Psychische Aandoeningen bij Volwassenen: 3 Opvallende Bevindingen
Ruim een kwart van de volwassen Nederlanders heeft in het afgelopen jaar een psychische aandoening gehad. Dat zijn 3,3 miljoen mensen. Het aantal volwassenen met een angststoornis, depressieve stoornis of stoornis in het gebruik van alcohol en drugs is de afgelopen twaalf jaar sterk gestegen.
Dat blijkt uit het langlopende landelijke NEMESIS-onderzoek van het Trimbos-instituut. 26 procent van de volwassen Nederlanders (18 tot 75 jaar) had de afgelopen 12 maanden een psychische aandoening. Twaalf jaar geleden ging het om minder dan 1 op de 5 volwassenen (18 procent).
Belangrijk om te weten is dat deze Nederlanders niet alleen psychische klachten hadden, maar dat zij ook voldoen aan de criteria voor een diagnose. Als we kijken over het gehele leven, heeft zelfs 48 procent van de Nederlanders ooit een psychische aandoening gehad.
Kwetsbare groepen meer risico op ontwikkelen psychische aandoening
In de afgelopen 12 maanden had 15 procent van de Nederlanders een angststoornis, 10 procent een depressieve stoornis en 7 procent een stoornis in het gebruik van alcohol of drugs. Bij een stoornis in middelengebruik gaat het om de gevolgen die mensen ervaren door het gebruik van alcohol of drugs. Denk daarbij aan controleverlies en verminderd functioneren zoals tekortschieten op werk, tijdens studie of thuis.
Daarnaast had 3,2 procent ADHD. Deze psychische aandoeningen kwamen ook vaak samen voor. Van de mensen met een psychische aandoening had bijna de helft (42 procent) 2 of meer psychische aandoeningen in de afgelopen 12 maanden. Vooral jongvolwassenen (jonger dan 35 jaar), alleenstaanden, werklozen en arbeidsongeschikten, mensen met een lager inkomen en mensen die in een stad wonen, hebben vaker een psychische aandoening.
Corona geen invloed op toename psychische aandoeningen
De coronapandemie lijkt geen invloed te hebben op de toename van psychische aandoeningen. Uit het NEMESIS-onderzoek blijkt dat het aandeel volwassenen met een psychische aandoening tijdens de pandemie gelijk is aan het aandeel in het jaar vóor de pandemie.
Daarnaast blijkt uit vergelijking met eerdere verzamelde data binnen het NEMESIS-onderzoek dat de stijging in het aandeel psychische aandoeningen al ver voor de COVID-19-pandemie is begonnen.
Over dit onderzoek
NEMESIS is een grootschalige, langlopende studie van het Trimbos-instituut naar psychisch welzijn, gezondheid en levenservaringen van Nederlandse volwassenen. Deze studie wordt uitgevoerd in opdracht van VWS. Hiervoor voeren interviewers van veldwerkbureau I&O Research gesprekken bij mensen thuis.
“We zien een sterke stijging in het percentage volwassenen met psychische aandoeningen, vooral onder jongvolwassenen en studenten. Toenemende maatschappelijke zorgen of prestatiedruk zouden hier een rol kunnen spelen. Ook bij mensen die in een stad wonen zien we een sterkere stijging in psychische aandoeningen, al is onduidelijk wat oorzaak of gevolg is.” – Annemarie Luik, programmahoofd epidemiologie
“In een eerdere studie van het VUmc naar de effecten van COVID-19 op de psychische gezondheid van mensen konden we zien dat de pandemie een tijdelijke toename van gevoelens van somberheid of angst veroorzaakte, maar geen invloed heeft op de klinische diagnoses van psychische aandoeningen.” – Margreet ten Have, projectleider NEMESIS
Dit nieuwsbericht is geschreven door Annemarie Luik. Het gehele artikel is te lezen op: www.trimbos.nl/actueel/nieuws. Meer cijfers uit het NEMESIS-onderzoek vind je op: cijfers.trimbos.nl/nemesis
Psychische aandoeningen bij volwassenen: wat kan beschermen?
De vraag wat het risico op psychische aandoeningen bij volwassenen kan verkleinen, houdt onderzoekers al langer bezig.
Naast het in kaart brengen van de toename van psychische aandoeningen bij volwassenen, is er ook steeds meer onderzoek naar factoren die beschermend kunnen werken. Een umbrella review van meta-analyses, gepubliceerd in PMC (PMC10434389), bevestigt dat sociale verbondenheid een belangrijke beschermende factor is tegen depressie. Mensen die zich sociaal verbonden voelen, ervaren doorgaans minder angst- en depressieklachten, terwijl sociale isolatie juist een risicofactor vormt.
Ook beweging blijkt een krachtige, goed onderbouwde factor. Meta-analyses laten zien dat lichaamsbeweging depressie- en angstklachten effectief kan verminderen, met effecten die in sommige onderzoeken vergelijkbaar zijn met die van reguliere behandelingen zoals medicatie of psychologische interventies. Dit werkt onder meer via veranderingen in neurotransmitters zoals serotonine en dopamine, en door het vrijkomen van endorfines. Groepsgewijze of begeleide vormen van bewegen lijken daarbij het meest effectief, wat mogelijk komt doordat ze ook sociale interactie en steun bieden.
Deze inzichten zijn relevant in het licht van de NEMESIS-cijfers: naast professionele hulp bij een gediagnosticeerde psychische aandoening, kunnen sociale verbondenheid en regelmatige beweging bijdragen aan het verkleinen van het risico op psychische klachten bij volwassenen.
Ook vroegsignalering speelt een rol. Onderzoekers van het Trimbos-instituut wijzen erop dat psychische aandoeningen bij volwassenen vaak niet plotseling ontstaan, maar zich geleidelijk ontwikkelen uit aanhoudende stress, eenzaamheid of ingrijpende levensgebeurtenissen. Huisartsen en bedrijfsartsen kunnen hierin een belangrijke signalerende rol spelen, zeker bij kwetsbare groepen zoals jongvolwassenen en mensen met een lager inkomen. Vroege herkenning en toegankelijke hulp, in combinatie met aandacht voor beschermende factoren als sociale verbondenheid en beweging, kunnen bijdragen aan het beperken van de impact van psychische aandoeningen op het dagelijks leven.
Sterke toename psychische aandoeningen bij volwassenen
Veelgestelde vragen over psychische aandoeningen bij volwassenen
Hoeveel volwassenen in Nederland hebben een psychische aandoening?
Volgens het NEMESIS-onderzoek van het Trimbos-instituut had 26 procent van de volwassen Nederlanders in het afgelopen jaar een psychische aandoening, tegenover minder dan 1 op de 5 twaalf jaar eerder.
Heeft de coronapandemie deze toename veroorzaakt?
Nee. Onderzoek laat zien dat de stijging in psychische aandoeningen bij volwassenen al ver voor de pandemie begon en dat het aandeel tijdens de pandemie vergelijkbaar was met de periode ervoor.
Welke groepen lopen het meeste risico?
Vooral jongvolwassenen, alleenstaanden, werklozen en arbeidsongeschikten, mensen met een lager inkomen en mensen die in een stad wonen, hebben vaker een psychische aandoening.
Wat kan het risico op psychische klachten helpen verkleinen?
Onderzoek wijst op sociale verbondenheid en regelmatige lichaamsbeweging als beschermende factoren, als aanvulling op professionele behandeling wanneer die nodig is.
Meer lezen over mentale gezondheid? Bekijk ook de andere artikelen op het thema TCC Magazine 2023.
Kortom: het aantal psychische aandoeningen bij volwassenen groeit al langer, en zowel professionele hulp als beschermende factoren als sociale verbondenheid en beweging verdienen aandacht.
