Labyrinthoss® rouwkwartet
Het Labyrinthoss® Rouwkwartet verschijnt in een tweede, uitgebreide oplage. De eerste oplage van vijftig exemplaren is uitverkocht en tegelijkertijd vraagt de actualiteit om een update: de coronapandemie brengt allerlei nieuwe vormen van verlies met zich mee en daarmee een groeiende behoefte aan hulp en begeleiding. Ook kregen rouw- en verliesbegeleider Germien Grimmelikhuizen, die het kwartet in 2017 zelf ontwikkelde en uitbracht, vanuit het professionele veld steeds meer vragen om aanvullingen, met name rond niet-erkende vormen van verlies.
Een kaartspel als hulpmiddel bij rouw
Hulpverleners uit uiteenlopende werkvelden, zowel zzp’ers als medewerkers van organisaties, bestelden het kwartet en gingen er na een korte training mee aan de slag. Het kwartet wordt op twee manieren ingezet: letterlijk, door met kaarten met vragen en afbeeldingen het gesprek op gang te brengen, en figuurlijk, door met de onderliggende theorie dieper op het verlies in te gaan. De thema’s van de kaarten bieden nieuwe inzichten en eyeopeners, maar geven de speler ook de ruimte om aan te geven ergens nog niet over te willen praten.
Basisset gebaseerd op de Verliescirkel
De basisset bestaat uit veertien kwartetten over verlies in het algemeen en is gebaseerd op de Verliescirkel: een cyclische voorstelling van een gezond rouwproces die bij elke vorm van verlies toepasbaar is. Waar de rouwende zich in die cirkel bevindt, hangt af van hoe hij of zij gebeurtenissen en ervaringen met elkaar verbindt, interpreteert en van betekenis voorziet. Zo ontstaat een persoonlijk verhaal met overtuigingen die de kijk op het leven en de toekomst kleuren. In de basisset komen methodes en thema’s aan bod als contact maken en hechten, afscheid nemen, rouwen en betekenisgeving.
Vijf thematische sets, inclusief een nieuwe over pandemie en niet-erkende rouw
Naast de basisset zijn er vier thematische sets van elk zes kwartetten, gericht op overlijden, baanverlies, ziekte of beperking, en scheiding. Voor de tweede oplage voegde Grimmelikhuizen hier een vijfde set ‘Overige Thema’s’ aan toe, met de kwartetten Pandemie, Reacties uit de omgeving, Rouwsluiers, Niet-erkende Rouw, Rouwtaken en DNA van Rouw. Zij en haar collega’s zien in de praktijk steeds meer vormen van niet-erkende rouw naar boven komen. “Elke negatieve verandering is een verlies en kan een rouwproces vragen”, aldus Grimmelikhuizen.
De impact van de pandemie op rouw
Covid-19 leidt niet alleen tot meer sterfgevallen en dus meer rouwprocessen; ook het afscheid nemen zelf verloopt vaak anders dan gebruikelijk, omdat rituelen door de beperkende maatregelen niet op de normale manier uitgevoerd kunnen worden. Waar dit al speelde tijdens de eerste lockdown, ontstaan tijdens een volgende golf ook rouwsluiers: wat eerst niet normaal was, wordt weer normaler gevonden. Daarnaast is er veel eenzaamheid, bij ouderen die een partner verliezen, bij jongeren van wie het sociale leven stilligt en bij familieleden die elkaar minder makkelijk kunnen bezien. Er heerst grote onzekerheid rond ziekte en sterven, bijvoorbeeld wanneer een patiënt op de IC in slaap wordt gebracht, en over de toekomst, zoals baanbehoud. Ook jongeren verliezen belangrijke rituelen, zoals het vieren van een achttiende verjaardag of het behalen van een diploma, en mensen met langdurige coronaklachten krijgen te maken met verlies van gezondheid. Volgens Grimmelikhuizen ziet men hiervan nu nog maar “het topje van de ijsberg”.
Nieuwe kaarten rond niet-erkende rouw
Voor de ontwikkeling van de nieuwe kwartetten vroeg Grimmelikhuizen gebruikers van het kwartet wat zij misten. Naast het voor de hand liggende thema pandemie kwam vanuit de praktijk vooral vraag naar kaarten over niet-erkende rouw, zoals het vluchteling zijn, de vier fases van dementie, het niet krijgen van een gewenst tweede kind, of een klimaatdepressie.
Positieve ervaringen in de praktijk
De reacties van rouw- en verliesbegeleiders op het kwartet en de bijbehorende training zijn positief; het biedt volgens hen meer mogelijkheden dan verwacht. Grimmelikhuizen merkt zelf dat visualiseren van rouw goed werkt en beter beklijft, en dat het kan helpen om de relatie met de overledene of met een ander verlies te herdefiniëren. Cliënten ervaren soms een echt eurekamoment: bij een gesprek over bijwerkingen van rouw liggen er bijvoorbeeld zestien kaarten op tafel met zaken waar iemand tijdens een rouwproces last van kan hebben. Dat geeft inzicht en laat mensen zien dat hun gevoelens niet gek zijn.
Van eigen praktijk tot Rouwcafé
Grimmelikhuizen ontwikkelde het rouwkwartet tijdens de post-bacheloropleiding Rouwbegeleidingskunde aan de Hogeschool Utrecht, die zij in 2017 afrondde. Naast haar eigen praktijk gebruikt zij het kwartet in het Rouwcafé in Oss, dat zij datzelfde jaar met steun van de gemeente startte en dat ook tijdens corona is doorgegaan. Inmiddels is er ook een onlineversie met vijf à zes deelnemers, en dit jaar geeft zij workshops bij instellingen om met het Labyrinthoss® Rouwkwartet rouw bespreekbaar te maken en zo bij te dragen aan deskundigheidsbevordering.
Waar vind je het Rouwkwartet?
Het Labyrinthoss® Rouwkwartet is te bestellen via gespecialiseerde aanbieders en wordt steeds vaker gebruikt door rouw- en verliesbegeleiders in hun praktijk. Meer informatie over rouwbegeleiding en professionele ondersteuning vind je bij curova.nl en bij de landelijke organisatie verliesverwerken.nl, die ook werkt met het rouwkwartet als hulpmiddel bij gesprekken over verlies.
