Leonieke Scheepsma heeft op de jaarlijkse ontmoetingsavond van Stichting Rosegaarden gesproken over psychosociale zorg bij de oudere cliënt. Dit deed zij aan de hand van de levenscirkel.
Levenscirkel
Contact maken: De cirkel begint met het contact maken. Het allereerste begin in deze wereld is het welkom op de wereld en de plek die je mag innemen. Hoe was je welkom? Oude herinneringen spelen een belangrijke rol in hoe je op oudere leeftijd jezelf en de ander welkom heet.
Hechten en veerkracht: Als er emotionele beschikbaarheid is tussen ouder en kind, ontstaat er een veilige hechting. 100% daring (loslaten) en 100% caring (nabijheid). Dit zorgt voor veerkracht.
Intimiteit en verbinding: Vanuit het welkom en veilige hechting ontstaat er intimiteit en verbinding.
Verlies en afscheid nemen: Op het moment van hechten is het afscheid al ingesloten. Het een kan niet zonder het ander. Als je niet hecht, hoef je ook geen afscheid te nemen. De manier waarop je afscheid neemt, heeft veel relatie met de wijze waarop je gehecht bent. Er treden hechtingsgevoelens op zoals vastklampen, huilen en boosheid.
Rouwen en integratie: Als je je hebt verbonden en je moet afscheid nemen, is er rouw. Rouw is de prijs die je betaalt voor gehechtheid, verbondenheid en liefde. In deze fase voelen we rauwe pijn, het verdriet, het gemis. Rouw zal nooit helemaal over gaan. Toch is aanvaarden belangrijk.
Betekenis geven en roeping: In de laatste levensfase komen de thema’s van de levenscirkel indringend in beeld. Enerzijds wordt op de betekenis van het geleefde leven teruggekeken en anderzijds vooruitgekeken naar de resterende tijd en datgene wat nog van betekenis is en nagelaten kan worden. Zingeving voor ouderen bestaat uit verbinden met zichzelf, anderen, de wereld om zich heen en het iets dat groter is dan henzelf.
Blokkades in de levenscirkel
Isoleren en terugtrekken: De achterkant van jouw welkom is het isoleren en terugtrekken. Er heeft kwetsing plaatsgevonden waar nog niet om gerouwd is. Het gevolg is dat je je dan niet open durft te stellen maar je jezelf isoleert.
Onthechten of vastklampen: De achterkant van veilige hechting is onveilige hechting. Te onderscheiden in te weinig afgrenzing tussen de emoties van het kind en de ouder. Ouders kennen het verschil niet tussen eigen emoties en de emoties van het kind. Bij te veel afgrenzing hebben ouders geleerd geen aandacht aan hun eigen emoties te geven. Ouders zijn niet instaat om op de ontreddering van hun kind te reageren.
Verbinding en intimiteit vermijden: De mate van veilige of onveilige hechting die de ouderen in hun leven kende, is van grote invloed of ze zich durven te verbinden. Als ouderen in hun leven veel hebben verloren en een onveilige hechting hebben ervaren, gaan ze verbinding en intimiteit vermijden.
Verlies ontkennen, geen afscheid nemen: Door verliezen te ontkennen, geen afscheid te nemen stolt de rouw en gaat de rouw achter slot en grendel. Angst en pijn zorgen ervoor het verlies weg te bewegen. Daarmee stagneert het leven en het lijf.
Niet meer voelen, weerstand: Als rouw niet genomen wordt, ontstaat er gestolde rouw en ga je niet meer voelen, behalve weerstand. Gevoeld door achterdocht, sabotage of bondjesvorming.
Zinsloosheid ervaren: Met het wegvallen van nut en de ervaren waardering of dreigende vermindering van geestelijk en/of lichamelijk mogelijkheden.
Er zijn verschillende werkvormen ter ondersteuning bij het doorlopen van de cirkel bij de oudere cliënt.
