Zweedse en Noorse onderzoekers hebben een opmerkelijke ontdekking gedaan: een dagelijkse combinatie van co-enzym Q10 en het mineraal seleen lijkt lichaamscellen langer gezond te houden. De bevindingen, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nutrients, wijzen op een meetbaar effect op de zogeheten telomeren, de beschermkapjes aan het uiteinde van onze chromosomen.
Telomeren functioneren als een soort slijtage-indicator van de cel. Elke keer dat een cel zich deelt, worden ze een fractie korter. Zijn ze eenmaal volledig opgebruikt, dan kan de cel zich niet langer delen en sterft ze af. Hoe sneller telomeren slijten, hoe sneller cellen, en daarmee weefsels en organen, in de praktijk verouderen.
Vijf jaar co-enzym Q10 en seleen versus placebo
Voor het onderzoek kreeg een grote groep gezonde oudere mannen en vrouwen vijf jaar lang dagelijks een combinatie van co-enzym Q10 en seleen, of een placebo. Aan het einde van de onderzoeksperiode bleken de telomeren van de actief behandelde groep duidelijk langer te zijn dan die van de placebogroep.
Met andere woorden: de twee stoffen leken de celveroudering te vertragen. Dat is meer dan een technisch detail, want eerdere sub-studies binnen dezelfde onderzoekslijn, bekend als de KiSel-10-studie, brachten ook een lager cardiovasculair sterftecijfer in verband met de combinatie.
Waarom co-enzym Q10 juist deze rol speelt
Co-enzym Q10 is een vitamineachtige verbinding die in vrijwel elke lichaamscel voorkomt en een sleutelrol speelt in de energieproductie van mitochondriën, de energiecentrales van de cel. Seleen is een spoorelement dat nodig is voor de aanmaak van antioxidatieve enzymen die celschade door vrije radicalen beperken.
Beide stoffen grijpen dus in op mechanismen die nauw samenhangen met oxidatieve stress, een proces waarvan bekend is dat het celveroudering versnelt. Volgens hoofdonderzoeker professor Urban Alehagen, cardioloog aan het Universitair Ziekenhuis van Linköping in Zweden, kunnen oxidatieve stress en chronische, laaggradige ontstekingen het verouderingsproces versnellen, vooral wanneer iemand structureel een laag gehalte aan seleen en co-enzym Q10 in het lichaam heeft.
Voor deze studie werden bloedmonsters van 443 deelnemers geanalyseerd, met regelmatige tussenpozen gedurende de vijfjarige studieperiode. Sinds de eerste publicatie van de KiSel-10-studie in 2013 hebben de onderzoekers inmiddels meer dan 50.000 bloedmonsters geanalyseerd om te achterhalen hoe deze twee stoffen het lichaam op cellulair niveau beïnvloeden.
Meer dan twintig vervolgstudies
Het uitgebreide bloedonderzoek leverde inmiddels meer dan twintig vervolgstudies op, waarin telkens andere biomarkers werden onderzocht om te achterhalen hoe co-enzym Q10 en seleen samen bijdragen aan een gezonder verouderingsproces. De recentste studie, die zich specifiek op telomeerlengte richtte, bevestigt het patroon dat in eerdere studies al zichtbaar was: de combinatie lijkt ouderen te helpen hun gezondheid en levenskwaliteit langer te behouden.
Een tekort dat vaker voorkomt dan gedacht
Een belangrijke kanttekening is dat een groot deel van de Europese bevolking structureel te weinig seleen binnenkrijgt. Dat komt doordat West-Europese landbouwgrond van nature relatief arm is aan dit mineraal, mede door de gletsjeractiviteit tijdens de laatste ijstijd. Onderzoek wijst uit dat een dagelijkse inname van meer dan 100 microgram nodig is voor een optimale gezondheid, terwijl veel Europeanen met de gangbare voeding niet verder komen dan zo’n 50 microgram per dag.
Veelgestelde vragen over co-enzym Q10 en celveroudering
Is co-enzym Q10 hetzelfde als een vitamine?
Niet precies. Co-enzym Q10 gedraagt zich als een vitamine doordat het lichaam het niet in voldoende mate zelf kan aanmaken naarmate we ouder worden, maar het is strikt genomen geen vitamine.
Kan ik te veel seleen binnenkrijgen?
Ja, een te hoge inname van seleen kan schadelijk zijn. Overleg bij twijfel over suppletie altijd met een arts of therapeut, zeker bij gebruik van andere medicatie.
Werkt co-enzym Q10 ook zonder seleen?
De onderzochte effecten in de KiSel-10-studie werden gemeten bij de combinatie van beide stoffen; het is niet vastgesteld of co-enzym Q10 alleen hetzelfde effect op de telomeerlengte heeft.
Bronnen kunnen op verzoek worden opgevraagd bij de redactie.
Hoe dit zich verhoudt tot voeding en leefstijl
Co-enzym Q10 en seleen zijn geen vervanging voor een gezonde leefstijl, maar een mogelijke aanvulling erop. Co-enzym Q10 komt van nature voor in vlees, vis en noten, maar de hoeveelheid die van nature via voeding wordt opgenomen neemt geleidelijk af met het klimmen der jaren, deels doordat de eigen aanmaak in het lichaam vertraagt. Seleen is te vinden in paranoten, vis en volkorenproducten, al hangt de hoeveelheid sterk af van het seleengehalte van de bodem waarop het voedsel geteeld is.
Onderzoekers benadrukken dat de resultaten van de KiSel-10-studie niet automatisch betekenen dat iedereen baat heeft bij suppletie. De onderzochte groep bestond uit gezonde oudere mannen en vrouwen met doorgaans een beperkte inname van beide stoffen. Voor mensen met een reeds toereikend niveau is het effect van extra suppletie minder goed onderzocht, en overleg met een arts of therapeut blijft raadzaam voordat met suppletie wordt gestart.
Meer nieuws en onderzoek over gezond ouder worden is te vinden op de themapagina.
Bronnen kunnen worden opgevraagd bij de redactie.
