Co-actief coachen: de kracht tussen cliënt en coach

Het model van co-actieve coaching stelt de cliënt centraal. Dit in tegenstelling tot andere coachingsmodellen, waar een bepaalde expertise die de coach meebrengt, doorslaggevend is. De co-actieve coach heeft geen rol als expert of adviseur of trainer, maar staat volledig in dienst van de richting die de cliënt in wil.

Door: Joke Botman

De kracht van co-actief coachen is de kracht die ontstaat in de relatie tussen cliënt en coach. Het gaat er niet om hoeveel goede wil de cliënt heeft, of hoe kundig de coach is. Het zijn de chemie en de afspraken tussen coach en cliënt die het grote verschil maken. Het gevoel samen deze klus te kunnen klaren, het gevoel dat het klikt, het gevoel van vertrouwen van de cliënt dat hij veilig is bij de coach en alles kan zeggen. Maar ook de toestemming aan de coach dat hij/zij de cliënt mag wakker schudden. De relatie tussen coach en cliënt wordt ‘op maat gemaakt’: aan het begin van de co-actieve coachingsrelatie komen coach en cliënt met elkaar overeen wie zij voor elkaar moeten en willen zijn om zoveel mogelijk uit de coaching te halen.

De componenten in het model zijn: Nieuwsgierigheid: de coach is altijd nieuwsgierig, volgt waar de cliënt heen gaat en heeft geen vooropgezette plannen of oordelen. Luisteren: er zijn verschillende niveaus van luisteren; de coach luistert niet alleen naar woorden maar ook naar alles daaromheen. Intuïtie: de coach durft zijn/haar intuïtie te ontwikkelen en te gebruiken. Ook al slaat hij/zij hiermee de plank mis, dan nog kan het een prachtige aanleiding zijn om wel de goede richting te vinden. Zelfmanagement: de coach houdt de eigen angsten, verhalen en adviezen in bedwang. Actie/leren (forward the action, deepen the learning): de coach let er altijd op dat de cliënt vooruitgaat en diep ervaart wat hij onderweg leert.

Daarnaast is er nog een aantal gereedschappen die een co-actieve coach gebruikt, zoals krachtige vragen, uitdagingen, opdrachten tot onderzoek en verdieping, championing en de metafoor.

Co-actief coachen onderscheidt drie richtingen waarin gecoacht kan worden: Fulfilment, Balans en Proces. In de beschrijving van de casus worden deze drie richtingen verwerkt. Mieke is een jonge vrouw, 40 jaar, die parttime werkt. Ze heeft een man en twee jonge kinderen. De afgelopen jaren zijn heel druk geweest met de kinderen en de intensieve zorg voor zieke ouders. De drukte is nu grotendeels voorbij, waardoor er meer tijd voor reflectie is: waar zit ik in m’n leven? Wie ben ik zelf? Vind ik m’n werk nog wel leuk, of zou ik iets heel anders willen doen?

De richting Fulfilment (voldoening) gaat over de toekomst. Waar wil je naar toe, en vooral: wie wil je zijn? En hoe kan je daar komen? Maar ook: wat houdt je tegen? Het is coachen over waardes: wat is belangrijk voor jou en hoe zie je dat terug in je leven? Het is actiegericht coachen, met plannen maken, stappen zetten en daarover terugkoppelen aan de coach. En het is een bewust worden van obstakels, zoals gremlins (innerlijke saboteurs). Waardes worden verkend tijdens de eerste ontdekkingssessie en zijn onderdeel van het basisplaatje, dat tijdens de sessies door de coach wordt gebruikt.

Coach: “Mieke, jouw waardes die we gevonden hebben, zijn keuzevrijheid, een bijdrage leveren en verbinding met het gezin. Je ervaart de meeste voldoening in je leven als die waardes recht worden gedaan. Neem me eens mee naar een plek tien jaar van nu, waar die waardes helemaal in jouw leven terugkomen. Wat ben je dan aan het doen? Wat merk je daar op?”
Mieke: “Ik sta op een zonnige, heldere plek. Ik ben op een plek waar ik bewust voor gekozen heb, waar ik al mijn talenten kan inzetten en ontplooien. Ik voel me sterk. Het voelt heel bewust.”
Coach: “Hoe ziet de weg ernaartoe eruit?”
Mieke: “Nou, in het begin nog een beetje slingerend en vaag, maar daarna wordt hij steeds rechter. Eerst was het ook een zandpad, maar later komen er klinkers en randen.”
Coach: “En is het maar één weg, of zijn er ook zijwegen?”
Mieke: “Er zijn zeker zijwegen, maar er staan duidelijke borden bij. Daar stond ik stil om een bewuste keuze te maken welke richting ik wilde kiezen. Ik heb vertrouwd op het verzamelen van informatie, maar ook op m’n gevoel, m’n intuïtie.”
Coach: “En als je nu op die weg terugkijkt, welk gevoel geeft je dat?”
Mieke: “Een trots gevoel. Ik heb in het verleden de dingen gewoon over me heen laten komen, ze gebeurden gewoon. Ik dreef maar een richting op. Nu voelt het als bewust kiezen, en mijn leven in eigen hand hebben.”
Coach: “Wat heb je nodig aan het begin van die weg? Welke stap kan je zetten?”
Mieke: “Bij mezelf onderzoeken wat m’n sterke kanten zijn, mijn talenten die ik verder wil uitbouwen.”
Coach: “Het zal een fantastische weg worden, en ik voel al hoeveel kracht je in je hebt om die met succes af te leggen.”

Balans-coachen gaat over kracht ontwikkelen om bewuste keuzes te maken. Daarmee kies je om bepaalde acties te ondernemen; waar wil je wel actie in ondernemen en waar kies je ervoor om dat niet te doen, zodat er evenwicht in het leven komt. Dat evenwicht is iets dat constant in beweging is. Alle gebieden in ons leven hebben invloed op ons welbevinden. Ook partner, familie, gezondheid, leefomgeving, persoonlijke groei, vrije tijd en geld spelen een rol. Het evenwicht tussen deze acht levensaspecten wordt onderzocht tijdens de eerste ontdekkingssessie. Balans-coachen gaat over hoe wij onze plek in het leven zien en welke keuzes er zijn. Wij hebben de neiging oogkleppen op te zetten als het onze eigen situatie betreft en het is de taak van de coach om andere perspectieven te laten ervaren, om zo nieuwe mogelijkheden te ontdekken. En niet alleen ervaren, maar er ook bewust voor kiezen en afspraken met jezelf maken. Balans-coachen werkt met geografie: mensen fysiek op een andere plek of in een andere houding neerzetten bij de diverse perspectieven, zodat het verschil echt gevoeld wordt.

Mieke: “Ik wil het vandaag over m’n werk hebben. Het werk op zich is leuk en afwisselend, maar ik weet niet of ik al mijn talenten gebruik. Aan de andere kant doe ik dit al een aantal jaren, en het voelt vertrouwd maar ook een beetje saai.”
Coach: “Het kijken naar je werk, hoe voelt dat in je lichaam?”
Mieke: “Een zwaar gevoel, m’n schouders hangen naar beneden merk ik nu. Niet echt een gevoel van joepie, ik ga naar m’n werk.”
Coach: “Laten we een ander perspectief proberen. Loop mee naar een andere plek. Dit is de plek van joepie, ik ga naar m’n werk! Hoe voelt dat hier?”
Mieke: “Ik voel meteen dat ik meer rechtop ga staan. Het voelt krachtiger met veel meer energie.”
Coach: “In dit joepie-perspectief, waar zeg je ja tegen, en waar nee?”
Mieke: “Ik zeg ja tegen voor mezelf opkomen. Nee tegen in een vertrouwd plekje blijven zitten omdat het zo gemakkelijk is.”
Coach: “Laten we nog een gezichtspunt proberen. Loop even mee naar een andere plaats. Welk perspectief zou jij willen onderzoeken?”
Mieke: “Dat van carrièrevrouw. O jee, ik voel al meteen een heleboel spanning en druk opkomen. Dat is ook grappig, ik wilde juist meer aansturen op promotie.”
Coach: “Als je in dit perspectief bent, waar zeg je dan ja en nee tegen?”
Mieke: “Ik zeg ja tegen hogerop komen, tegen meer bereiken in mijn vak, tegen meer tijd aan mijn werk besteden. Ik zeg nee tegen meer tijd en energie overhouden voor mijn gezin.”
Coach: “Nu je een paar perspectieven hebt ervaren, als je er één mocht kiezen om eens een weekje uit te proberen, welke zou dat dan zijn?”
Mieke: “Nou, dan wil ik wel dat joepie-gevoel proberen!”
Coach: “Hoe graag wil je dat wel? Hoeveel commitment zit er bij jou om dit echt een kans te geven? Zie je deze lijn hier? Als je hier overheen stapt, betekent dat dat je echt je uiterste best gaat doen om dit joepie-gevoel na te streven. Dit is echt serieus, ik hou je eraan! Wil je over de lijn stappen?”
Mieke: “Ja, ik ben er helemaal klaar voor (en stapt over de lijn). Ha, dat voelt heel energiek, zo van kom maar op!”
Coach: “Fantastisch! Wat is nu de eerste stap die je gaat nemen?”
Mieke: “Als een sterker persoon tussen m’n collega’s staan. Goed rechtop staan met m’n lichaam, dat voelt sterker!”

Bij Proces-coaching ligt het accent op het hier en nu, op emoties die nu gevoeld worden. Dat kunnen negatieve en positieve emoties zijn. De cliënt zakt echt in het gevoel, en de ondersteuning van de coach maakt het veilig om naar die plek te gaan. Vaak willen cliënten allerlei stappen nemen en liever voorbijgaan aan hoe naar en verdrietig het nu voelt, of hoe geweldig trots ze mogen zijn en tijd nemen om dat te vieren.

Mieke: “Alles vliegt me aan vandaag. Ik moet voor zoveel mensen zorgen, en zoveel mensen vragen mijn tijd en ik wil niemand teleurstellen. En ik heb nog zoveel te doen; hele lijsten heb ik thuis liggen wat ik allemaal af moet maken.”
Coach: “Hoe voelt dat in je lichaam?”
Mieke: “Het voelt heel moe. Alsof ik lood in de schoenen heb. Alsof ik wel dagenlang zou kunnen slapen.”
Coach: “Waar zit het gevoel? Is het koud of warm? Heeft het een kleur?”
Mieke: “Het zit in m’n benen, die voelen zwaar en dik en koud en blauw, donkerblauw. Alsof ze geen stap meer willen verzetten.”
Coach: “En als je nog een stukje verder in dat gevoel zakt, wat dan?”
Mieke: “Dan voelt het zo alleen, alsof ik voor iedereen moet zorgen en er niemand voor mij zorgt. Het voelt echt koud en donker, ik zit te bibberen. Dit is echt niet prettig.”
Coach: “Waar zit je nu?”
Mieke: “In een koude ruimte, het lijkt wel een lege put. Hij is diep, en ik zit op de grond.”
Coach: “Hoe voelt dat, om in een put te zitten?”
Mieke: “Nou, verlaten en diep. (Denkt en voelt.) En wanhopig. Ik wou dat ik eruit kon.”
Coach: “Kijk eens om je heen, is het echt pikkedonker?”
Mieke: “Om me heen wel, maar als ik naar boven kijk, zie ik toch wat licht daarboven schijnen. Gelukkig, er is toch een uitweg.”
Coach: “Wil je deze week dat gevoel van verlatenheid bij je toelaten en de vraag onderzoeken: wat kan ik leren van in die put zitten?”

Co-actief coachen is als coachingsmethode ontwikkeld door Laura Whitworth, Henry Kimsey-House en Phil Sandahl. In 1992 startten zij het Coaches Training Institute, dat opleidt tot Certified Professional CoActive Coach. De vier pijlers van co-actief coachen zijn: 1. De cliënt is van nature vindingrijk, creatief en whole. 2. Co-actief coachen richt zich op alle aspecten van het leven van de cliënt. 3. De cliënt bepaalt de agenda van de coachingsessies. 4. Coach en cliënt dansen in het moment.

Natuurlijk lopen de principes van Voldoening, Balans en Proces vaak door elkaar heen, en kunnen ze alle drie meerdere keren in een sessie gebruikt worden. Toch is het goed om als coach na te gaan of al deze principes worden gebruikt, of dat een van de drie er bekaaid vanaf komt.

De cliënt heeft je in de ‘relatie op maat’ toestemming gegeven om alles uit de kast te halen om hem midden in een fantastisch leven te laten staan. Dat betekent voor de cliënt af en toe slikken, omdat hij met de coach door bepaalde inzichten en ervaringen heengaat. Het betekent voor de coach de moed hebben om je er helemaal in te gooien, zonder vooropgezet plan, met al je intuïtie, kennis en persoonlijkheid. Voor allebei een geweldige ruimte voor meer groei en meer diepgang.

Doordat de coach en cliënt niet de kracht aan elkaar afzonderlijk geven, maar aan de relatie tussen elkaar, komt er heel veel energie vrij – een prachtig krachtenveld dat ingezet wordt om de cliënt te ondersteunen op de weg naar wie hij wil zijn. Co-actief coachen: de kracht tussen cliënt en coach!

Laura Whitworth, Henry Kimsey-House en Phil Sandahl. Co-active coaching. New skills for coaching people toward success in work and life. DaviesBlack, 1998. Ned. vert. Co-actief coachen. Nieuwe vaardigheden voor professioneel en persoonlijk coachen. Thema, 2004.

Joke Botman is Certified Professional CoActive Coach (CPCC) – de eerste in Nederland. Ze is eigenaar van de bedrijven Liefste Leven Coaching en the Makeover Company. Dit laatste bedrijf combineert life-coaching met metamorfose van uiterlijk en lifestyle, in workshops en individuele trajecten. www.liefsteleven.nl

Dit artikel verscheen eerder in Professioneel Begeleiden. www.thecoaches.com, www.coachfederation.org