Werken met (seksueel) geweld en misbruik
Door Annelies Mudde-Roukens, bestuurslid Stichting Rosegarden
Rosegarden is een Stichting van Christen Psychosociaal Therapeuten. De psychosociale (kinder)therapeuten die zijn aangesloten bij Stichting Rosegarden, werken vanuit een christelijke identiteit. www.stichting-rosegarden.nl
Binnen Praktijk Den Uijl werken wij de laatste jaren veel met slachtoffers van seksueel geweld, misbruik, emotionele en/of fysieke mishandeling. De traumatische gevolgen van dergelijk misbruik zijn verstrekkend en vragen om een specialistische aanpak. Therapeuten Maarten van Dijk en Jantine den Uijl hebben aan de hand van verschillende theorieën van onder andere Peter John Schouten, Martin Appelo, John Bowly en Walther Kempler een opleiding ontwikkeld, genaamd ‘Werken met (seksueel) geweld en trauma’.
In het eerste moment van misbruik neemt de dader intrek in zijn (of haar!) slachtoffer. Er ontstaat een ‘vaste verkering’. Dit betekent dat de dader een onuitwisbare afdruk achterlaat op de psyche van zijn slachtoffer. Deze afdruk geeft zogenaamde introjecties en projecties. Introjecties zijn ideeën, gevoelens en gedachten over het zelf, projecties zijn ideeën, gevoelens en gedachten over de ander. ‘Ik ben het niet waard om van gehouden te worden, ik ben vies, schuldig en zondig. Ik verdien het niet om van gehouden te worden, ik verdien het zelfs niet om te leven. Ik ben er voor het genot en de lust van een ander. Wat ik wil of vind, doet er niet toe (introjecties). Niemand is te vertrouwen. Mensen zijn uit op mijn ondergang. Uiteindelijk is er niemand die echt van me houdt.
Vanuit deze daderimprint ontstaat er een grote aanpasser. Het slachtoffer gaat zich vanuit zijn introjecties aanpassen aan de omgeving. Eigen voorkeur is namelijk altijd onderschikt aan dat van de ander. ‘Wat ik wil of vind, doet er niet toe, het maakt mij niet uit, ik vind alles best, met mij kun je alle kanten op,’ is vaak wat we horen van slachtoffers. Dit komt op alle terreinen van het leven terug. In school-, beroeps- en partnerkeuze. Het nooit nee zeggen kan leiden tot overbelasting en zelfs burn-out. Het grote aanpassen trekt een wissel op relaties. Eigen autonomie ontbreekt ten gevolge van het seksueel misbruik. Emoties worden weggewerkt in het bevroren deel, daar waar niets meer wordt gevoeld. Om emoties bevroren te houden is bijvoorbeeld verslaving nodig.
Wanneer een slachtoffer uiteindelijk in therapie gaat, volgt een lange weg van herstel, waarbij de focus ligt op het wegsturen van de dader uit jezelf. Herstel is een lange weg waarbij een slachtoffer veel verschillende zaken zal moeten onderzoeken. Hoe is het mogelijk dat niemand heeft gezien wat er met mij is gebeurd, hoe zag mijn familiesysteem er eigenlijk uit? Wat is nu eigenlijk mijn eigen seksuele identiteit? Ben ik homo of hetero? Hoe leer ik mijn agressie op een gezonde manier uiten? Het begint allemaal met een hordenloop. Allereerst moet iemand leren het bagatel te onderkennen en weg te nemen. ‘Ik heb altijd gedacht dat het wel meeviel. Het is maar één keer gebeurd.’ Maar wanneer de horde van het bagatel genomen is, ziet iemand zich geconfronteerd met de werkelijkheid, die dan serieus genomen zal moeten worden. Dit betekent het verleden onder ogen zien en beseffen wat voor gevolgen dit heeft gehad in het leven. Vervolgens passeren het doorbreken van het geheim, schuld en schaamte de revue. Het herstelproces is langdurig. Dit doet dan ook recht aan de zwaarte van de problematiek. Wij zouden als therapeuten bijdragen aan het bagatelliseren door net te doen of het met een paar gesprekken wel verholpen kan worden. Het herstel verloopt met ups en downs. De dader laat zich zomaar niet wegsturen vanbinnen. Een letterlijke confrontatie met de dader wacht (soms). Betrekken van het familiesysteem en/of pastoraat is vaak wenselijk.
Wil je meer weten? Kijk op www.praktijkdenuijl.nl
