Een kleutercoach is een gespecialiseerde kindercoach die zich als zelfstandig ondernemer profileert in de samenleving. Werken aan de basis van het Kind Zijn, samen met de ouders. Vanuit een gedegen opleiding met kennis van de ontwikkeling van jonge kinderen in de meest brede zin van het woord. Vanuit een innerlijke houding die openstaat voor eigen persoonlijke ontwikkeling en een open, niet oordelende visie op het leven.
Door: Liselot Wessel
Begin april kopte het NFG op Facebook “Kleuteronderwijs mag speels blijven”. Na zo’n bericht kan mijn dag niet meer stuk. Voorwaarde scheppend onderwijs gaat er komen, waarbij uit wordt gegaan van het ontwikkelingsniveau van de kleuters. Geen opgelegde letterkennis meer. Goed nieuws. En de cijferkennis?
Laatst had ik een verontruste kleutervader aan de telefoon. Of ik zijn vijfjarige dochter even een zaterdag onder handen kon nemen. Ze wist niet dat veertien vóór vijftien kwam en kon misschien niet door naar groep 3. Bij de domeinen getalbegrip, meten en rekenen van de rekenontwikkelingsdoelen staat voor eind groep 2 inderdaad “vanuit verschillende getallen tot 20 kunnen verder tellen en vanuit getallen tot 10 kunnen terugtellen”. Ook moeten deze kleuters “kunnen redeneren over de telrij in eenvoudige en betekenisvolle probleem/conflictsituaties” (bron: SLO). Dus……
Na een wat verhit pleidooi van mij over de samenwerking tussen hersenhelften van kleuters die vooral baat heeft bij bewegen, zingen, dansen, veel spelen, pret maken en last but not least het Grenzeloze Vertrouwen van jou als ouder in je kind! Ook al zegt wie dan ook wat anders. De vader besloot ons gesprek met de conclusie dat hij me begreep en zei: ‘complimenten geven je vleugels’! Ook hijzelf had en heeft de ervaring dat nadruk leggen op dat wat je nog niet kunt en voortdurende controle, verstikkend kan werken.
Op dat moment realiseerde ik me dat wat voor míj volstrekt vanzelfsprekend is, namelijk dat een kleuter méér is dan domeinen en doelen, en vooral leert door te spelen in een veilige, liefdevolle en uitdagende omgeving, niet voor alle kleuterouders vanzelfsprekend is. En ook dat juíst de ouders én de kleuters de wijsheid in pacht hebben om te weten wat het beste is om al je talenten te ontwikkelen, binnen je eigen mogelijkheden.
En onbedoeld komt dan toch het onderwijs om de hoek kijken. En dan met name het huidige, nog meest gangbare systeem. Ik kan me niet onttrekken aan de indruk dat mijn praktijk groeit en bloeit mede dankzij dit systeem. Níet de uitvoerenden. Die weten vaak als geen ander wat kinderen nodig hebben om te kunnen groeien.
Ik ben kleutercoach om dat uit te dragen. Op de bres voor de kleuter, een geuzennaam wat mij betreft. In de tijd van de geuzen stond je op de bres op de overblijfselen van de vestingmuur. Je was op of in het gat gesprongen dat was geslagen. Om het zo op te nemen tegen de vijand en anderen te beschermen. Klinkt wat dramatisch, maar zo voelt het soms wel.
Als kleutercoach ben ik dagelijks in de weer met vier- en vijfjarigen. Kleutercoach? Maar die zijn toch veel te jong? is een logische reactie die ik krijg. Ik ben het eens met die stelling. Kleuters horen enthousiast en explorerend in het leven te staan. Vol energie, bewegingsdrang, impulsieve invallen en acties, pret, ruzie, vriendschappen, eerlijkheid en openheid, met heel hun lijf, ziel en zaligheid. Boordevol vragen ongeacht of er antwoorden zijn, zonder oordelen en altijd zin om te spelen, te spelen en te spelen. Gelukkig bestaan ze nog, de kleuters die de ruimte voor dit alles krijgen of soms zelf opeisen. En ik doe van harte mijn best om mezelf weer overbodig te maken.
Wát heeft zo'n kleuter dan nodig om te gedijen?
Hier en nu. In onze roerige samenleving waarin veel verandert, maar waarin ook wordt vastgehouden aan oude zekerheden. Ik denk dat we Plato (ca. 427 v. Chr. – 347 v. Chr., Grieks filosoof en schrijver) in ere moeten herstellen met zijn uitspraak: “Je kunt meer over iemand leren door een uur met hem te spelen, dan door een jaar met hem te praten.” Of de definitie van spel van pedagoog J.M. Langeveld (1905-1986): “Spel is de meest wezenlijke bezigheid van het zich veilig voelende kind in een wereld die nog van alles kan blijken te zijn.” Magisch!
Waarom heeft spel dan zo’n wankel imago? Bij baby’s is spelen nog oké en belangrijk. Ook vanuit speelgoedmarketingtechnisch oogpunt ben ik bang. Veel peuters van tegenwoordig worden al aan regels en testen onderworpen en speelgoed en spelen moet wel iets verstandigs toevoegen. Pratende beren met alfabet en peuter-apps met leerzame spelletjes. Kleuters worden in handelingsplannen samengevat. Ouders raken soms de kluts kwijt, omdat hun ouderlijke intuïtie wat anders roept, maar de samenleving overtuigend de verstandelijke leerkoers uitzet.
Is de zin van spel dan niet direct aantoonbaar gemaakt en bewezen? Heel veel onderzoek is er gedaan over de zin van spel bij jonge kinderen. Héél véél onderzoek. En héél véél mensen die met jonge kinderen werken, weten dat. En toch……spelen blijft niet écht leren. Onderbouwleerkrachten hebben zich ontworsteld aan het beeld van de kleuterjuf op de rand van de zandbak. Maar als ik een school binnenstap, krijg ik regelmatig de verontschuldiging, dat de groep nét éven buiten speelt. “Ja, het zijn kleuters, die horen te spelen”, zeg ik dan. Waarop ik vervolgens toch enigszins meewarig word aangekeken. Ook het aantal speellokalen binnen de schoolgebouwen is drastisch afgenomen. Toch niet zo’n zinvolle invulling van de ruimte blijkbaar.
Veel is er uitgezocht over het wel en wee van de kleuter tussen pakweg 1955, De Kleuteronderwijswet tot 1985, De Wet op het Basisonderwijs. Toen gingen de kleuterscholen op in het basisonderwijs, kleuterleidstersopleidingen gingen op in de pabo. Een wat schamele 30 jaar is de kleutertijd als specifieke en bijzondere leeftijdscategorie goed aan bod gekomen. Veel kennis is vergaard over die bijzondere leeftijdsfase van je vierde tot je zesde. Maar net als de kleuterkinderziektes het veld hebben moeten ruimen, lijkt het wel of alle ups en downs in deze hele ontwikkelingsfase het liefst afgevlakt worden. Een nieuw soort rijksvaccinatieprogramma waarbij een vlotte, gelijkmatige ontwikkeling gegarandeerd wordt. En ligt dan toch dat spelend leren daaraan ten grondslag? Is spelen te leuk en moet leren op z’n minst echt moeite kosten?
In mijn praktijk staat het wezen van de kleuter centraal. Gelukkig ben ik ervan overtuigd, dat een zich gezond ontwikkelende kleuter heel veel zélf kan, een enorme kleuterwijsheid bezit. En als je je eigen angsten als ouder en leerkracht aan de kant zet, is er zoveel te beleven. Ik denk dat veel ‘gedragsproblemen’ thuis en op school te maken hebben met het feit dat een kleuter Gezien wil worden. In hoe hij is, waar zijn motivaties en drijfveren liggen voor zijn handelen. Wát heeft je boos gemaakt? Soms ben ik de eerste die dat vraagt. En ik weet het antwoord niet, dat weten ze zelf. Vaak schuilt er een enorm rechtvaardigheidsgevoel onder lastig gedrag. Want kleuters zien en voelen haarfijn aan of iets klopt of niet. Je houdt ze niet voor de gek. En daarin schuilt juist al dat moois! Hoezo lastig….
Als je de eerste zes jaar van je leven kunt benutten om je zo veilig en zo breed mogelijk te ontwikkelen, hoef je niet de rest van je leven kuilen te vullen en hobbels te plaveien. En gezamenlijk met alle ontwikkelingen, ontwikkelen ook de karakterstijlen zich de eerste zes jaar van je leven. De karakterstijl die bij jou op de eerste plaatst staat, biedt je de tools waarmee je je staande houdt in het leven. Maar daar zitten ook de aangeleerde patronen waar je de rest van je leven last van kunt houden. Gelukkig krijg je keer op keer de kans om bij te schaven en te plamuren. Maar….hoe beter de basis, hoe kleurrijker het resultaat.
Als je, zoals Martine Bökkers in het vorige PSC Magazine bepleit, het prilste begin van je kind serieus neemt en weet hoe de start van je leven je ontwikkeling beïnvloedt, kun je meespelen met je kind vanaf die basis. Ieder kind kan het zélf, maar hoeft het niet alleen te doen. Ik ervaar het steeds weer als een cadeau, dat ik ouders en kinderen mag helpen herinneren aan die eigen wijsheid en die grenzeloze ouderintuïtie.
www.detipikindercoaching.nl
www.muziyoga.nl
www.torikindercoachopleiding.nl
De rol van de kleutercoach op school
Een kleutercoach begeleidt kleuters die moeite hebben met de overstap naar het basisonderwijs. De kleutercoach werkt samen met leerkrachten en ouders om ieder kind de juiste ondersteuning te bieden. Meer weten over de opleiding tot kleutercoach? Kijk op het Nederlands Jeugdinstituut. Lees ook meer verhalen in PSC Magazine 2016.
