranderd. Ze heetten de monniken hartelijk welkom, wasten hun voeten en maakten eten voor hen. De monniken besloten zich permanent in het afgelegen bos te vestigen, waar ze in harmonie leefden met alle levende wezens en hun liefdevolle vriendelijkheid naar alles en iedereen uitzonden. Er wordt gezegd dat zowel de monniken als de geesten niet lang daarna spirituele verlichting bereikten.
Een verborgen epidemie: gebrek aan zelfcompassie
Het klinkt prachtig om liefdevolle vriendelijkheid te ontwikkelen en al die liefde voor jezelf te voelen, en die vervolgens ook uit te zenden naar anderen, maar laten we niet voorbijgaan aan het feit dat dit verre van gemakkelijk is. Misschien wil je niet toegeven hoe weinig compassie je eigenlijk hebt; met name voor jezelf kun je soms bitter weinig liefde opbrengen. Meditatieleraar en dichter Stephen Levine zegt vaak dat wat we in het leven moeten leren is onszelf liefhebben (Levine, 1987). Voor de meesten van ons is dit echter een heel moeilijke opgave. Wij hebben met duizenden mensen gewerkt die last hadden van stress, angsten, zorgen, depressie, pijn en ziekte. Lijden ontstaat bij de meeste mensen in de eerste plaats doordat ze hard zijn voor zichzelf. We gaan gebukt onder schaamte of, zoals auteur, psychotherapeute en meditatielerares Tara Brach het verwoordt, we worden gehypnotiseerd door het gevoel niets waard te zijn (Brach, 2004). Schaamte wordt door de hersenen net zo ervaren als grote stress (Schore, 1994). Het lijkt wel of stress schaamte oproept en schaamte stress aanwakkert. Het resultaat is een neerwaartse spiraal van gedachten, emoties, gewaarwordingen en gedragingen, waarin we, voor we er erg in hebben, hopeloos vastlopen.
Schaamte is een epidemie die door de meesten van ons nooit volledig erkend of als zodanig genoemd wordt. Waarschijnlijk ga je met een vriend anders om dan met jezelf; als dat niet zo was, zou je waarschijnlijk geen vrienden hebben. In een mindfulnessgroep overdacht een vrouw de innerlijke dialoog die ze met zichzelf voerde, en ze realiseerde zich dat er bijna geen dag voorbijging dat ze zichzelf niet voor stommeling versleet. Een andere vrouw voegde daar direct aan toe dat ze zichzelf iedere dag een idioot noemde, waarop een man zei dat hij zichzelf heel regelmatig een waardeloze zak noemde. Waarom zeggen we deze dingen tegen onszelf?
We weten het niet zeker, maar het lijkt erop dat de meesten van ons zich als kind gedurende een bepaalde periode innerlijk heel hebben gevoeld en verbonden met de wereld. Kijk maar eens naar een kind van twee, dan zie je een wezen dat volkomen zichzelf is. Kleine kinderen hebben een soort autonomie die gebaseerd is op zelfacceptatie. Als ze moeten poepen, poepen ze. Als ze moeten winden of plassen, doen ze dat. Als ze zich ongelukkig voelen, huilen ze, en als ze blij zijn, lachen ze. Als het om zelfexpressie gaat lijken kleine kinderen over een groot gevoel van vrijheid en openheid te beschikken. Maar helaas, op een gegeven moment leren ze dat ze niet goed zijn zoals ze zijn. Hoe komt dat? Waarom zijn wij zo hard voor onszelf? Is dat een kwestie van opvoeding of cultuur? En hebben we hier allemaal last van?
Het lijkt bij onze menselijke toestand te horen om af en toe geen zelfliefde of zelfcompassie te voelen. Hoe komt dat? Hoe vaak heb jij tegen jezelf gezegd: ‘Dat had ik toch beter moeten doen.’ Af en toe voel je je onzeker over jezelf of heb je minder zelfvertrouwen. Feit is dat we bijna allemaal geteisterd worden door een venijnige, kortzichtige en sinistere innerlijke criticus, die ons de hele dag door beoordeelt.
Liefdevollevriendelijkheidmeditatie is een nuttig tegengif hiervoor en een uitstekend middel om jezelf innerlijk te helen. Als we eraan werken, kunnen we allemaal onszelf meer leren accepteren en zelfs van onszelf leren houden.
Gewoon doen!
Neem een moment om na te denken over een familielid, een vriend of vriendin, een collega of iemand anders die je te binnen schiet. Hoe zou het zijn om in de schoenen van die persoon te staan? Stel je de verliezen en teleurstellingen voor die deze persoon te verwerken heeft gekregen en ook zijn of haar avonturen en overwinningen. Vereenzelvig je nu met het leven van die persoon. Je kunt dit met een vriend of vriendin doen, maar ook met een vijand of een onbekende. Wat merk je in je lichaam en geest als je op deze manier aan die persoon denkt en je met hem of haar verbindt? Kun je voelen dat jullie als mens met elkaar verbonden zijn?
Boekfragment (een gedeelte uit hoofdstuk 8) uit: Mindful omgaan met stress, Werkboek Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) door Bob Stahl & Elisa Goldstein. Boek is inclusief werkbladen en 30 online audio-meditaties. www.samsarabooks.com
Zelfcompassie en liefdevolle vriendelijkheid oefenen
Wie regelmatig zelfcompassie en liefdevolle vriendelijkheid oefent, ervaart minder stress en meer innerlijke rust. Deze mindfulness-vorm helpt om zachter naar jezelf te kijken en compassie uit te breiden naar anderen. Meer lezen over mindfulness en zelfcompassie? Bekijk het overzicht van vakartikelen van Curova of de oefeningen van Mindfulness.nl.
