Bij ziekteverzuim gaat het niet alleen om de kwaal zelf, maar ook om hoe de omgeving ermee omgaat. Hoe vaak heb ik ze niet aan mijn bureau zitten, volwassen mensen, huilend, vanwege ernstige uitval, soms psychisch, soms fysiek, soms beide. Ze zijn nog maar nauwelijks ziekgemeld en het besef dat ze waarschijnlijk een behoorlijke periode uit de running zullen zijn, is nog niet helemaal volledig doorgedrongen.
Ze huilen niet vanwege hun kwaal, maar vanwege het feit dat ze van de Arbodienst en manager een koffiemomentje moeten inplannen op hun werk, om feeling te houden met de organisatie. Soms zijn de reacties non-verbaal zo sterk, bijna overgeven, helemaal in elkaar gedoken, afwijzende houding, dat ik denk: jij gaat helemaal niet even koffiedrinken op je werk. Dat heeft een totaal averechtse werking in het proces.
Druk tijdens ziekteverzuim werkt averechts
Wat mij als behandelaar telkens weer opvalt, is hoe snel het lichaam reageert op deze druk. Mensen die eigenlijk nog helemaal niet toe zijn aan contact met hun werk, krijgen letterlijk lichamelijke stressreacties bij het idee alleen al. Dat is geen aanstellerij, maar een signaal dat het zenuwstelsel nog volop bezig is met herstellen.
De meningen zijn erover verdeeld. Arbodiensten en werkgevers willen medewerkers zo snel mogelijk weer binnen de poort; dat is goed dan hebben we zicht op het proces. Wat een angst en controlemaatregel en zoals altijd gaat het hier om geld en macht.
Het hele apparaat wat ervoor moet zorgen dat mensen geen misbruik maken van de ziektewet, kost waarschijnlijk meer geld dan medewerkers even een paar weken respijt geven om bij te komen. Bij de meeste mensen ontstaat dan op een heel natuurlijke manier vanzelf de behoefte om weer contact te willen met de organisatie en om even wat collega’s te spreken.
Wat onderzoek zegt over vroege werkdruk tijdens ziekteverzuim
Wat ik in de praktijk zie, wordt bevestigd door onderzoek naar herstel na ziekteverzuim. Studies laten zien dat vroegtijdig contact vanuit de werkgever, wanneer dit als drukmiddel wordt ervaren, juist een averechts effect kan hebben: onderzoekers noemen dit het reverse buffering effect, waarbij ondersteuning die als controlerend wordt ervaren het herstel eerder vertraagt dan versnelt (PMC, 2020). Een systematische review naar re-integratie-interventies bij ziekteverzuim door burn-out concludeert bovendien dat veel gangbare interventies weinig tot geen aantoonbaar effect hebben op een succesvolle terugkeer naar werk (PMC, 2023).
Wat wel consistent naar voren komt in onderzoek, is het belang van sociale steun: niet vanuit controle, maar vanuit oprechte betrokkenheid van leidinggevenden en collega’s. Werknemers die zich gesteund voelen zonder druk te ervaren, keren doorgaans sneller en met meer motivatie terug dan werknemers bij wie het herstel wordt overschaduwd door de angst om te moeten ‘presteren’ tijdens hun ziekteverlof.
Ook vanuit financieel oogpunt is de huidige aanpak vaak niet de slimste keuze. De kosten van casemanagement, mediation en juridische ondersteuning bij escalerende ziekteprocessen lopen al snel op, terwijl een paar weken oprechte rust voor de werknemer vaak veel goedkoper uitpakt én tot een duurzamer herstel leidt.
Vertrouwen werkt beter dan controle
Natuurlijk is er ook een andere kant van het verhaal: sommige werknemers hebben juist baat bij vroeg, licht contact, omdat isolement het herstel ook kan vertragen. Het punt is niet dat contact per definitie slecht is, maar dat het initiatief en de regie bij de zieke medewerker zelf moeten liggen, niet bij een protocol.
Dat red je niet met dwang en pressie. Dan gaan mensen met de hakken in het zand en ontstaan er juist conflicten die je niet wilt. Moet er weer een mediation aan te pas komen om de pijn uit het verhaal te halen. Dat kost meer geld dan twee weken wandelen in het bos. En het is jammer van alle negatieve energie en het verloren vertrouwen.
Heb wat meer vertrouwen in de loyale medewerker, laat hem een paar weken zonder druk, uitrusten, wandelen in het bos, nadenken over hoe het verder moet, zich wat meer schikken in het ziekteproces. Dit vertaalt zich terug in het hersteltraject en uiteindelijk heb je de medewerker sneller en gemotiveerder terug in je organisatie.
Hulde aan alle geweldige werkgevers die wel positief faciliteren in ziekteprocessen; helaas kan dit percentage nog flink omhoog.
Veelgestelde vragen
Mag een werkgever contact opnemen tijdens ziekteverzuim?
Ja, contact mag, en is vaak zelfs wenselijk. Het verschil zit in de manier: vrijblijvend en ondersteunend contact werkt anders dan een verplicht koffiemomentje met een verborgen controle-agenda.
Hoe herken je of contact als drukkend wordt ervaren?
Let op non-verbale signalen zoals spanning, terugtrekgedrag of sterke emotionele reacties bij het onderwerp. Dit zijn vaak tekenen dat iemand zich nog niet klaar voelt voor contact met de werkvloer.
Wat kunnen werkgevers beter doen dan een verplicht koffiemomentje?
Geef de werknemer de regie: laat diegene zelf aangeven wanneer en hoe contact gewenst is, en communiceer vanuit oprechte interesse in plaats van vanuit het proces of de ziektewet.
Meer artikelen over werk, herstel en welzijn lees je in dit magazine.
Authenticum / Anita Laumann
