De energetica van Voice Dialogue

In dit hoofdstuk gaan we die inzichten in energetica integreren in Voice Dialogue. Het blijkt immers waardevol om de verschillende energieën te gebruiken bij het stem geven aan je subpersoonlijkheden. Dat begint al met het besef dat we een lichaam hebben en dat we niet alleen het denken zijn, zoals we in het Westen geneigd zijn te geloven. Het is dus belangrijk om je lichaam te kennen. En wie met het lichaam werkt, werkt met energie. Energie is niet zwevend, maar heel fysiek. Dat kun je heel eenvoudig ervaren door je aandacht naar je lichaam te brengen. Een alomvattend principe hierbij is dat je je aandacht kunt richten. Dat richten gebeurt vanuit gedachte of intentie. En daarmee is ‘energie volgt gedachte’ een belangrijk inzicht uit tai chi chuan.

Hierbij is de adem belangrijk. Het belang van goed ademen is langzamerhand algemeen bekend geworden. Mensen die niet goed in contact zijn met hun lichaam, ademen oppervlakkig, niet diep. Het belangrijke van de adem is dat als je goed doorademt, daarmee je energie al stroomt.

Het doel van Voice Dialogue is dat je je volle potentieel aan energieën realiseert en in balans komt. Belangrijk in dit verband is het yin-yangprincipe. Dit houdt in dat elke energie op een gegeven moment ombuigt naar haar natuurlijke tegenpool. Als je dit gewaarwordt, kun je het leven gemakkelijker aan. Als je moe bent, ga je uitrusten. Als je uitgerust bent, ga je vanzelf weer iets doen. Als je iets gedaan hebt, word je vanzelf moe en ga je uitrusten.

Het yin-yangprincipe zie je ook terug bij je subpersoonlijkheden, als een natuurlijke beweging tussen de subpersoonlijkheden, van de ene sub naar de andere. Het is een soort dans tussen de delen. Net als ons zonnestelsel, waarvan de delen ook voortdurend in natuurlijke beweging zijn. Als je meer op de natuurlijke beweging kunt letten, leer je heel bewust om de lemniscaten te gebruiken om het leven ten volle te laten stromen tussen de polariteiten.

De natuurlijke beweging wordt soms beperkt en geblokkeerd (bijvoorbeeld omdat je haar ergens in je jeugd afgeleerd of onderdrukt hebt), waardoor je een beperkt repertoire hebt. Die blokkades willen we wegnemen zodat het leven weer vrijelijk kan stromen. Door bewustwording hierop kun je een veel groter bereik hebben, met veel meer energie. Daardoor ontdek je als vanzelf de relatie tussen je subpersoonlijkheden en je lichaam. Als je diep doorademt, kun je goed in contact komen met de subpersoonlijkheden. Als je goed in je lichaam zit, is bewegen ook gemakkelijker. Beweging is goed voor de bloedcirculatie en dat is goed voor de energie.

Het is allereerst belangrijk om juist díe subpersoonlijkheden te onderscheiden die niet zo vrij zijn in hun energie, die het lichaam controleren of die op een bepaalde plaats vastzitten. Als daar ruimte in komt, wordt andere energie ervaren, waardoor er meer balans is. Tegelijkertijd is dit proces een goede preventie voor bijvoorbeeld moeheid, stress of burn-out.

Het lichaam kan ook een eigen stem hebben. Het lichaam heeft eigen wijsheid en kennis. Wanneer je de energie doorhebt, zie je dat alle subpersoonlijkheden eigen energie hebben. In het lichaam, maar ook in de eigen manier van bewegen, praten en eigen aanwezigheid in de ruimte (uitstraling). Een charismatisch iemand heeft te maken met energie. Dat is iemand die veel verschillende energieën inzet. Bijvoorbeeld Barack Obama, bij wie iedereen denkt dat hij speciaal jou aanspreekt.

Door je bewust te zijn van de energie, merk je dat je in staat bent om te ‘zijn’, zonder iets te moeten. Als je in deze toestand bent, kun je kijken of er iets naar boven komt. Een gedachte of een beeld. Vanuit die gedachte voel je weer wat er in je lichaam gebeurt. Hiervoor sta je stil, ervaar je de energie in je lichaam. In die stilte zie je weer wat er opborrelt.

Hier komen we op een expliciete techniek die je in kunt zetten in een Voice Dialogue-sessie. Er is immers een relatie tussen wat je lichaam ervaart enerzijds, en woorden en beelden die daarmee in harmonie zijn anderzijds. Dit verschijnsel kun je ten voordele van jezelf leren inzetten. Dan heet het focussen. Je kunt op twee manieren starten met focussen: vanuit een ervaring of vanuit een gedachte, beeld of woord. Bijvoorbeeld: je kunt voor een boom gaan zitten.

Wat voel ik in mijn lichaam? Je begint met een beeld van iets. Je opent je en je voelt wat er gebeurt. Er komt een reactie op je lichaam.

Je voelt je bijvoorbeeld rustiger, frisser of je ervaart een ander gevoel. Van daaruit komt een gedachte op, bijvoorbeeld: ik wil buiten wonen. Er zit relatie tussen alle beelden. Of je kunt starten met een schilderij (en wat doet dat met jou) of met een muziekstuk. De muziek heeft een effect op je (inductie) en je resoneert met de muziek.

Als je deze principes begrijpt, kun je die bewust inzetten om vanuit resonantie te kijken welke subpersoonlijkheden er opkomen. Als die specifieke subpersoonlijkheid er is, sta je stil bij de vraag hoe je die lichamelijk ervaart. Focussen helpt je zo om het samenspel tussen (energetische) ervaringen en gedachten vorm te geven en kennis te maken met de bijbehorende delen. Wie meer wil weten over de techniek van focussen, verwijs ik naar het werk van Eugene Gendlin.

Het in kaart brengen van primaire subpersoonlijkheden, tegenpolen en de kwetsbaarheid noemen we mapping. De delen van iemand kunnen immers zowel los van elkaar als in onderlinge samenhang bezien worden. Hiertoe is het waardevol om mapping te combineren met de stoelentechniek. Voor het gebruik van de stoelentechniek is het nodig om een ruimte te creëren waarin de cliënt – naast zijn eigen normale zitplaats – nog in drie stoelen kan plaatsnemen.

Twee stoelen staan daarbij voor de twee tegenpolen en één stoel in het midden reserveer je voor het Bewuste Ego. Nadat de delen in kaart gebracht worden, probeert de begeleider een gesprek aan te gaan met een subpersoonlijkheid van zijn cliënt. Dat gebeurt nog op zijn gewone zitplaats. Als er een eerste contact met een subpersoonlijkheid is, vraagt de begeleider de cliënt om in een van de uiterste stoelen te gaan zitten. ‘Deze reserveren we,’ zo kan de bijbehorende uitleg luiden, ‘geheel en al voor de subpersoonlijkheid met wie we nu aan het spreken zijn.’ Door in een stoel aan de buitenkant te gaan zitten, kan de cliënt de subpersoonlijkheid losmaken van de totale persoon. Dit stimuleert de cliënt om volledig in de ervaring van dit deel te duiken. Voor de beleving spreekt degene op de nieuwe stoel (de stoel van de subpersoonlijkheid) daarom in eerste persoonsvorm (‘ik’) en praat over de cliënt in de derde persoonsvorm (‘zij/hij’). Ook al lijkt het gaan verzitten of verplaatsen naar een andere plek iets oppervlakkigs, toch is het voor de cliënt gemakkelijker om in een ander energetisch deel van hem of haarzelf te stappen. Achtereenvolgens komen er verschillende subpersoonlijkheden aan het woord, op verschillende plekken. Ook voor het Bewuste Ego is er een plek, in het midden. Vanuit deze middenpositie kan deze stoel contact maken met de twee buitenste stoelen. Vanuit dit Bewuste Ego ontstaat direct meer mentale en emotionele manoeuvreerruimte. Dit is de grote winst van mapping en de stoelentechniek.

Een andere centrale energetische Voice Dialogue-vaardigheid die ik in de loop der jaren ontwikkeld heb, ben ik stretching gaan noemen. De kern hiervan is dat je een cliënt met een sterke primaire subpersoonlijkheid die deze andere delen onderdrukt, blijft stimuleren naar de kant die deze subpersoonlijkheid al kenmerkt. Dus een subpersoonlijkheid die zichzelf geweldig vindt, stimuleer je door zichzelf nog verder op te hemelen. Of een subpersoonlijkheid die zwaarmoedig is, geef je mee dat het ook inderdaad allemaal maar moeilijk is. Wanneer je deze eenzijdige interactie met het primaire deel tot in het extreme doorzet, komt er een moment van vermoeidheid en verzadiging, waarop deze energie gewoonweg verdwijnt en de tegenpool zich gaat manifesteren. Dat is het begin van het afstand nemen van de deelpersoonlijkheid die tot dan toe als primair deel heeft gefunctioneerd.

Vanaf het moment dat deze tegenpool zich op zeer natuurlijke wijze gaat manifesteren, ontspant het overlevingspatroon zich. Dit is het moment dat de cliënt toegang krijgt tot de onderliggende kwetsbaarheid. Het is tevens de ‘geboorte’ van een Bewust Ego ten aanzien van deze delen.

Deze overgang naar de tegenovergestelde deelpersoonlijkheid neemt op zichzelf maar een paar seconden in beslag. Via stretching versterk je de innerlijke dynamiek van het primaire deel op een liefdevol provocatieve wijze, waarna zich een take-offmoment voordoet, dat het ongeziene zelf aan het licht brengt.

Tijdens het begeleidingsproces is het van belang om de cliënt te ondersteunen in zijn of haar energie te blijven om zo transformatie mogelijk te maken. Dit noemen we ook wel holding space. Hierbij gaat het om het creëren van een ruimte waarin iemand zichzelf veilig kan ontwikkelen. Je stelt je daartoe oordeelloos op naar je cliënt.

Ook is het van belang te weten en eventueel te delen dat er niets hoeft te worden opgelost; er is en blijft ruimte voor niet-weten.

Op energetisch niveau betekent holding space dat de begeleider een aantal van de eerdergenoemde principes zelf ook blijft toepassen. Denk aan: je bewust zijn van lichaam en energievelden, alerte ontspanning, bewust ademen, centreren, verbinding voelen met hemel en aarde. Daarnaast is de begeleider zich bewust van de energie van de cliënt, de fysieke afstand tussen beiden en de energie in de ruimte waarin gewerkt wordt.

De aandacht en focus van de begeleider voor het proces van de cliënt is hierbij voortdurend aanwezig. Dit betekent ook dat er sprake is van holding space tijdens de sessie, terwijl de begeleider verschillende stappen aan het doornemen is. Ook loopt holding space door tijdens het gebruik van verschillende (energetische) technieken door de begeleider. De energetische principes van holding space gelden ook voor het werken met groepen.

Aan het einde van de sessie nodigt de begeleider de cliënt doorgaans uit om een Gewaarzijnsoefening te doen. De cliënt komt dan naast de begeleider te zitten of te staan. Vanuit deze beschouwende positie geeft de begeleider een samenvatting van de sessie. Zo kan de cliënt zijn eigen proces nog eens doorlopen en reflecteren op de delen die nu meer bewust en beschikbaar zijn geworden. Dit werkt verhelderend en er gaat een bekrachtigende werking van uit.

Als laatste punt wil ik hier graag nog de ingebouwde bescherming noemen. Dat is niet per se een techniek of vaardigheid dan wel een houding van de begeleider. De ingebouwde bescherming van het werk blijkt uit het feit dat de primaire delen volledig worden erkend en gerespecteerd. Er wordt niet geprobeerd mensen te dwingen om – bijvoorbeeld achter de rug van een primaire subpersoonlijkheid om – nieuwe en andere dingen te ondergaan. Alleen al de naam ‘primaire subpersoonlijkheid’ doet eer aan de beschermende functie van deze energie en klinkt heel wat positiever dan wat zo vaak ‘weerstand’ wordt genoemd.

Voice Dialogue-werk is met name veilig omdat aan de beschermende taak van de primaire delen volledig recht wordt gedaan. Hun functie was van oudsher het beschermen van onze kwetsbaarheid en dat moet zo blijven. Zij zorgen ervoor dat we ons niet te snel op nieuwe psychologische wegen begeven. Pas als zij toestemming geven om ‘nieuwe’ energiepatronen te verkennen, zijn de veranderingen die optreden in ons energiesysteem, doorgaans blijvend en worden ze niet doorkruist door het binnenstappen van bijvoorbeeld een boze Controleur, die door de begeleider even ‘ondergeschoffeld’ was.

Het effect van deze ingebouwde bescherming leidt tot een harmonische en evenwichtige ontplooiing van onze verschillende delen. Zodra de primaire delen vertrouwen krijgen in het werk en het transformatieproces, kunnen veilig expedities naar nieuwe gebieden worden ondernomen. Hoewel het zich ontwikkelende Bewuste Ego zich nu niet langer identificeert met de primaire delen, blijft hun beschermende functie van waarde en zal het Bewuste Ego prijs stellen op hun mening met betrekking tot de keuzes waar we voor blijven staan in ons leven.

Dit artikel is een fragment uit het boek De energetica van Voice Dialogue van Robert Stamboliev, Uitgeverij AnkhHermes.