Niemand kiest bewust voor een eetstoornis als anorexia, boulimia of een eetbuistoornis. Toch blijven ze jarenlang hangen zonder dat je kunt ontsnappen. Hoe dat komt? Het is de Wow-factor. De cruciale factor die je gevangenhoudt in een eetstoornis. Goed om over te praten met je cliënten.
Die Wow-factor. Die gaat over mij
Ze is nog niet binnen, of ze vertelt het al. Herkenning, confrontatie en tranen in aanloop naar onze sessie. Nadat ze over de Wow-factor had gelezen in mijn boek Bevrijd jezelf van eetbuien & boulimia.
Begrijpen hoe de Wow-factor werkt, hielp haar om oude patronen los te laten. Ik weet gelijk: hier moet ik een artikel over schrijven.
Wat is de Wow-factor?
Gelijk uitleggen wat de Wow-factor is, is niet handig. Er gaat namelijk wat aan vooraf. Daarom volg ik de route van het ontstaan van eetbuien, eetverslavingen en eetstoornissen. Helemaal tot en met het moment dat ze hardnekkig en robuust blijken. Dus heb nog even geduld, straks lees je alles over de Wow-factor.
Hoe beland je in de cirkel van eetstoornissen?
Een eetstoornis ontwikkel je niet bewust. Het sluipt erin. Heel sneaky, tot je opeens ergens bent aanbeland en je realiseert dat je gevangen zit. Gevangen in een vreemd web van eetbuien, restrictief eten, compenseren, schaamte en bedrog.
Iemands aanleg bepaalt al veel (psychosociale factoren)
Een eetstoornis ontstaat door een mix van factoren. Psychosociale factoren kunnen je gevoeliger maken voor het ontwikkelen van een eetstoornis. Denk aan onzekerheid, perfectionisme, sensitiviteit, angst voor afwijzing en lastig om kunnen gaan met gevoelens en kritiek.
Er is altijd een aanleiding (de trigger)
Een bepaalde gebeurtenis kan een trigger zijn om je eetgedrag te veranderen. Denk aan fysieke triggers zoals aankomen of niet meer in je kleding passen. Of negatieve opmerkingen over je uiterlijk: “Zit die broek niet te strak?”.
Andere ervaringen, zoals ziekte, rouw om het verlies van een dierbare of traumatische gebeurtenissen als misbruik of pesten, kunnen ook verandering in je eetgedrag teweegbrengen.
In combinatie met ander eetgedrag
Triggers kunnen aanleiding geven tot bewust of onbewust veranderd eetgedrag. Misschien krijg je geen hap door je keel van verdriet of stress. Of merk je dat je bepaalde gevoelens juist kunt wegdrukken of verdoven door emotie-eten.
Het kan ook zijn dat je bewust gezonder of minder wilt eten of meer wilt sporten. Om af te vallen, fit te blijven, je zekerder te voelen, gelukkiger te zijn of meer zelfvertrouwen te krijgen.
En dan ontstaat de Wow-factor die je nooit meer kwijt wilt
Nieuw eetgedrag heeft zo z’n effecten en als deze positief zijn, voelt dat als een beloning. Bingo. Je profiteert van de Wow-factor.
De eerste Wow-factor: gevoel van succes en controle
Afvallen geeft een gevoel van succes, controle en kracht. Ook de omgeving draagt bij met complimenten als: “Wat zie jij er goed uit”, “Wat ben je afgevallen” of “Wat knap van je”. Je voelt je trots en blij met de complimenten en de controle die je hebt over eten en je lijf. Wow! Dit gevoel wil je nooit meer kwijt.
De tweede Wow-factor: controle over negatieve emoties en gedachtes
Zowel door lijnen als overeten kun je gevoelens wegdrukken of verdoven. Tijdens een eetbui voel je even niets. Je vult letterlijk en figuurlijk je buik met iets anders. Zolang je blijft eten, heb je even rust.
Ook hongeren heeft dat effect. De pijn van honger kan prettiger voelen dan de pijn van negatieve gevoelens en gedachtes. Zo ontdek je dat je negatieve emoties en stress kunt reguleren. Weer een beloning die je wilt behouden.
De derde Wow-factor: je hebt een schuilplek gevonden
Door meer af te vallen, neem je minder ruimte in op de wereld. Dat kan veiliger voelen dan wel ruimte innemen of anderen tot last zijn.
En als je aankomt, krijg je een steeds grotere beschermlaag om je heen waar je je in kunt verstoppen en veilig of klein kunt zijn. Een buffer tussen jou en de wereld.
Zowel dunner als dikker worden kunnen voelen als oplossing en Wow-factor, vaak onbewust.
Het gevaar van de Wow-factor
Alle drie de beloningen maken de Wow-factor tot een krachtig iets. Zeker als je twee of meer beloningen ervaart, wil je dat gevoel niet kwijt. Hierin schuilt het gevaar.
De Wow-factor maakt dat je door wilt blijven gaan met je eetgedrag. Je wilt blijven profiteren van de positieve effecten. Het gedrag wordt obsessief.
In deze fase begint vaak het schaduwleven. Er zijn situaties waarin het lastig wordt je gedrag vol te houden. Dus trek je je terug, eet stiekem of zegt dat je al gegeten hebt, terwijl dat niet zo is. Soms zeg je sociale uitjes af om thuis te blijven met eetbui-voer. Of je sport obsessief, ten koste van ontspanning of en sociale contacten.
Wat begon met positieve effecten, keert zich nu tegen je. Je wordt steeds onzekerder over jezelf en hebt meer Wow-factor-beloningen nodig. Zo blijf je hangen in de vicieuze cirkel van eetstoornissen.
Hoe verder?
Als je eenmaal weet welke Wow-factoren bij je cliënt spelen, kun je samen op zoek naar alternatieven die je cliënt helpen zich zekerder te voelen of zich te kunnen ontladen, ontspannen of veilig te voelen.
Wat herken jij in de Wow-factor? Bij jezelf en bij je cliënten? En hoe kun jij hier in je praktijk mee aan de slag?
Charlie Paludanus is eetstoornistherapeut, oprichter van Vrij van Eetstoornis en auteur van de boeken Bevrijd jezelf van eetbuien & boulimia en Een emmer kots in de kast. Ze staat bekend om haar verfrissende en positieve aanpak van eetstoornissen. Met de focus op persoonlijke ontwikkeling in plaats van op eten en gewicht. En een grenzeloos vertrouwen in de veerkracht en het verandervermogen van de mens. Charlie is zelf het levende bewijs dat je 100% kunt herstellen van een eetstoornis. Ze bevrijdde zichzelf van de boulimia waar ze tussen haar 20e en 27e aan leed.
vrijvaneetstoornis.nl
