Seleen: 3 Bewezen Effecten op Hart en Vaten

Een nieuwe Nederlandse studie toont opnieuw de cardioprotectieve en ontstekingsremmende eigenschappen van dit spoorelement aan. Toch krijgen Europeanen niet voldoende van deze essentiële micronutriënt binnen. Kan verdere verhoging van de inname nog meer gezondheidswinst opleveren voor de bevolking als geheel?

Het aantal wetenschappelijke onderzoeken dat op de gezondheidsvoordelen ervan wijst, groeit, en recent is daar een Nederlandse studie aan toegevoegd. Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen hebben aangetoond dat mensen met een hoger gehalte in hun bloed minder risico hebben om hartfalen op te lopen en te overlijden.

Ook hadden ze lagere niveaus van C-reactief proteïne, een biologische marker waarmee ontstekingen in het lichaam kunnen worden gedetecteerd. Alleen bij niet-rokers waren de voordelen duidelijk, wat suggereert dat roken een deel van het beschermende effect van seleen kan tenietdoen.

De zogeheten PREVEND-studie, gepubliceerd in European Journal of Heart Failure, ondersteunt eerder onderzoek en wijst op de hoofdrol van dit mineraal ter bescherming van het hart- en vaatstelsel. De onderzoekers volgden de deelnemers gedurende meerdere jaren en corrigeerden hun analyse voor bekende risicofactoren zoals leeftijd, geslacht, roken en bestaande hart- en vaataandoeningen, wat het verband tussen seleengehalte en hartfalen extra overtuigend maakt.

De PREVEND-studie onder bijna 6.000 gezonde mannen en vrouwen, met een gemiddelde leeftijd van 53 jaar, leverde interessante bijkomende waarnemingen op, bijvoorbeeld dat het seleengehalte bij niet-rokers doorgaans hoger was dan bij rokers.

Volgens de wetenschappers kan dat komen door de giftige zware metalen in tabaksrook, zoals arseen, dat chemisch reageert met seleen. Arseen beïnvloedt de synthese en expressie van selenoproteïnen en verhoogt de eliminatie van seleen via het maag-darmkanaal, waardoor rokers structureel een grotere kans lopen op een tekort dan niet-rokers.

De Nederlandse wetenschappers vonden bij de deelnemers een gemiddeld gehalte van 84,6 microgram per liter bloed, ongeveer overeenkomend met het Europese gemiddelde.

Een studie uit 2010, gepubliceerd in American Journal of Clinical Nutrition, liet echter zien dat volledige verzadiging van selenoproteïne P een gemiddeld gehalte van bijna 120 mcg/L vereist. Deze selenoproteïne, de belangrijkste transporteur van dit spoorelement naar weefsels in het lichaam, geldt in de wetenschap als graadmeter voor een adequate opname en wordt daarom vaak gebruikt om het effect van suppletie te evalueren.

Waarom Europese bodems arm zijn aan seleen

Het gehalte in voeding hangt direct af van het gehalte in de bodem waarop gewassen worden geteeld en waarop vee wordt gehouden. In grote delen van Europa is de landbouwgrond van nature arm aan dit mineraal, mede door de gletsjeractiviteit tijdens de laatste ijstijd, die de mineraalrijke bovengrond heeft weggeschraapt. Dat staat in schril contrast met bijvoorbeeld delen van Noord-Amerika, waar de bodem van nature rijker is aan dit spoorelement en de gemiddelde inname via voeding aanzienlijk hoger ligt. Dit bodemverschil verklaart voor een belangrijk deel waarom onderzoekers in Europa structureel lagere waarden meten dan in landen met seleenrijkere landbouwgrond, ongeacht hoe gevarieerd iemands voedingspatroon verder is.

Uit de Nederlandse studie blijkt dat de sterfte onder mensen met een hoger gehalte in hun bloed lager is; ze lopen minder risico op hartaandoeningen en hebben minder ontstekingen in het lichaam. Maar volgens de onderzoekers kan het waarschijnlijk nog beter.

De studie uit 2010 liet zien dat de ideale 120 mcg/L seleen in het bloed voor de meeste deelnemers haalbaar was met een dagelijks supplement van 100 microgram verrijkte gisttabletten, als aanvulling op het seleen uit voedsel. Dat komt ongeveer overeen met de hoeveelheid in vier tot vijf paranoten per dag, al varieert het seleengehalte van paranoten sterk per herkomst, waardoor voeding alleen niet altijd een betrouwbare manier is om aan de aanbevolen hoeveelheid te komen.

Een goed voorbeeld is de Zweedse KiSel-10-studie, waarin gezonde, oudere mannen en vrouwen dagelijks 200 microgram van het spoorelement, in de vorm van gist, en 200 mg co-enzym Q10 kregen, of een placebo.

Na vijf jaar was de cardiovasculaire sterfte in de actief behandelde groep 54 procent lager dan in de placebogroep, en was de hartspierfunctie van de deelnemers aanzienlijk verbeterd, een resultaat dat in latere vervolgstudies van dezelfde onderzoeksgroep is bevestigd.

Veelgestelde vragen over seleen

Hoeveel seleen heb ik dagelijks nodig?
Onderzoek wijst op een behoefte van rond de 100 microgram per dag voor een optimale bescherming van hart en vaten, terwijl veel Europeanen daar met de gangbare voeding niet aan komen.

Waarom hebben rokers vaak minder seleen?
Zware metalen in tabaksrook, zoals arseen, reageren chemisch met dit mineraal en verhogen de uitscheiding ervan via het maag-darmkanaal, waardoor rokers gemiddeld een lager gehalte in het bloed hebben.

Is een seleensupplement voor iedereen aan te raden?
De onderzochte groepen bestonden vooral uit mensen met een grenslaag seleengehalte in het bloed. Overleg bij twijfel met een arts of therapeut, zeker bij gebruik van medicatie of bestaande gezondheidsklachten, aangezien een te hoge inname ervan ook nadelige effecten kan hebben.

Bronnen: European Journal of Heart Failure (2022); American Journal of Clinical Nutrition (2010); International Journal of Cardiology (2013).

Meer nieuws en onderzoek over hart- en vaatgezondheid is te vinden op de themapagina.