Liefde en angst
Door Astrid Waernes
Deze column gaat over omgaan met angst bij kinderen, geïllustreerd met verhalen uit mijn eigen praktijk. “Iekke vint u zo een lieve mevrouw”, zei een jongetje vanmorgen bij een training. Zijn bruine heldere oogjes keken mij aan en hij pakte mijn handen vast.
De voldoening van kinderen begeleiden
Dit zijn van die momenten waarop mijn hart sprongetjes maakt en ik superblij ben met wat ik doe: kinderen begeleiden en trainen. En al zijn ze hoogbegaafd, sensitief, hebben ze een beperking, zijn ze onzeker, worden ze gepest, voelen ze zich niet geliefd of boos, deze kinderen zijn de toekomst.
Als kinderen vragen stellen over de wereld om hen heen
Het raakt mij ook wanneer er kinderen komen en mij in de praktijk vragen: “Gaat de oorlog hier ook komen?” En wat zou ik dan verdorie heel graag willen zeggen: nee joh, het is allemaal niet echt waar, het gaat stoppen, het is er niet, morgen is het over. Maar het is er wel, en de kinderen maken zich zorgen. Zij voelen ook de angst van de ouders en horen gesprekken onderling of op de televisie.
De manier waarop angst bij kinderen zich uit
Met angst gaan sommige kinderen naar school, of vlak voor het slapengaan overvalt deze angst hen. Want wanneer kinderen gaan slapen, raken ze de controle kwijt over wat er precies om hen heen gebeurt. Zo kan het in zo’n periode ook gebeuren dat kinderen opeens bang in het donker zijn. Een paar keer naar de ouders lopen en zeggen: “Ik kan niet slapen.”
Als ouder zou je jezelf dan af kunnen vragen: is het echt angst voor het donker, of wil mijn kind hiermee aangeven dat de angst met iets anders te maken heeft? Omgaan met angst bij kinderen begint vaak met dit soort simpele, oprechte vragen. Bij omgaan met angst bij kinderen is het vaak juist die vraag die richting geeft aan een gesprek.
Praten over angst als opening naar verwerking
Ik heb hier ook verhalen over geschreven in mijn kinderboek De Magische Pas. Ik hoor dat kinderen hier veel baat bij hebben, en dat maakt mij blij: blij dat kinderen hun eigen emoties leren kennen en dat de angst er soms ook gewoon even mag zijn.
Door angst binnen te laten, erover te praten waar ze nou precies bang voor zijn, maar ook over wat er gebeurt als het niet zou gebeuren en wat we kunnen betekenen voor mensen die zijn gevlucht of nog daar zijn, ontstaat er een opening in hun gevoel. Bij omgaan met angst bij kinderen benadrukken kinderpsychologen vaker dat het serieus nemen van angst, in plaats van die te bagatelliseren, kinderen helpt om zich gehoord en veilig te voelen. Meer informatie over het gesprek aangaan met kinderen over ingrijpend nieuws is te vinden bij het Nederlands Jeugdinstituut.
Een klein gebaar met groot effect
In de training kwam ook een ander kind naar mij toe en zei: “Juf, ik heb een beetje pijn in mijn hart.” Ik keek hem aan, verwonderd door wat hij op dat moment zei. Ik ging op dezelfde ooghoogte staan en zei: “Leg je hand maar op je hart en adem dan een paar keer naar je hand die op je hart ligt.” Hij sloot zijn ogen en deed dit. Hij opende zijn ogen en zei: “Ja, nu is de pijn weg,” en hij rende weer de zaal in.
De kinderen staan weer klaar om weg te gaan. “Dag lieve juf.” Deze woorden vliegen langs mij heen. Dag lieve kinderen, geniet van deze dag. Jullie zijn heel belangrijk op deze aardbol. En deze gedachten gaan als wolkjes door mijn hoofd. Een paar minuten later staan er weer andere kinderen. En vier kinderen springen om mijn nek. Meer verhalen over het begeleiden van kinderen vind je op de thema-pagina van dit magazine.
Over de auteur van deze column
Astrid Waernes is psychosociaal therapeut en runt al 15 jaar ‘WAERNES’. Ze heeft zich jarenlang verdiept in het gedrag van kinderen en volwassenen en begrijpt steeds meer hoe belangrijk de taal is die we tegen elkaar spreken. Binnenkort verschijnt haar tweede boek. Meer informatie via waernes.nl.
Veelgestelde vragen over omgaan met angst bij kinderen
Hoe herken je angst bij kinderen?
Signalen zijn onder andere moeite met slapen, plotselinge angst in het donker, vaker naar ouders toe komen, of vragen stellen over verontrustend nieuws dat ze hebben gehoord of gezien.
Moet je met kinderen praten over angstige gebeurtenissen zoals oorlog?
Ja, op een manier die past bij hun leeftijd. Angst serieus nemen en er open over praten helpt kinderen vaak meer dan het onderwerp vermijden.
Wat kun je doen als je kind niet kan slapen door angst?
Onderzoek samen wat er precies speelt, benoem de angst, en bied een concreet ritueel zoals een ademoefening of een vast gesprek voor het slapengaan.
Wanneer is professionele hulp nodig bij omgaan met angst bij kinderen?
Als de angst het dagelijks functioneren, zoals slapen, naar school gaan of sociaal contact, langdurig belemmert, is het verstandig een kindertherapeut of huisarts te raadplegen.
