Kinderyoga als tegenwicht voor maatschappelijke druk
Prestatie en competitie. Daar draait het om in onze gejaagde en onderhand overactieve maatschappij. De laatste decennia is het er steeds meer ingeslopen en wie er geen erg in heeft, wordt klakkeloos meegetrokken in die stroom. Zelfs voor volwassenen is het vaak niet gemakkelijk eruit te stappen en een eigen koers te varen. Laat staan voor kinderen, die er soms klachten van krijgen die beslist niet bij hun leeftijd horen.
Kinderyogadocente Annet van de Rhee probeert daar verandering in te brengen. Onder andere door mensen bewust te maken van de druk die de maatschappij kinderen oplegt en welke gevolgen dat kan hebben. Ze doet dat vanuit een drive waarbij onder andere haar eigen verleden een rol speelt. Zo had ze als kind vaak buikpijnklachten omdat ze gepest werd op school. Een aantal jaren geleden was een burn-out de reden dat ze met yoga begon. Deze bewegings- en ontspanningsleer hielp haar te begrijpen hoe lichaam en geest samenwerken, waardoor ze zich meer bewust werd van haar lichaam en van hoe ze dacht en voelde. Dat had een helende impact. De gedachte ‘hoe mooi zou het zijn als ik dit met kinderen kan gaan doen?’ kwam bij haar op. Als sociaal-pedagoog werkte ze al met kinderen, maar nu zag ze een wereld van mogelijkheden voor zich. Haar gedachte zette ze om in daden. Ze volgde diverse yoga-opleidingen en startte daarna in Haarlem met een klein groepje. Dat initiatief is inmiddels uitgegroeid tot een drukbezocht kinderyogacentrum.
Toetsgeneratie
Haar drive is sinds die tijd alleen maar toegenomen, want in haar praktijk ziet ze bevestigd hoe hard kinderen ontspanning nodig hebben om de druk van het dagelijks leven het hoofd te bieden. In januari vorig jaar plaatste het landelijk dagblad NRC de ingezonden brief die ze had gestuurd. Die luidde: ‘Ik heb een praktijk kinderyoga en mijn zaak vaart wel bij deze toetsgeneratie. Maar hoe triest is het dat kinderen bij mij komen ontspannen en uitrusten omdat ze al drie weken stressen voor een Citotoets? Intussen vergroten ouders de druk door dure cadeaus te beloven als ze hoge cijfers halen. De afgelopen jaren heb ik gemerkt dat er steeds meer jongeren met stressklachten bij me komen. De wachtlijst groeit. Ik zie voor het eerst kinderen met burn-outklachten. Dit is geen gezonde uitdaging meer. Waar zijn we mee bezig?’
Overweldigend
In haar yogacentrum werkt Annet met groepen kinderen, met groepen ouders en kinderen en met individuele kinderen. ‘Sommige kinderen lopen vast in een bepaald gebied’, vertelt ze. ‘Ze krijgen bijvoorbeeld slaapproblemen omdat ze gevoelig zijn voor prikkels en het snel te overweldigend vinden wat er in hun omgeving gebeurt. Of ouders brengen hun kinderen hier omdat die te druk zijn en denken dat yoga daar wellicht iets aan kan doen. Kinderen zitten op voetbal, op hockey, op tennis, doen mee aan een musical, ze hebben school en ze moeten naar naschoolse opvang. En ja, dan is dat kind zo druk en denken ouders: laten we het ook maar op yoga doen.’
Dat klinkt tegenstrijdig…
‘Het is wat ik signaleer. Kinderen mogen heel veel van hun ouders en er kan ook veel in deze maatschappij. Maar het is ook nodig om rustmomenten in te lassen zodat ze even uit de hectiek kunnen stappen. Gewoon even rustig thuis zijn, niet alleen maar altijd onderweg en overal naartoe. Ook is het belangrijk dat kinderen nog echt kind kunnen zijn. Zelfs peuters moeten tegenwoordig op school al testjes afleggen terwijl ze net van het kinderdagverblijf komen. Wat me ook opvalt, is dat het schoolsysteem een verdeling maakt tussen kinderen die een achterstand hebben, motorisch of cognitief. Daardoor worden ze al snel in hokjes geplaatst, zo jammer. Dat gebeurt ook met de Citotoets. Kinderen noemen zichzelf bijvoorbeeld een zonnetje omdat ze beter kunnen lezen dan een ander of een raketje omdat ze sneller zijn. Zo ontstaat competitie tussen kinderen. Dat zie je ook terug in sporten. Tijdens de yogalessen maak ik altijd duidelijk dat hier geen competitie is, je bent wie je bent en je bent goed zoals je bent. Het is helemaal oké. Het competitieve wil ik eruit halen want dat is niet goed.’
In welke zin?
‘Dat kinderen faalangstig of perfectionistisch worden, zo van ‘ik móet het goed doen’. Ouders kunnen dat onbewust bevorderen en dan doet de school daar nog een schepje bovenop. Kinderen met een laag gevoel van zelfvertrouwen krijgen eerder psychosomatische klachten, bijvoorbeeld buikpijn of moeite met slapen. Dat laatste komt heel veel voor. Sommige ouders geven hun kind dan melatonine of een ander slaapmiddel. Ik vind dat er ergens iets niet goed gaat als kinderen dat nu al moeten gebruiken. Het mag allemaal wel een tandje minder met de drukte.’
Is dat nog te realiseren in deze maatschappij?
‘Ja, en langzamerhand begint er ook wat te veranderen. Ik heb de indruk dat er minder huis- en kinderartsen zijn die direct een pilletje voorschrijven. Ze vragen zich nu eerder af of ze het kind misschien eerst op een andere manier kunnen helpen, bijvoorbeeld door yoga of een andere vorm van ontspanning aan te raden. Ze kijken meer holistisch en dat is natuurlijk het allermooiste. Van daaruit kunnen we gaan samenwerken. Zo zie ik ook de belangstelling bij ouders voor de complementaire geneeskunde toenemen. Ze worden bewuster, waarschijnlijk ook omdat ze in hun eigen leven tegen bepaalde aspecten aanlopen. Vroeger werd yoga nog als zweverig aangemerkt, nu is het enorm in opkomst. Steeds meer mensen zoeken een rustpunt of balans. Ouders nemen hun kinderen in die veranderende zienswijze mee. Ik vertel hun altijd dat ze hun kinderen echt een waardevol cadeau geven met yoga omdat ze dan jong al bewustzijn meekrijgen dat hen later zal helpen bij het volwassen worden. In het onderwijs gaan de ontwikkelingen langzamer, ik vind dat die niet meegaat met de tijd. Daar zit een stagnatie.’
Wat bedoel je daarmee?
‘Het schoolsysteem is heel cognitief gericht. Het zou zo mooi zijn als er naast aandacht voor het cognitieve ook meer oog komt voor bewustzijn. Als ik een kringgesprek met kinderen voer, hoor ik ze soms zeggen: ‘Ik moet op tijd naar bed want ik heb morgen Citotoets.’ Of: ‘Ik wil wel naar het vwo.’ Dat is dan groep 7. Het zijn de ouders die tegenwoordig allemaal willen dat hun kind naar het vwo gaat. In Nederland willen we zoveel mogelijk hoogopgeleide mensen, maar we vergeten de verdieping. Kijk bijvoorbeeld naar de talenten van kinderen, leer ze die in te zetten. Want daar worden ze blij en gelukkig van. Daarom geef ik kinderen tips en kaartjes mee naar huis met oefeningen. Of met uitleg over een thema waar ik die maand mee werk. Op die manier probeer ik de ouders te bereiken.’
Kun je een voorbeeld van een thema noemen?
‘Afgelopen keer ging het om vergeven. Hoe doe je dat? Het is prima om boos op een ander te zijn, maar niet te lang. Want dan gaat de boosheid in je lijf vastzitten. Tijdens de yoga leer ik de kinderen die emoties te voelen en hoe ze die kunnen loslaten. Bijvoorbeeld door hun lichaam de ene keer links en de andere keer rechts aan te spannen. Dan vraag ik hoe dat voelt en ook hoe het voelt als hun lijf ontspannen is. Een stukje lichaamsbewustzijn.’
Pakken ze dat op?
‘Ja. De een heel snel, de ander heeft wat meer tijd nodig. Kinderen die langer klachten hebben, geef ik een-op-een sessies, dat is therapeutische yoga. Daar ben ik speciaal voor opgeleid. Laatst kwam er een meisje met een laag zelfbeeld dat voortkwam uit een traumatische ervaring. Ik gaf haar wat grondingsoefeningen, die gaan onder andere om hoe je gaat staan. Ik liet het verschil voelen tussen ‘in je hoofd zitten’ en stevig met beide voeten op de grond staan. Bij zoiets let ik heel erg op de ademhaling. Kinderen die spanning opbouwen, ademen vooral vanuit hun borstgebied en niet vanuit de buik. Dat is mijn eerste check. Het gaat om leren voelen en hoe je spanning los kunt laten. Dat kan heel spelenderwijs. Voor het slapengaan kunnen ze bijvoorbeeld een knuffel op hun buik leggen. Het moet simpel blijven zodat ze thuis niet ook met allerlei oefeningen en opdrachten aan de slag hoeven. Dan wordt het weer zo’n moeten. Ik probeer ouders daar zoveel mogelijk bij te betrekken. Ik raad ze aan als ze hun kind naar bed brengen, even goed de tijd te nemen. Een kind kan moeite hebben over te schakelen van de dag naar de nacht. Vergeet dan dat er nog een was uit de machine gehaald moet worden, wees er echt even voor je kind, maak verbinding. Ze kunnen voeten masseren, de rug wrijven… Die dingen brengen een kind tot rust.’
Leer je dat de ouders ook tijdens de ouder-kind yoga?
‘Jazeker, die draait helemaal om de verbinding tussen ouders en kind. Het is heel mooi om te zien wat daarbij gebeurt. Ik zie ook veel diversiteit tussen hoe ouders contact leggen met hun kind. Hoe vrij ze dat laten of niet. Het ene kind wil even bewegen en rondlopen, de ene ouder houdt het kind tegen en de ander laat het gaan.’
Moet je ouders dan soms wel eens corrigeren?
‘Nee, ik laat het gewoon gebeuren. Soms zie je ineens iets in het patroon veranderen tijdens de les, maar niet altijd. Het kan zijn dat er een bepaalde struggle is bij de moeder of de vader.’
Hebben hooggevoelige kinderen meer last van stress?
‘Ja, maar die zijn van zichzelf al vrij perfectionistisch en hebben een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Dan is er ook sneller spanning.’
Heb je voor hen een speciale aanpak?
‘Nee. Meer dan de helft van de kinderen die hier komen, is hooggevoelig. Ik herken dat, want ikzelf en mijn kinderen zijn het ook. Een paar simpele voorbeelden. We starten altijd de les met klankschalen, daarvan heb ik er twee, een grote en een kleine. De kleine is vrij schel en dan vraagt een hooggevoelig kind soms of het wat zachter mag. Ik heb een geurlamp, daar mogen ze om de beurt een etherische olie voor kiezen. Geuren kunnen heel intens zijn en laatst zei een meisje dat ze er hoofdpijn van kreeg. Dat is wat die kinderen extra oppikken en daar doe ik wel wat mee. Want ik weet uit eigen ervaring hoe storend iets kan zijn en dat je daardoor moeilijker bij jezelf kan komen.’
Weten ouders altijd dat hun kind hoogsensitief is?
‘Niet allemaal. Maar ik geef het wel aan ze door. En hebben ze er nog nooit van gehoord, dan stuur ik ze via de mail informatie en vraag ze of ze hun kind in dat beeld herkennen.’
Hoe kwam jij ertoe die brief naar de NRC te sturen?
‘Dat kwam door de Citotoetsen. Het valt mij altijd op dat zodra die er zijn, dat onderwerp van gesprek wordt in mijn groepen. Het speelt als het ware op. Blijkbaar worden die toetsen als zo ontzettend belangrijk ervaren, door de school, door de ouders. Het kind denkt dan dat het heel erg zijn of haar best moet doen om vooral een hoge score te halen. Er komen gedachten in ze op als ‘ik ben niet goed in rekenen’ of ‘ik ben niet goed in taal’. Het zijn gedachten die niet uit henzelf voortkomen, maar die de maatschappij hun oplegt. Ik denk dat als we het anders zouden doen, kinderen ook anders zouden reageren en minder klachten zouden hebben. Dan zouden ze onderling niet zo competitief hoeven te zijn. Dat wil niet zeggen dat ik tegenstander ben van toetsen, maar wel dat ze zo vroeg al mee moeten in een bepaald stramien. Vallen ze buiten het gemiddelde omdat ze zich nog in een andere fase van hun ontwikkeling bevinden, dan worden ze meteen een buitenstaander met alle gevolgen van dien. Dat is wat mij stoort. Het zou toch op een andere en betere manier moeten kunnen.’
Zie jij yoga als de oplossing voor deze problematiek?
‘Het is een onderdeel daarvan, maar er komt meer voor kijken. Ook in de maatschappij moet er iets veranderen. Pubers spiegelen hun zelfbeeld aan de social media, dat is echt van deze tijd. Alles moet leuk zijn en ze moeten laten zien hoe succesvol ze zijn. Terwijl dat niet het echte leven is. Nogmaals, het gaat om bewustwording. En om een rustpunt te vinden. Er zijn jongeren die nu al met burn-outklachten lopen. Ben je zo jong en dan loop je al tegen je grenzen aan. Dat komt omdat de lat soms wel erg hoog wordt gelegd.’
Wat maakt je zo gedreven er wat aan te doen?
‘Dat ik het belangrijk vind dat kinderen mogen zijn wie ze zijn en bij zichzelf blijven. Ik hoop kinderen daarin mee te nemen zodat ze tot een mooi persoon kunnen uitgroeien.’
Hoe is het gekomen dat jij een yogapraktijk voor kinderen bent begonnen?
‘Nadat ik van de middelbare school kwam, ben ik gestart met een opleiding in de commerciële sector. Dat lag me niet en ik vond het niet leuk. Vervolgens ben ik omgeschoold naar sociaal pedagoog. Zo kwam ik met mijn doelgroep in aanraking. Er was toen nog weinig aanbod op kinderyogagebied en omdat ik zelf met yoga bezig was, bedacht ik dat ik dat ook in een bepaalde vorm aan kinderen wilde aanbieden. Wat ik daarbij wil uitdragen, is dat ieder kind anders is. Op mijn visitekaartje staat mijn slogan: ‘Elke bloem is uniek, geen tweede identiek.”
Hoe zie jij de toekomst van je werk?
‘Positief. In de zin dat yoga meer zal integreren in de maatschappij, want mensen zijn op zoek naar rustpunten in hun leven. Ook wat de complementaire zorg betreft, denk ik dat steeds meer mensen daar gebruik van gaan maken omdat ze steeds verder gaan kijken. Niet alleen naar de klacht op zich, maar ook naar de oorzaken.’
Zie je jezelf dit werk over tien jaar nog doen?
‘Jawel, maar ik ben het ook aan het uitbreiden. Ik heb mij gespecialiseerd in therapeutische kinderyoga voor kinderen met een speciale zorgvraag zoals downsyndroom of cerebrale parese. Ik bied voor die doelgroep nu al ‘Yoga for the special child’ aan, dat is een andere, speciale methode. Verder geef ik soms les in het speciaal onderwijs, daar word ik voor uitgenodigd. Ouders kunnen me steeds beter vinden. Dus de groei zit er flink in.’
www.yogacentrumdebloementuin.nl
Waarom kinderyoga steeds populairder wordt
Kinderyoga biedt kinderen een laagdrempelige manier om te ontspannen en beter met prestatiedruk om te gaan. Bij Curova zien we een groeiende belangstelling voor kinderyoga als aanvulling op reguliere begeleiding. Meer over de effecten van yoga bij kinderen is te vinden bij het Nederlands Jeugdinstituut.
