Verbindende communicatie en boosheid

In tegenstelling tot sommige overtuigingen is boosheid niet iets slechts of iets dat we zouden moeten onderdrukken of loslaten. Integendeel, boosheid is een geschenk, dat ons uitdaagt om ons te verbinden met niet-ingevulde behoeften. Deze niet-ingevulde behoeften vormen in principe de aanleiding tot onze boosheid.
Er zijn drie factoren die belangrijk zijn, als we willen begrijpen waarom sommigen in dezelfde situaties geweldvol reageren en anderen met compassie. Ten eerste: de taal die we gewend zijn te gebruiken, ten tweede: hoe wij anderen geleerd hebben te denken en communiceren, ten derde: de strategieën die we geleerd hebben en die we inzetten om onszelf en anderen te beïnvloeden.
Binnen Verbindende Communicatie willen we onze boosheid op zó’n manier inzetten, dat deze ons kan helpen om ons te verbinden met onze niet-ingevulde behoeften in plaats van iemand anders daar verantwoordelijk voor te maken.
De eerste stap hiertoe is je ervan bewust zijn dat de aanleiding of trigger van onze boosheid niet de oorzaak is van onze boosheid. Dus: het is niet wat mensen doen waardoor we boos worden; de eigenlijke oorzaak van onze boosheid is iets in ons dat reageert op wat die ander doet. Dit vraagt van ons dat we in staat zijn onderscheid te maken tussen de aanleiding of trigger enerzijds en de oorzaak van de boosheid anderzijds. Dus: de aanleiding van onze boosheid achterhalen en benoemen, zonder deze te verwarren met onze gedachten daarover.
Ik voel me zoals ik me voel, omdat ik mezelf in gedachten vertel wat die persoon gedaan heeft, wat impliceert dat die ander iets verkeerd heeft gedaan. Ik vind die persoon onbeleefd of lui… en dat zou hij of zij niet moeten zijn! Verbindend communiceren leert mensen dat ze, juist als dat soort gedachten op gang is gekomen, deze niet te onderdrukken (en de boosheid ook niet), noch te ontkennen. De boosheid kan getransformeerd worden in een taal waarin het veel gemakkelijker wordt om vrede te creëren met jezelf en degene die jouw boosheid getriggerd heeft.
De tweede stap is dat we ons ervan bewust worden dat het onze veroordelende interpretatie van andere mensen is, die onze boosheid veroorzaakt. Het is onze interpretatie van wat er is gebeurd waardoor onze boosheid veroorzaakt wordt. Ofwel: voordat ik boos word, heb ik eerst iets gedacht. (Over de ander)
De derde stap is het zoeken naar de behoeften die ten grondslag liggen aan onze boosheid. We worden in de regel boos als een of meer voor ons heel belángrijke behoeften niet zijn vervuld. En in plaats van ‘naar binnen’ te gaan en te onderzoeken wat we nodig hebben (en op dat moment niet krijgen), richten we onze aandacht op het veroordelen van wat anderen fout doen. Als we anderen daarna afdwingen om te gaan doen wat we willen dat ze doen, doen ze dat eerder vanuit angst om gestraft te worden, uit angst om veroordeeld te worden, of vanuit schaamte of schuldgevoel, dan vanuit compassie voor onze behoeften. En is dát wat je wilt? Of zou je willen dat de ander er vrijwillig voor kiest om iets anders te doen. Als we een groter behoeftevocabulaire tot onze beschikking zouden hebben, zouden we wellicht helderder overkomen op de ander en hem/haar daardoor uitnodigen om ander gedrag te laten zien.

Vier stappen voor het omgaan met onze boosheid: 1. Onderken de aanleiding (stimulus) voor onze boosheid, zonder deze te verwarren met de interpretatie. 2. Onderken het interne beeld of oordeel dat ons boos maakt. 3. Transformeer dit veroordelende beeld naar de behoefte die deze uitdrukt. Met andere woorden: ga met je volledige aandacht naar de behoefte die achter het oordeel ligt. Deze stappen doe je in jezelf, niet hardop. 4. In de vierde stap komt aan de orde wat we daadwerkelijk zouden zeggen tegen de ander, nadat we onze boosheid hebben getransformeerd in andere gevoelens, door in contact te komen met de behoefte achter het oordeel.
Deze vierde stap nodigt uit om, in vier stappen, informatie te geven. Eerst vertellen we wat de aanleiding was: wat die ander gedaan heeft dat botst met onze onvervulde behoeften. Vervolgens vertellen we hoe we ons voelen. Let wel: we onderdrukken onze woede niet. De boosheid is getransformeerd naar een gevoel, bijvoorbeeld verdrietig, gekwetst, bang, gefrustreerd, enzovoort. En vervolgens, na het uitdrukken van onze gevoelens, geven we aan welke behoeften van ons niet zijn vervuld. En nu voegen we aan deze drie stappen een duidelijk, concreet verzoek in het hier-en-nu toe, dat uitdrukt wat we van die ander zouden willen. Wat willen we dat die ander anders doet? Wat willen we dat de motivatie van de ander is om te doen wat we willen dat die ander doet? We zouden allemaal inzien dat we alleen willen dat een ander iets doet als hij of zij dat ook echt wil, omdat die ander ziet hoe het voor hem of haar ook bijdraagt aan plezier en verbinding.
Als ik in contact ben met de behoeften van de ander, ben ik nooit boos. Ik onderdruk mijn boosheid niet; ik voel haar gewoon niet. Dus: hoe we ons voelen, is het resultaat van welke van de vier volgende mogelijkheden we kiezen: gaan we in ons hoofd zitten om de ander te veroordelen? Gaan we in ons hoofd zitten om onszelf te veroordelen? Kiezen we ervoor om ons met inlevingsvermogen te verbinden met de behoeften van de ander? Of kiezen we ervoor om ons met empathie te verbinden aan onze eigen behoeften?
Als je je aandacht richt op de gevoelens en behoeften van de ander, is er geen conflict.

Elke gedachte waar ‘zou moeten’ in voorkomt, roept geweld op. Boosheid is een natuurlijk gevoel, dat gecreëerd wordt door veroordelende gedachten. Zelfs als ik oordelen niet hardop uitspreek, zijn ze in mijn ogen te lezen. Vraag jezelf af: wat zijn mijn behoeften in deze situatie? Als ik me verbind met mijn behoeften, heb ik sterke gevoelens, maar nooit boosheid. Verdriet is een gevoel dat ertoe kan leiden dat onze behoefte vervuld wordt. Boosheid is een gevoel dat leidt tot het beschuldigen en straffen van anderen. Boosheid volledig uitdrukken betekent niet dat ik alleen mijn diepste gevoelens, die achter de boosheid schuilen, uitdruk, maar ook dat die ander ze kan begrijpen. Volledig onze boosheid uitdrukken betekent: ons volledige bewustzijn focussen op de behoefte die niet vervuld wordt. De beste manier waarop ik begrip van een ander kan krijgen, is om die persoon ook begrip te geven. Als ik wil dat die ander mijn gevoelens en behoeften hoort, is het nodig dat ik me eerst inleef in die ander. Als ik de ander de empathie geef die hij of zij nodig heeft, kan die ander mij ook eerder horen.

Tekst: Jan van Koert

Boosheid herkennen en ombuigen

Boosheid is een belangrijk signaal: het wijst je op een niet-ingevulde behoefte. Door boosheid niet te onderdrukken maar te onderzoeken, leer je met verbindende communicatie beter te reageren op boosheid bij jezelf en anderen. Meer artikelen over emoties en communicatie vind je op het PSC Magazine 2018 overzicht. Wil je meer lezen over de methode Geweldloze Communicatie waarop verbindende communicatie is gebaseerd, kijk dan bij NVC Nederland.