De biografie als medicijn

“Op de vraag naar de zin van het leven antwoordt ieder met zijn levensverhaal.” (naar A. Konrad)

Als de vanzelfsprekendheid van ons bestaan wordt doorbroken, bijvoorbeeld bij ingrijpende gebeurtenissen of crises, gaan we onszelf vragen stellen. In eerste instantie over praktische zaken, vragen over overleven. Later in het proces rijzen er vragen over het leven. Vragen als: wat is de betekenis van deze gebeurtenis, wat vraagt dit van mij, wie ben ik nu eigenlijk en wat wil ik? Levensvragen, grote vragen, vragen over zin en betekenis. Antwoorden, zin en richting zijn hoogstpersoonlijk, de ingang hiervoor vormt dan ook de eigen ervaring, het levensverhaal. In dit artikel geef ik een inkijkje in dit proces, maak ik helder dat een holistische aanpak op vier dimensies hiervoor de grondslag vormt, en reik ik concrete handvatten aan voor een belangrijke vraag van deze tijd: hoe geef ik betekenis aan de coronacrisis?

Grote vragen

Grote vragen, levensvragen, dienen zich vaak aan als we met ingrijpende gebeurtenissen worden geconfronteerd en hiermee uit onze comfortzone raken. We worden ziek, ontslagen of moeten verhuizen. We gaan trouwen, scheiden of verliezen een dierbare. Het zijn ervaringen die grote impact hebben, zogenaamde life-events. Ze gaan gepaard met cruciale stappen in ons leven en roepen grote vragen op. Vragen over het omgaan met eenzaamheid, verlies, met ziekte en lijden. Vragen over de ‘gebrokenheid’ van het bestaan. Vragen over thema’s uit het geleefde leven of vragen die samenhangen met de levensfase waarin we verkeren. Vragen die ons bij de kern van onze existentie brengen: Wie ben ik? Wat kan ik? Wat ga ik doen? Het zijn vragen over zin en betekenis.

Juist wanneer we tot stilstand komen, ons afgesneden voelen, de zekerheden onder ons bestaan lijken te zijn weggeslagen en we niet meer zijn wie we dachten te zijn, doemen deze existentiële vragen op. Ze zijn als het ware knooppunten in het levensverhaal en vormen de crux om verband en richting te vinden. Waar we voorheen grotendeels onbewust in onze routine zaten, worden we ons op zulke momenten bewust van de nieuwe situatie waarin we ons bevinden. Grote vragen zijn vragen die wezenlijk zijn voor onze identiteit en waarop geen snel, pasklaar antwoord valt te geven. Daarom zouden we ook kunnen spreken van ’trage vragen’.

Een multidimensionale blik

Mijn ervaring is dat er een groeiende behoefte is aan een nieuwe benadering in de omgang met -levens- vragen. Wat is onze visie op herstel, op het verlenen van zorg, hoe willen we mensen helpen? Dat hangt nauw samen met onze kijk op de wereld en ons mens-zijn. Als het leven een ontwikkelingsweg is, gaat goede zorg erover om mensen op dit pad te ondersteunen: erkenning van het lijden en hulp bieden bij het verkrijgen van kennis en inzicht om hiermee om te gaan. Hulp bij bewustwording over wie we zijn, wat we nodig hebben en hoe we verantwoordelijk kunnen zijn voor ons eigen leven.

Dat vraagt een nieuwe manier van kijken en een andere houding. De huidige blik op zorg is gebaseerd op een sterk eenzijdig, materialistisch mensbeeld, uitgedrukt in de veelgehoorde kreet: ‘Wij zijn ons brein.’ Ziekte- en symptoom-denken en het geven van antwoorden in plaats van het stellen van vragen zijn hiermee nauw verbonden. Het centraal stellen van de patiënt met zijn verhaal en behoefte staat op gespannen voet met een zorg waarin diagnoses, medicatie en ‘evidence-based’ handelen het beeld bepalen.

Een ruimer perspectief op het mensbeeld biedt het biopsychosociaal paradigma, waarin naast biologische ook ruimte is voor psychische en sociale aspecten. Een biopsychosociaal-spiritueel mensbeeld schenkt aandacht aan de mens op zowel biologisch (fysiek), sociaal, psychisch als spiritueel vlak. Begeleiding betekent dan ook aandacht voor het levensverhaal op deze vier dimensies aan de hand van een ontwikkelingsgerichte vraag. Spiritualiteit heeft hierin alles te maken met het omgaan met existentiële kwesties: verlies, eenzaamheid, het maken van keuzes, en de zoektocht naar een betekenisvol leven. Als het gaat over de zin van het leven, is het levensverhaal de meest persoonlijke ingang. Dat vraagt ruimte voor een werkelijke ontmoeting (die laat ik in dit artikel verder buiten beschouwing) en een aanpak op vier dimensies van het bestaan.

‘De biografie als medicijn’ concreet

Met onderstaande vragen maak je kennis met de vier dimensies aan de hand van een actuele ‘grote’ vraag. Als je de vragen beantwoord hebt, ga dan eens na welke inzichten je hebt gekregen en hoe je dit concreet kunt maken.

Hoe geef ik betekenis aan de coronatijd?

Fysiek:
Hoe ga jij om met de gestelde grenzen aan ruimte? Waar ervaar jij ruimte? Waar voel jij je prettig? Hoe heb jij je eigen plek (opnieuw) vorm gegeven? Welke spullen zijn belangrijk geworden, welke heb je weggedaan?

Sociaal:
Welke rol speelt tijd voor jou in deze periode? Hoe is je vitaliteit en op welke wijze draag je daar zorg voor? Hoe ziet je dagritme eruit en ben je daar iets anders in gaan doen? Welke gewoontes of patronen heb je doorbroken?

Psychisch:
Waar heb jij je in deze tijd mee verbonden? Waar zeg je ‘ja’ en waar zeg je ‘nee’ tegen? Waar ben je je van bewust geworden? Welk ideaal of streven is verschenen?

Spiritueel:
Waar ben jij in deze periode voor jezelf gaan staan? Welke keuzes of beslissingen heb je genomen? Welke waarden zijn daarbij leidend? Welke betekenis heeft deze periode voor jou?

Susanne Kruys is medeoprichter van Square of Life (www.squareoflife.nl) dat zich richt op de begeleiding van professionals bij hun vragen en verlangen naar zinvol leven en werk. Daarnaast is zij auteur van de boeken ‘De biografie als medicijn, de zin van levensverhalen in de zorg’ en, samen met Wouter Zuurbier, ‘De biografie als medicijn, handleiding – coachen aan de hand van de vier dimensies’ (beide Lannoo Campus). Kijk voor meer informatie en inspiratie op www.debiografiealsmedicijn.nl

De biografie als medicijn in de praktijk

Het werken met de biografie als medicijn helpt cliënten om hun levensverhaal opnieuw te doorleven en betekenis te geven aan crisismomenten. Bij Curova passen therapeuten deze holistische benadering toe binnen de begeleiding van cliënten. Meer over biografisch werk en zingeving is te vinden bij het Trimbos-instituut.