“Een mens zal zich gevangen voelen in een kamer met een dichte deur die naar binnen opengaat, zolang het niet in hem opkomt om te trekken in plaats van te duwen.”
— Ludwig Wittgenstein
Toen ik de 3 Principes begon te delen met mijn cliënten, viel het me op dat we vaak een soort doorbraak bereikten in onze samenwerking, waarna niets meer hetzelfde was als voorheen. De cliënten mogen tot op dat punt succesvol en relatief gelukkig zijn geweest, maar op de een of andere manier verschoof de basisfundering van hun leven.
Cliënten beschrijven hun ervaring van dit transformatieve moment op verschillende manieren, van “Dus dat is waar je al die tijd over hebt zitten praten” tot “Er is niets veranderd, maar alles is anders” tot “De vlinder heeft zich bevrijd.”
Wat me een tijdlang niet helder werd, was wat er precies gebeurde op dat punt. Ik was me er zeker bewust van dat ze allemaal een dieper inzicht in iets hadden gekregen. Ik was alleen niet zeker over wat dat kon zijn.
Toen ik andere op de Principes gebaseerde professionals vroeg of zij hetzelfde ‘doorbraak-inzicht’ zagen in hun werk, bleek dat zij allemaal wisten waar ik het over had. De consensus was dat de echte ‘revolutie’ voor mensen bestond uit het moment dat zij een dieper inzicht kregen in de inside-outaard van de werkelijkheid.
Het gangbare model in onze cultuur is dat onze ervaring van het leven outside-in gecreëerd wordt – dat betekent dat wat vanbuiten met ons gebeurt, de ervaring vanbinnen bepaalt. Mensen of omstandigheden maken ons blij, boos, bedroefd, bang of liefhebbend. En het spel van het leven is om de juiste mensen en omstandigheden te vinden, aan te trekken, te creëren of te manifesteren om te zorgen dat we meer van de goede gevoelens en minder van de slechte hebben.
Eén variatie van dit model (die ik ‘mondige outside-in’ noem) stelt dat onze ervaring niet zozeer bepaald wordt door wat ons gebeurt als wel door wat we doen met wat ons gebeurt. Als we de uitdaging aangaan, kunnen we bewegen van reageren als slachtoffers van de gebeurtenissen van het leven naar ermee omgaan als creators, waarbij we limonade maken van limoenen en de relaties en omstandigheden creëren die ons geluk en vervulling zullen brengen.
Een tweede variatie (die ik ‘verlichte outside-in’ noem) zegt dat, hoewel mensen en omstandigheden er zeker toe doen, wat we denken over deze mensen en omstandigheden veel belangrijker is. Alles van cognitieve en rationeel-emotieve therapie tot de meerderheid van de zelfhulp wijst erop dat je een negatieve gedachte, overtuiging of attitude richting mensen en omstandigheden kunt vervangen door een positieve. En dat je dan niet alleen direct verandering zult ervaren, maar de mensen en omstandigheden na verloop van tijd vermoedelijk ook zullen veranderen.
En zelfs als ze dat niet doen, zullen jouw positieve gedachten en attitudes jou het beste van een slechte situatie laten maken. Hoewel beide benaderingen zeker meer effect sorteren op de werkplek en een plezieriger leven bieden, zijn ze beperkt in de reikwijdte van hun impact. Dat komt niet alleen door een gebrek aan discipline of vaardigheid van de beoefenaars, maar eerder doordat ze geworteld zijn in een fundamenteel onjuist model.
Stel je bij wijze van toelichting het volgende scenario voor:
Je bent in een atelier vol met schilders die achter hun ezels staan. Hoewel je het niet kunt zien vanaf de plek waar jij staat, kijken ze allemaal in de richting van een klein platform in het midden van de ruimte en schilderen wat zij zien.
Terwijl je rondloopt in het atelier, vallen je kleine en soms grote verschillen op tussen wat mensen op hun doek aan het schilderen zijn. Er ontstaan discussies over of het model meer de ene kleur dan de andere kleur heeft, langer of korter is, lelijker of mooier dan weergegeven.
Je begint nieuwsgierig te worden naar wat het is dat iedereen aan het schilderen is, dus je loopt naar het centrum van het atelier en ontdekt tot je verbazing dat daar absoluut niets is. De leegte van het centrum is tastbaar.
Plotseling realiseer je je dat de reden waarom iedereen een andere afbeelding schildert, niet te maken heeft met hun gezichtspunt, waar hun ezel staat of zelfs met een persoonlijke interpretatie. Het is omdat wat zij zien, slechts een projectie is van hun eigen gedachten.
Het moment dat je zelfs een flinter van de illusoire aard van de wereld van vorm opvangt, verandert het spel van het leven compleet en onomkeerbaar. Hoe onzeker of beklemmend of angstig jouw ervaring van het leven ook moge zijn, op het moment dat jij je realiseert dat je alleen maar je eigen denken ervaart, verliest dat denken zijn grip op jou. Je kunt nog steeds ongemakkelijke gevoelens ervaren, maar omdat je weet dat wat dat teweegbrengt, niet buiten jou is, voel je je niet uitgedaagd de wereld te veranderen om daarmee jouw gevoel te veranderen. Je zou toch ook niet naar je televisie lopen om de spelers van je favoriete soapserie ervan te overtuigen hun rare manier van doen te veranderen?
Wat Syd Banks zag toen hij zijn verlichtingservaring beleefde, was dat we in een wereld van denken leven. Niet een wereld beïnvloed door denken, waar het positieve het negatieve overtreft en ons een ‘concurrentievoorsprong in de markt’ geeft, maar een wereld die eigenlijk gemaakt wordt van gedachten. En op het moment dat we stoppen met vechten met onszelf en elkaar over wat we moeten denken en ons in plaats daarvan richten op het wonder dat we denken, beginnen de details van het leven zichzelf te ontvouwen, als vanzelf.
De eenvoudige waarheid is deze:
Onze ervaring van het leven wordt inside-out gecreëerd door de principes van Mind, Consciousness en Thought. We leven in het gevoel van ons denken, niet in het gevoel van de wereld.
We zijn gewoon niet ontworpen om een buitenwereld op een andere manier te ervaren. We kunnen niet zien, horen of voelen zonder ons denken dat onze zintuigen informeert. En er is geen enkele manier om vast te stellen of onze gedachten ons iets vertellen over wat werkelijk aan het gebeuren is of dat die simpelweg foutieve gegevens projecteren die wij als waar interpreteren. Dat is waardoor we het ene moment zeker zijn dat alles goed komt en het volgende moment even zeker dat het niet goed komt – zonder dat er eigenlijk iets verandert in die wereld.
Dit onvermogen om je observaties te verifiëren betekent niet dat de wereld niet bestaat – alleen dat de impact van de wereld op ons leven enorm overdreven is.
Boekfragment uit Het leven werkt INSIDE-OUT, door Michael Neill.
