Internal Family Systems-therapie

Internal Family Systems-therapie (innerlijke-familiesysteemtherapie, of IFS) is een effectieve behandeling gebleken voor een breed scala aan psychische problemen, waaronder trauma, dissociatie, depressie, angst, eetstoornissen, PTSS en verslaving. De therapie biedt een niet-pathologiserende aanpak op een neurowetenschappelijke basis, waarbij een beroep wordt gedaan op innerlijke hulpbronnen en zelfcompassie om tot de kern van emotionele wonden te komen en deze te genezen.

In gesprek met onze delen

Richard C. Schwartz, die een doctoraat heeft in relatie- en gezinstherapie, ontwikkelde Internal Family Systems-therapie (inmiddels een evidence based behandeling) in de jaren tachtig toen hij adolescenten met eetstoornissen behandelde die hem regelmatig vertelden over innerlijke dialogen met wat zij ‘verschillende delen’ noemden. Hij nam de spreektaal van hen over en noemde deze subpersoonlijkheden van zijn cliënten eveneens ‘delen’. Zoekend naar manieren om zijn cliënten te helpen en hen aan te moedigen om in gesprek te gaan met hun eetdelen, zoals familieleden ook met elkaar praten, ontdekte Schwartz dat het mogelijk was om samen met de cliënt een extreem eetstoornisdeel over te halen om de cliënt enige afstand te gunnen tot het verwrongen perspectief van het deel. Het gevolg daarvan was dat de cliënt vanzelf een nieuwsgierige en niet-oordelende – mindful – houding aannam ten opzichte van het deel.

Een dergelijke welwillende (en uiteindelijk ook compassievolle) relationele houding van de cliënt tegenover zijn of haar delen bleek essentieel te zijn voor genezing en werd zo de kern van IFS-therapie. We hebben allemaal weleens momenten gehad waarop het onophoudelijke gebabbel in ons hoofd even verstomt en we ons helder en evenwichtig voelen. Er komt dan een gevoel van kalmte en ruimte over ons heen, alsof onze geest, ons hart en onze ziel opeens groter en lichter worden.

Het Zelf

Internal Family Systems-therapie maakt gebruik van een meervoudig model van de psyche. Iedereen heeft een innerlijk systeem van talloze delen die zowel met elkaar als met de mensen om ons heen interageren. Daarnaast hebben we ook allemaal een helpende kern (die geen deel is) die wordt gekenmerkt door evenwichtigheid, nieuwsgierigheid en compassie. Schwartz noemt deze onbeschadigde essentie ‘het Zelf’. In dit innerlijke systeem zijn sommige van die delen getraumatiseerd en nemen andere de rol van beschermer op zich in reactie op chronisch relationeel trauma in de kindertijd dat niet kon worden vermeden, maar allemaal hebben ze het beste met ons voor en zijn ze van grote waarde voor het innerlijke systeem als geheel. IFS richt zich zowel op de beschermende delen als op de getraumatiseerde delen van dat systeem. Getraumatiseerde delen kunnen genezen door alle delen met elkaar in contact te brengen en met het ‘Zelf’ – de kern – van de cliënt.

“IFS gaat ervan uit dat de psychische delen een gedreven en doelgericht innerlijk collectief vormen dat geen regulatie van buitenaf behoeft.”

Het Zelf belichamen

Het doel van Internal Family Systems-therapie is om het Zelf te belichamen en de gekwetste delen van onszelf te genezen, zodat we ons in het leven kunnen laten leiden door vertrouwen, nieuwsgierigheid en compassie. Er vindt een spontane verandering plaats in de innerlijke dialoog van cliënten zodra ze hun Zelf gaan belichamen en naar hun delen luisteren in plaats van te proberen deze aspecten van zichzelf te laten verdwijnen. De extreemste stemmen komen tot bedaren, (beschermende) delen gaan minder storend gedrag vertonen zodra er aandacht wordt besteed aan hun zorgen en bedenkingen en de cliënt begint goede gevoelens te ervaren. Hij of zij voelt zich veiliger, lichter, vrijer, opener en speelser.

Cliënten die weinig inzicht leken te hebben in hun eigen problematiek, zijn plotseling in staat om op heldere wijze het verloop van hun eigen gevoelens en emotionele geschiedenissen te volgen en te duiden. Zelfs zeer ontregelde cliënten, van wie nauwelijks verwacht kan worden dat ze een dergelijke omslag kunnen maken na jarenlang misbruikt en verwaarloosd te zijn geweest in hun kindertijd, rapporteren meer inzicht, zelfacceptatie, stabiliteit en persoonlijke groei nadat het ze is gelukt om contact te maken met het Zelf in hun diepste kern.

Traumabewuste therapie

In tegenstelling tot de meeste traumabewuste therapievormen kent IFS geen fasen die gericht zijn op affectregulatie en interpersoonlijke vaardigheden, voordat er wordt gewerkt met traumatische herinneringen en de integratie daarvan. In plaats daarvan gaat IFS ervan uit dat de psychische delen een gedreven en doelgericht innerlijk collectief vormen dat geen regulatie van buitenaf behoeft. In ruil voor onze interesse in het collectief en onze nieuwsgierigheid naar hun ervaringen leggen de delen uit waarom zij geloven dat hun gedrag, dat voor een buitenstaander zo irrationeel en destructief kan lijken, de cliënt uiteindelijk ten goede komt.

Desalniettemin maakt IFS wel gebruik van vaste methodologieën en zijn er specifieke doelen die we willen bereiken: de beschermers helpen, de ballingen (verdrongen delen die de pijn uit de kindertijd bewaren) helpen en alle delen onderdeel laten worden van een harmonieus innerlijk systeem dat gestuurd wordt door het Zelf.

In het boek Internal Family Systems-therapie (IFS) van Frank G. Anderson, Martha Sweezy en Richard C. Schwartz wordt uitgelegd hoe cliënten hun ‘Zelf’ kunnen leren kennen en hoe ze hun persoonlijkheid en hun symptomen van elkaar kunnen gaan onderscheiden. Stapsgewijs worden zo de pijnlijke en beperkende gevolgen van traumatiserende gebeurtenissen in het verleden weggenomen. Hierbij wordt gebruikgemaakt van stap-voor-staptechnieken, geannoteerde casuïstiek, oefeningen en meditaties, neurowetenschappelijke achtergrondinformatie en downloadbare werkbladen.

Bron: Internal Family Systems-therapie (IFS): een traumabewuste behandeling voor angst, depressie, PTSS en verslavingsproblemen, Frank G. Anderson, Martha Sweezy en Richard C. Schwartz, Uitgeverij Mens, www.uitgeverijmens.nl

Internal Family Systems-therapie in de praktijk

Bij Internal Family Systems-therapie leer je jouw innerlijke delen te herkennen en vanuit zelfcompassie te benaderen, in plaats van ze te bestrijden. Internal Family Systems-therapie gaat ervan uit dat ieder deel een beschermende functie heeft. Meer over IFS is te vinden bij het IFS Institute. Lees ook ons overzicht van vakartikelen over traumatherapie.