Traumasensitieve mindfulness

Mindfulness wordt tegenwoordig breed ingezet om stress te verminderen, en met succes. Maar voor mensen met een traumaverleden ligt dat gevoeliger. Zij ervaren doorgaans al veel stress, en juist bij hen is de rustgevende werking van mindfulness niet vanzelfsprekend. Wie zonder grondige kennis van trauma langere tijd bewuste aandacht naar binnen richt, loopt het risico op flashbacks, dissociatie of zelfs hertraumatisering. In het boek “Traumasensitieve mindfulness” (Uitgeverij Mens!, ISBN 9789463160544) buigt psychotherapeut en onderzoeker David A. Treleaven zich over deze spanning tussen twee werelden die op het eerste gezicht juist goed bij elkaar lijken te passen.

De paradox van mindfulness en trauma

Mindfulness en trauma raken allebei aan de aard van lijden en zijn allebei gebaseerd op zintuiglijke ervaring. Waar trauma stress veroorzaakt, vermindert mindfulness aantoonbaar stress – in theorie zou iedereen met een traumaverleden dus baat moeten hebben bij meditatie. In de praktijk blijkt echter ook het tegendeel waar: mindfulnessmeditatie kan de symptomen van traumatische stress juist verergeren bij mensen die ingrijpende gebeurtenissen hebben meegemaakt. Treleaven stelt de kernvraag hoe traumabehandelaars, mindfulnessdocenten en mensen met een traumaverleden de risico’s van mindfulness kunnen beperken zonder de waardevolle voordelen ervan te verliezen.

Het eerste deel van het boek schetst een beknopt overzicht van de geschiedenis van mindfulness en trauma, en laat zien hoe inzichten uit de moderne neurowetenschap ons begrip van beide onderwerpen hebben gevormd. Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en talrijke praktijkvoorbeelden legt Treleaven uit hoe mindfulness herstel van trauma kan ondersteunen, maar datzelfde herstel evengoed in de weg kan staan.

Vijf kernprincipes en 36 aanpassingen

In het tweede deel worden deze inzichten vertaald naar vijf kernprincipes van traumasensitieve mindfulness. Om veiligheid en stabiliteit te bevorderen bij mensen met een traumaverleden, reikt Treleaven daarnaast 36 concrete, traumabewuste aanpassingen aan. Deze houden rekening met uitdagingen rond aandacht, arousal, de (therapeutische) relatie, dissociatie en de sociale context. Zo ontstaat een praktische aanpak waarmee getraumatiseerde mensen mindfulness op een veilige en transformatieve manier kunnen beoefenen.

Treleaven schrijft dat hij als psychotherapeut en onderzoeker jarenlang worstelde met het doorgronden van de complexe relatie tussen mindfulness en trauma – een vorm van stress die zo extreem is dat iemands copingmechanismen erdoor overweldigd raken. Zijn missie met dit boek vat hij zelf kernachtig samen: hij wil laten zien dat “een gedegen kennis van trauma” ervoor zorgt dat mindfulness veilig en effectief beoefend kan worden.

“Traumasensitieve mindfulness” is daarmee een waardevolle gids voor iedereen die professioneel of persoonlijk met mindfulness en trauma te maken heeft: het boek biedt zowel de wetenschappelijke onderbouwing als de praktische handvatten om mindfulness veilig toegankelijk te maken voor mensen die ingrijpende ervaringen hebben meegemaakt.