Digitaal vasten
Van Aswoensdag tot en met Pasen ga ik digitaal vasten. Net als vorig jaar stop ik na carnaval ruim zes weken met sociale media en minder ik met mijn smartphone. Waarom? Ik kom weliswaar niet meer aan de 2,5 uur per dag (!) die mensen gemiddeld op hun smartphone zitten, maar ik laat me nog steeds meer door mijn telefoon verleiden dan ik wil. Om preciezer te zijn: mijn brein laat zich verleiden. Bouwers van sociale media en apps als Wordfeud maar ook van websites van gerenommeerde kranten zorgen er met een constante stroom aan berichten voor dat er steeds opnieuw een shotje dopamine vrijkomt in mijn hersenen. Dat werkt verschrikkelijk verslavend. En niet alleen bij mij…
De gevolgen zijn schokkend: onze dag raakt meer en meer gefragmenteerd, we hebben minder echte aandacht voor ons werk, onszelf en elkaar en we kunnen ons steeds korter focussen. Door voortdurend online te zijn krijgen bovendien die delen van onze hersenen die voor aandachtig denkwerk, het opslaan van informatie en voor verrassende nieuwe combinaties zorgen, amper de ruimte om hun werk te doen.
Inmiddels komen we deze feiten overal tegen. In tijdschriften, in smartphone-zelfhulpboeken en onlangs zelfs bij DWDD. Toch blijft ons smartphonegebruik ongezond. Voorlichting alleen blijkt niet genoeg. Het is tijd dat we onszelf de vraag achter de vraag stellen: waarom laten we onszelf eigenlijk zo verleiden? Want hoe lastig het ook is onze smartphone opzij te leggen en hoe hard al die apps ook aan ons trekken, we houden ons gedrag zelf in stand. Waarom?
Het antwoord daarop is verrassend simpel: omdat het ons iets oplevert. Het helpt om ons smartphonegebruik als een gedragsverslaving te zien. Vanuit de verslavingszorg weten we dat elke verslaving ook iets oplevert. En dan bedoel ik niet dat Google Maps helpt om niet te verdwalen. Nee, zoals veel verslavingen is ons smartphonegebruik op lange termijn weliswaar schadelijk, maar voorziet het op korte termijn in een diepere, psychologische behoefte. Die behoefte kun je blootleggen door (tijdelijk) te stoppen en vervolgens goed te observeren wat er gebeurt.
Bij mij ging dat vorig jaar allemaal min of meer vanzelf. Het vasten was een initiatief van regionaal dagblad BN/DeStem en ik werd na mijn spontane aanmelding uitgekozen om mee te doen. Doordat eindredacteur Nicole Froeling en ik elkaar wekelijks schreven over onze bevindingen en ik daarnaast dagboeknotities bijhield, werd ik me goed bewust van wat mijn smartphonegebruik mij bracht. Mijn telefoon gaf me het gevoel niet eenzaam te zijn (nuttig, zo vlak na mijn scheiding) en leidde me af van de gedachte dat ik een slechte moeder was (idem). Verder was ik in die periode mijn boek aan het uitgeven en mijn smartphone behoedde me voor spannende dingen zoals het schrijven van het voorwoord, het dankwoord en de flaptekst (want ik vond mezelf diep van binnen nog steeds geen echte schrijver).
Ik vond het allemaal niet fraai wat ik tegenkwam. Maar het was wel echt. Door de inmiddels geautomatiseerde afleiding uit te bannen en met mijn aandacht volledig bij het nu te zijn, zag ik wat er werkelijk aan de hand was. En kon ik daarmee aan de slag.
Na het digitale vasten heb ik mezelf op een digitaal dieet gezet. En inmiddels ben ik redelijk tevreden over mijn smartphonegebruik. Toch ga ik dus weer vasten. Ruim zes weken van bezinning, van meer aandacht voor wat er speelt in mijn leven. Fraai of niet. Ik nodig je van harte uit om mee te doen. Want anders dan Ikea beweert maakt aandacht niet alles mooier, maar wel echter. En daar kan geen smartphone tegenop.
Jamie Nederpel is wandelend loopbaancoach en schrijver van het boek Het is altijd het goede weer. www.werkvanuitjenatuur.nl
Zo begin je zelf met digitaal vasten
Digitaal vasten hoeft niet meteen zes weken te duren: begin met een dag per week zonder sociale media om te merken hoeveel rust digitaal vasten oplevert. Wie digitaal vasten wil combineren met meer focus, leest ook onze tips in ons PSC Magazine 2018, en voor de wetenschappelijke kant van schermgebruik en dopamine verwijzen we naar het Trimbos-instituut.
