De overgang als brede gezondheidsfase

De overgang wordt vaak gezien als een fase van vervelende symptomen, maar recent onderzoek laat zien dat het ook een belangrijk gezondheidsmoment is voor hart, botten en brein. De overgang is de periode waarin de eierstokken geleidelijk minder oestrogeen aanmaken, tot de menstruatie definitief stopt; dit proces verloopt bij iedereen anders en kan jaren duren.

De Study of Women’s Health Across the Nation (SWAN) volgt al sinds de jaren negentig ruim 3300 vrouwen van diverse etnische achtergrond door hun overgang heen. Het onderzoek laat iets zien dat lang onderbelicht bleef: dit is niet alleen een fase van opvliegers en stemmingswisselingen, maar een periode waarin hart, botten en brein meetbaar veranderen, los van het gewone ouder worden. Wie deze levensfase alleen als ‘symptomen die voorbijgaan’ ziet, mist dus een groter plaatje.

Binnen een jaar na de laatste menstruatie nam de stijfheid van de bloedvaten bij SWAN-deelneemsters sterker toe dan alleen door leeftijd en risicofactoren te verklaren was. Met andere woorden: de overgang zelf lijkt een onafhankelijk effect op de vaatgezondheid te hebben, niet slechts het verstrijken van de jaren. Ook veranderingen in de cykluslengte, al vijf jaar vóór de laatste menstruatie, bleken de dikte van de vaatwand na de overgang te voorspellen.

Dat de overgang samenhangt met vaatveranderingen die niet volledig door leeftijd te verklaren zijn, onderstreept waarom onderzoekers pleiten voor meer aandacht voor deze levensfase binnen de reguliere gezondheidszorg.

Uit het aanvullende MsBrain-onderzoek, met een diverse groep deelneemsters, bleek dat opvliegers en nachtelijk zweten samenhingen met een minder scherp verbaal geheugen en met afwijkende hersenactiviteit tijdens geheugentaken. Nachtelijk zweten hing bovendien samen met meer afwijkingen in de witte hersenstof, een kenmerk dat geldt als risicofactor voor Alzheimer. Hersenscans lieten zien dat deze veranderingen samenhangen met het ouder worden van de eierstokken, niet simpelweg met kalenderleeftijd.

Niet iedereen ervaart de overgang op dezelfde manier: sommige vrouwen merken weinig klachten, terwijl anderen jarenlang met opvliegers, slaapproblemen of stemmingswisselingen te maken hebben. Deze verschillen laten zien waarom het zinvol is om de overgang niet alleen als een periode van klachten te zien, maar als een moment om samen met een zorgverlener naar de bredere gezondheid te kijken.

De Kronos Early Estrogen Prevention Study (KEEPS), met ruim zevenhonderd deelneemsters, onderzocht wat er gebeurt als vrouwen rond het begin van de overgang hormoontherapie starten. De resultaten: het hielp de botdichtheid te behouden en verminderde de insulineresistentie. Dat sluit aan bij het beeld dat de overgang een raakvlak is tussen hormonen, botten en stofwisseling, en dat de timing van een eventuele behandeling ertoe doet.

Bespreek deze bevindingen gerust met je huisarts of gynaecoloog, zeker als hart- en vaatziekten of osteoporose in de familie voorkomen. Zij kunnen samen met jou bekijken welke controles op dat moment zinvol zijn.

Al deze bevindingen wijzen dezelfde kant op: de overgang is een moment waarop cardiovasculair, cognitief en botrisico zich aftekenen, jaren voordat klachten daadwerkelijk merkbaar worden. Dat maakt het een logisch moment om met een arts te kijken naar bloeddruk, cholesterol, botdichtheid en leefstijl, niet pas wanneer er al iets misgaat. De overgang is dus niet het einde van een hoofdstuk, maar een gezondheidscheck die zich vanzelf aandient.

Denk hierbij aan een gesprek over voeding, calciuminname en vitamine D voor de botten, over bloeddruk en cholesterol voor het hart, en over slaap en beweging voor het algehele welzijn. Door deze onderwerpen gestructureerd te bespreken met een zorgverlener, ontstaat een vollediger beeld dan wanneer alleen wordt gekeken naar de meest zichtbare klachten. Meer weten over ondersteunende aanpakken tijdens deze levensfase? Bekijk ook ons overzicht van complementaire zorg.