De afgelopen tijd heeft de geschiedenis me gegrepen. Ik woon vlak bij de hunebedden en de nieuwsgierigheid naar hun historie heeft me te pakken. Deze zoektocht bracht me op op zoek naar de waarheid in de meest brede zin, en langs een paar opmerkelijke omwegen.
De hunebedden als startpunt van deze zoektocht
Hunebedden zijn megalithische grafmonumenten die zo’n 5000 jaar geleden door de Trechterbekercultuur in het huidige Drenthe zijn opgericht, met grote zwerfkeien die tijdens de laatste ijstijd door gletsjers zijn meegevoerd. Meer achtergrond over de hunebedden is te vinden bij het Hunebed Nieuwscafé. Archeologisch onderzoek naar hunebedden is relatief goed onderbouwd, met vondsten van aardewerk, botresten en gereedschap die helpen om een vrij betrouwbaar beeld te schetsen van wie ze bouwden en waarvoor. Dat contrast, tussen het degelijk onderbouwde verhaal van de hunebedden en de speculatieve claims rond de Bosnische piramide, maakte voor mij extra duidelijk hoe verschillend ‘geschiedenis’ kan aanvoelen, afhankelijk van hoeveel bewijs er daadwerkelijk achter een verhaal zit.
Van hunebedden naar piramides
Van de hunebedden leidde mijn weetgrage weg naar de geschiedenis van Sardinië, waar volgens overlevering reuzen zouden hebben geleefd. Van Sardinië ging ik naar Egypte, met zijn reusachtige, eeuwenoude bouwwerken. En van de piramides in Egypte kwam ik uit bij de pas enkele decennia geleden ‘ontdekte’ piramide in Bosnië.
Het is goed om hier meteen bij te vermelden dat de zogenoemde piramide van Visoko in Bosnië door archeologen breed wordt afgewezen als een natuurlijke heuvelformatie, en niet als een door mensen gebouwde piramide. Dat neemt niet weg dat dit soort verhalen tot de verbeelding blijft spreken, en dat ze me op zoek naar de waarheid zetten over wat we nu eigenlijk wél zeker weten.
Onbekende geschiedenis roept vragen op
Fascinerende verhalen waaruit blijkt dat er nog zoveel is dat we niet weten. Dat deed me denken aan de waarheid. Wat betekent waarheid eigenlijk?
Volgens Van Dale betekent waarheid “het ware, overeenstemming van woorden met feiten” en “iets dat waar is”. Dit lijkt simpel als ik het zo lees, maar ik kan er niet echt bij. Als er zoveel is dat we niet weten, hoe kunnen we dan zeker weten dat feiten en woorden kloppen? Is wat we geleerd hebben op school wel allemaal waar? Is wat we zien en zeggen niet gekleurd door wat we geloven?
Het ongemak van onzekerheid omarmen
Niet weten wat de waarheid is, betekent ook dat er ruimte is voor onzekerheid, en onzekerheid kan een ongemakkelijk gevoel geven. Zoals je ziet, filosofeer ik wat af de laatste tijd en ik ben er zeker nog niet klaar mee.
Ik heb wel besloten dat ik dat ongemakkelijke liever zie als mogelijkheid. Als we zoveel nog niet weten, is er dus nog een heleboel te ontdekken. Wie weet wat dat kan zijn! Misschien ontdekken we ooit nog eens dat vliegende eenhoorns echt hebben bestaan en dat reuzen niet alleen hebben geleefd in fabeltjes. Ik laat me graag verrassen.
Kritisch blijven terwijl je op zoek naar de waarheid bent
Verwondering en kritisch denken hoeven elkaar niet te bijten. Juist door open te staan voor het onbekende, en tegelijk kritisch te blijven kijken naar het bewijs achter een claim, zoals bij de Bosnische piramide, ontstaat er ruimte om zowel nieuwsgierig als zorgvuldig te zijn. Wetenschapsfilosofen noemen dit wel de balans tussen verwondering en scepsis: beide zijn nodig om verder te komen in het begrijpen van de wereld. Meer informatie over kritisch denken en het onderscheiden van feiten en fabels is te vinden bij Skepsis. Meer persoonlijke columns en filosofische overpeinzingen vind je op de thema-pagina van dit magazine.
Deze omzwerving blijft me bezighouden
Wat deze zoektocht voor mij vooral duidelijk maakte, is dat de grens tussen ‘wat we weten’ en ‘wat we aannemen te weten’ vaak dunner is dan we denken. Zelfs bij goed onderbouwde onderwerpen zoals de hunebedden blijven er open vragen: over het precieze doel van de constructies, de rituelen eromheen, en het dagelijks leven van de mensen die ze bouwden. Die ruimte voor het onbekende is precies waar mijn nieuwsgierigheid door wordt gevoed, zonder dat ik daarbij elke speculatieve claim voor waar hoef aan te nemen.
Veelgestelde vragen over op zoek naar de waarheid
Wat is de piramide van Bosnië precies?
De ‘piramide van Visoko’ in Bosnië is een heuvel waarvan sommigen beweren dat het een door mensen gebouwde piramide is. Archeologen beschouwen dit breed als een natuurlijke formatie zonder wetenschappelijke onderbouwing voor de piramidetheorie.
Waarom blijven mysterieuze verhalen zoals reuzen en piramides aantrekkelijk?
Dit soort verhalen spreken tot de verbeelding omdat ze aansluiten bij onze nieuwsgierigheid naar het onbekende en de wens dat de wereld nog geheimen bevat die we niet volledig doorgronden.
Hoe blijf je kritisch terwijl je op zoek naar de waarheid bent?
Door claims te toetsen aan beschikbaar bewijs en betrouwbare bronnen te raadplegen, kun je nieuwsgierig blijven zonder elke onbewezen theorie klakkeloos aan te nemen.
Wat leert filosoferen over waarheid ons?
Het laat zien dat waarheid vaak minder vaststaand is dan we denken, en dat ruimte voor onzekerheid en verwondering waardevol kan zijn in plaats van ongemakkelijk.
