Speltherapie bij kinderen kan een krachtige manier zijn om vroege medische trauma’s te verwerken, zoals deze praktijkcasus laat zien. Miguel (4 jaar) staat weer voor de deur met een grote lach op zijn gezicht. Zijn mond gaat wijd open maar er komt geen geluid uit. Praten kan hij wel maar als er spanning op staat, lukt het hem niet. Moeder vertelt dat Miguel op school grote vooruitgang laat zien. ‘Dat is mooi zeg! Gaat het ook goed met het praten in de kring?’ vraag ik aan Miguel zelf. Wat verlegen lacherig schudt Miguel zijn hoofd.
Als baby heeft Miguel het RS-virus gehad en is er gestreden voor zijn leven. Hij heeft een week in coma gelegen en kreeg beademing via een flexibel buisje door zijn mond tot in zijn luchtpijp.
Speltherapie bij kinderen: de hut als veilige basis
Als we in de therapieruimte zijn zegt Miguel: ‘Ik wil vandaag een hut bouwen.’ Routineus loopt hij naar de stapel schuimrubberen kussens in de kast en trekt ze eruit. Het wordt de best gebouwde hut tot nu toe. Miguel kan nu overleggen, vasthoudend zijn, maar ook toegeven. Geen onverwachte angsten en starheid meer, zoals toen hij bij mij begon.
De hut is klaar en er staat ook een school naast. Maar Miguel wil vandaag geen schooltje spelen. De vorige keer was me opgevallen hoe moeilijk hij het vond om antwoord te geven op mijn ‘schoolse’ vragen. Hij stak zijn vinger op, zijn mond ging open… maar er kwam geen geluid.
Speltherapie bij kinderen: het trauma naspelen
We gaan de hut in met tekenspullen. Terwijl ik een koppoter teken, vraag ik Miguel hoe dat voelt als hij wat wil zeggen in de kring maar het niet lukt. ‘Misschien kan je het kleuren in dit poppetje?’ Miguels mond gaat open terwijl hij verlegen lacht. ‘Miguel, zit er misschien iets in je mond’, vraag ik hem. ‘Nee joh’, zegt Miguel, terwijl hij een dikke stift pakt en begint te kleuren. ‘Weet je nog dat mama die foto liet zien van baby Miguel met een buisje in zijn mond? Toen hebben wij dat hier toch ook gedaan?’ Miguel knikt: ‘Met babypop.’
Ik pak de babypop en het slangetje. Miguel duwt het slangetje tegen de mond van babypop. Hij weet het nog precies. ‘Zoiets was het’, zeg ik, terwijl ik een pvc-buisje laat zien. Miguel pakt het buisje en steekt het in zijn mond. Hij duwt de buis verder en trekt ‘m er gauw weer uit. ‘Dat voelt niet fijn’, zeg ik, maar Miguel zuigt en blaast nu druk door de buis.
Dan wil hij een ballon om het uiteinde van de buis: ‘Die wil ik opblazen’, zegt Miguel. Dat kost enorm veel inspanning en bijna geeft hij het op. Ik hou de ballon nu steeds even dicht zodat Miguel weer lucht kan verzamelen voor de ballon leegloopt. Ondertussen moedig ik hem aan. ‘Jij kan zelf de lucht inademen en uitblazen. Wat ben jij sterk!’ Dan is de ballon opgeblazen en leg ik er een knoopje in. Supertrots houdt Miguel de ballon vast. ‘Miguel, haal die oude buis nu maar uit je mond.’ Met een handgebaar haalt Miguel iets onzichtbaars uit zijn mond. Even later kleurt hij het ademhalingsgebied rood en tekent hij er een buisje bij. Vervolgens krast hij dat buisje door terwijl hij zegt: ‘Zo, dat is nu weg!’
Waarom speltherapie bij kinderen werkt na medisch trauma
Speltherapie bij kinderen sluit aan bij hoe jonge kinderen van nature verwerken: niet primair door erover te praten, maar door het te naspelen. Voor een kind van vier jaar is taal vaak nog onvoldoende ontwikkeld om een ingrijpende ervaring als een coma en beademing onder woorden te brengen. Door de situatie symbolisch na te spelen, met een babypop en een buisje, krijgt Miguel controle over een ervaring waarin hij destijds volledig afhankelijk was van anderen.
Deze aanpak sluit aan bij inzichten uit de traumabehandeling bij jonge kinderen, waarbij lichaamsgerichte en speelse methoden vaak effectiever zijn dan alleen gesprekstherapie. Meer informatie over de gevolgen van vroege medische trauma’s bij kinderen en hoe ouders kunnen ondersteunen, is te vinden via het Nederlands Jeugdinstituut.
Lees ook meer gerelateerde artikelen op de themapagina van TCC Magazine 2024.
Veelgestelde vragen
Wat is speltherapie bij kinderen precies?
Speltherapie bij kinderen is een vorm van therapie waarbij spel wordt ingezet om gevoelens, ervaringen en trauma’s te verwerken die een kind nog niet goed onder woorden kan brengen. De therapeut observeert en begeleidt het spel, zoals in deze casus met de hut, de babypop en de ballon.
Voor welke problemen wordt speltherapie bij kinderen ingezet?
Speltherapie bij kinderen wordt onder meer gebruikt bij verwerking van medische ingrepen, verlieservaringen, angststoornissen en gedragsproblemen. Het is met name geschikt voor jonge kinderen die hun ervaringen nog niet goed verbaal kunnen uiten.
Hoe weet ik of mijn kind baat zou hebben bij speltherapie bij kinderen?
Signalen zoals aanhoudende angst, terugkerend vermijdingsgedrag, moeite met praten in bepaalde situaties (zoals bij Miguel in de kring) of onverklaarbare spanning na een medische ingreep, kunnen reden zijn om speltherapie bij kinderen te overwegen. Een huisarts of jeugdarts kan doorverwijzen naar een gekwalificeerde speltherapeut.
Hoe lang duurt een traject speltherapie bij kinderen meestal?
Dit verschilt sterk per kind en per situatie. Sommige kinderen laten al na enkele sessies duidelijke vooruitgang zien, terwijl andere trajecten van speltherapie bij kinderen langer duren, afhankelijk van de ernst en complexiteit van de onderliggende ervaring.
