Alsof je leven ervan afhangt
Het verhaal van Rosalie
Rosalie is 27 jaar en heeft net een baby gekregen. Tijdens de zwangerschap was ze al meer dan gemiddeld bezorgd, bang dat ze haar kindje zou besmetten met listeria of toxoplasmose, maar dat was nog niet ontwrichtend. Na de bevalling gaat het mis: ze wordt geplaagd door nare, indringende voorstellingen van verschrikkelijke dingen die ze haar dochtertje zou kunnen aandoen, zoals steken met een mes, van de trap gooien of onder water duwen. Ze durft niet meer alleen te zijn met haar baby, maar durft ook aan niemand te vertellen wat er in haar hoofd omgaat. Ze is doodsbang dat het kind bij haar wordt weggehaald als ze het zegt, en schaamt zich diep: wat voor verschrikkelijk mens denkt zulke dingen?
Psychiater Menno Oosterhoff is daar helder over: Rosalie is geen verschrikkelijk mens. Ze lijdt aan een verschrikkelijke aandoening, perinatale OCD, een dwangstoornis rond de geboorte, met overmatige bezorgdheid en soms nare voorstellingen over precies de dingen die iemand absoluut niet wil. Vrijwel iedereen kent dat soort gedachten wel eens, bijvoorbeeld op een hoge plek denken ‘stel dat ik naar beneden spring’. Bij mensen met een dwangstoornis komen zulke gedachten vaker en intenser voor, tot ze er hevig onzeker van worden.
Het verschil met een postnatale psychose
Dat Rosalie bang is dat haar baby bij haar wordt weggehaald, is volgens Oosterhoff niet zo vreemd: er bestaat namelijk een andere, veel zeldzamere aandoening rond de geboorte, de postnatale psychose. Daarbij kunnen moeders vanuit waandenkbeelden hun kind wel iets aandoen, zo’n moeder kan bijvoorbeeld denken dat ze haar kind moet doden om het van de duivel te redden. In dat geval is het inderdaad beter de moeder niet alleen te laten met haar kind. Maar dat is iets heel anders dan perinatale OCD, benadrukt Oosterhoff, en het is essentieel om dat onderscheid te maken: bij Rosalie is er geen enkel gevaar voor het kind, alleen intens lijden bij de moeder zelf.
Gevangen in geruststelling vragen
Vanuit haar radeloosheid vertrouwt Rosalie zich toe aan haar man. Hij stelt haar gerust en zegt dat hij haar een geweldige moeder vindt. Dat lucht even op, maar daarna slaat de twijfel weer toe en moet ze hem opnieuw om geruststelling vragen. Dat gaat van kwaad tot erger, tot ze hem bijna voortdurend nodig heeft.
Dat steeds opnieuw vragen om geruststelling is zelf een dwanghandeling, een compulsie, waartoe Rosalie zich gedwongen voelt. Een compulsie is er altijd op gericht om de obsessieve onrust weg te nemen. Helaas helpt dat maar heel even, en maakt het op de lange termijn de overgevoeligheid juist groter, waardoor Rosalie nergens anders meer mee bezig kan zijn dan met haar angst.
Alsof je leven ervan afhangt
Oosterhoff, die zelf leeft met een dwangstoornis en er het boek Vals Alarm over schreef, noemt dit soort onrust ‘vals alarm’ of ‘jeuk in je hoofd’: iedereen weet hoe gek je kunt worden van jeuk die je niet mag krabben, en de bedoeling van een alarm is nu eenmaal dat je het niet kunt negeren. Je weet met je hoofd misschien wel dat er geen reden voor de onrust is, maar je voelt het niet zo met je hart. Het voelt alsof je leven ervan afhangt, je beleeft een mug als een olifant. Dat is nadrukkelijk geen kwestie van keuze: mensen met OCD hebben die keuzevrijheid bijna of helemaal niet, en voelen zich daarom echt gedwongen tot hun dwanghandelingen, of dat nu uiterlijke handelingen zijn zoals schoonmaken en controleren, of innerlijke zoals eindeloos overdenken en herstellende gedachten moeten denken.
Op tijd hulp zoeken
De onrust die bij perinatale OCD hoort, kan het functioneren en welbevinden van jonge moeders ernstig verstoren en is vaak de hele dag door kwellend aanwezig, vandaar dat het een disorder wordt genoemd: een stoornis die letterlijk roet in het eten gooit. Net als bij andere vormen van OCD gaat dwang meestal niet vanzelf over en kan zelfs verergeren zonder de juiste behandeling. Cognitieve gedragstherapie, eventueel met medicatie, helpt om de onrust te leren verdragen in plaats van die weg te drukken met dwanghandelingen.
Voor vrouwen die zich herkennen in het verhaal van Rosalie is het belangrijk om zo snel mogelijk hulp te zoeken, en niet, zoals Rosalie aanvankelijk deed, alleen te blijven met de angst en de schaamte. Meer informatie over perinatale OCD is te vinden via de folder op OCDnet.nl, en lotgenotencontact kan steun bieden via www.ocdcafe.nl.
