Tijdsperceptie speelt me elk jaar weer parten. Aan het einde van het jaar bekruipt me al jaren een beetje een melancholisch gevoel. Overal om me heen zie ik de kerstdecoraties weer verschijnen en er moeten plannen voor ‘De Feestdagen’ gesmeed worden. Of ik het nu meegekregen heb van huis uit of niet, mijn favoriete dagen zijn het niet.
Terugkijken in de donkere maanden
In deze donkere maanden ben ik altijd geneigd om terug te kijken. En dan komen geheid een aantal terugkerende vragen bij me op zoals: heb ik wel genoeg genoten dit jaar? Heb ik de dingen gedaan die ik wilde doen? Of, wat wil ik volgend jaar anders doen?
In mijn gedachten stelde ik me dezelfde vragen pasgeleden nog, de vorige keer dat we tegen het einde van het jaar liepen. De volgende gedachte is dan: wat gaat de tijd toch snel! Op hetzelfde moment hoor ik de stem van mijn partner. Deze man, die mij op veel gebieden ongecompliceerd voorkomt, heeft zo nu en dan een diepgaand inzicht dat blijft hangen.
Een simpel inzicht over tijdsperceptie
Eigenlijk is het helemaal geen diepgaand inzicht, maar zo simpel als wat! Zijn antwoord op de dooddoener ‘wat gaat de tijd snel’ of ‘de tijd vliegt’ is, dat de tijd altijd even lang duurt. Een seconde duurt altijd 1 seconde, een minuut altijd 1 minuut (oftewel 60 seconden), een uur duurt altijd 1 uur (oftewel 60 minuten of 3600 seconden) en ga zo maar door!
Heerlijk, deze versimpeling van het leven. Het scheelt me een hoop tijd om me aan het einde van het jaar niet meer druk te hoeven maken om de zogenaamd voorbijgevlogen voorgaande 365 dagen. En ook tijdens de rest van het jaar kets ik de gedachte aan vliegende tijd direct uit mijn hoofd. Daarmee heb ik dan meteen wat tijd gewonnen om nog even extra te genieten en te doen wat ik dit jaar echt wil doen!
Wat onderzoek zegt over waarom tijd lijkt te versnellen
Het gevoel dat de tijd sneller gaat naarmate je ouder wordt, is een breed onderzocht fenomeen in de psychologie. Een veelgenoemde verklaring is de zogeheten ‘proportionele theorie’: een jaar voelt voor een tienjarige als tien procent van zijn hele leven, terwijl datzelfde jaar voor een vijftigjarige nog maar twee procent van het geleefde leven beslaat, waardoor het relatief korter aanvoelt. Deze theorie wordt toegeschreven aan de negentiende-eeuwse filosoof Paul Janet.
Een andere, meer recente verklaring komt van psycholoog en auteur Claudia Hammond, bekend van haar boek Time Warped, die stelt dat onze beleving van verstreken tijd sterk samenhangt met het aantal nieuwe herinneringen dat we vormen. Routinematige periodes met weinig nieuwe indrukken ‘comprimeren’ achteraf in het geheugen, terwijl periodes vol nieuwe ervaringen achteraf juist langer lijken te hebben geduurd. Dat verklaart waarom vakanties vaak lang aanvoelen terwijl ze bezig zijn, maar achteraf snel voorbij lijken te zijn gegaan, en waarom routinematige eindejaarsperiodes soms als een waas voorbijglippen.
Bewuster omgaan met tijdsperceptie
Dat onderzoek biedt eigenlijk een aanvulling op het inzicht van mijn partner: naast het besef dat een uur altijd een uur duurt, helpt het ook om bewust nieuwe, afwisselende ervaringen op te zoeken als je het gevoel wilt tegengaan dat een jaar ‘voorbij is gevlogen’.
Ook mindfulness en aandachtstraining worden in onderzoek naar tijdsperceptie genoemd als manier om het huidige moment bewuster te ervaren, wat op zijn beurt kan bijdragen aan een rijkere, minder ‘vervlogen’ beleving van de tijd. Het komt in de kern neer op hetzelfde als wat mijn partner al zei: hoe je met tijd omgaat, bepaalt voor een groot deel hoe die tijd voelt. Meer persoonlijke columns en achtergrondverhalen lees je in ons TCC Magazine overzicht.
Veelgestelde vragen
Waarom lijkt de tijd sneller te gaan naarmate je ouder wordt?
Een veelgebruikte verklaring is de proportionele theorie: een jaar wordt relatief korter naarmate het een kleiner deel van je totale geleefde leven vormt. Ook het aantal nieuwe herinneringen dat je vormt, speelt een rol in hoe lang een periode achteraf aanvoelt.
Hoe kun je het gevoel dat de tijd vliegt verminderen?
Nieuwe ervaringen opzoeken, routines doorbreken en bewust aandacht besteden aan het moment kunnen helpen om periodes achteraf langer te laten aanvoelen, omdat het brein meer nieuwe herinneringen vastlegt tijdens afwisselende ervaringen.
Is het normaal om aan het einde van het jaar melancholisch te worden?
Ja, een lichte melancholie rond de donkere, korte dagen en de jaarwisseling komt veel voor en hangt vaak samen met terugblikken op het afgelopen jaar. Bij aanhoudende somberheid die je dagelijks functioneren beïnvloedt, is het verstandig om dit met een arts of therapeut te bespreken.
Wie bedacht de proportionele theorie van tijdsperceptie?
De theorie wordt toegeschreven aan de negentiende-eeuwse Franse filosoof Paul Janet. Hij stelde dat de subjectieve lengte van een tijdsperiode afhangt van de verhouding tot de totale hoeveelheid tijd die iemand al heeft geleefd, wat verklaart waarom een jaar voor een kind relatief langer aanvoelt dan voor een volwassene.
