Over pijn dragen en verdoven
Door: Charlie Paludanus
Je herkent het vast: de mooiste inzichten ontstaan vaak niet uit theorie, maar in gesprekken met de mensen die je begeleidt. Zoals laatst, toen twee cliënten op één dag tot eenzelfde ontdekking kwamen. Ze beseften dat hun eetstoornis, hoe vervelend en dominant ook, eigenlijk een diepere functie had. Dat besef veranderde alles voor hen.
‘Ik heb de pijn voor jou gedragen’, zegt het eetstoornisdeel
De hoogbegaafde, gevoelige jonge vrouw die zich altijd anders voelde dan anderen. Die vanaf haar kindertijd buitengesloten en gepest werd. En die ontdekte dat controle houden over (weinig) eten haar hielp om de pijn van het buiten de boot vallen niet te hoeven voelen.
Eetbuien hielpen ook de pijn te verdoven van de veertiger die van jongs af aan moest overleven in een gezin waar agressie, manipulatie en geweld dagelijkse kost waren. Als je je hele kindertijd op niemand kunt vertrouwen, kunnen eetbuien de vriend worden die jou nooit in de steek laat. Ook later, bij stress en overprikkeling.
‘Ik heb de pijn voor jou gedragen.’ Hartverscheurend waar. We zijn er stil van.
De eetstoornis is maar een deel van iemand
In mijn sessies werk ik vaak met innerlijke delen, geïnspireerd door onder andere Voice Dialogue en Internal Family Systems (IFS). Ook eetstoornisdelen krijgen daarin een plek. Niet om het gedrag goed te praten, maar om te luisteren naar wat dit deel ooit is gaan doen.
Zo ook bij de jonge vrouw en de veertiger. Hun eetstoornisdelen zeiden niet alleen: ‘Ik heb de pijn voor jou gedragen’, maar ook: ‘Omdat jij het toen zelf nog niet kon.’ Vanuit dit perspectief ontstond ruimte. Niet alleen om anders naar de eetstoornis te kijken, maar ook om nieuwe manieren te zoeken om met pijn en spanning om te gaan.
Een eetstoornis draagt vaak pijn die iemand (nog) niet zelf kan dragen, door gevoelens tijdelijk te verdoven en afstand te creëren tot wat te ingewikkeld of overweldigend voelt.
Van overleven naar vrij worden
Wat ik bij cliënten zie, heb ik zelf in mijn twintiger jaren op een vergelijkbare manier ervaren. Ook bij mij was de eetstoornis een manier om niet te hoeven voelen wat te groot en te pijnlijk was.
Van buiten leek er weinig aan de hand, van binnen speelden onzekerheid, zelftwijfel en een diep gevoel van niet goed genoeg zijn. Door me groot te houden en door te gaan, hield ik dat lange tijd buiten beeld. Tot momenten van alleen zijn of innerlijke onrust de eetstoornis activeerden.
Pas later zag ik hoe deze overlevingsstrategie, hoe begrijpelijk ook, uiteindelijk leidde tot meer eenzaamheid en minder ruimte om werkelijk te leven.
Wat je als begeleider hierin kunt herkennen
Misschien hoor je cliënten verzuchten: ‘Die eetstoornis verziekt m’n leven.’ En dat is ook zo. Deels. Ze houdt iemand gevangen in piekeren, schaamte en gedrag waar achteraf spijt over is.
Tegelijkertijd is dit vaak het moment waarop een andere laag zichtbaar wordt. De eetstoornis doet ook iets: ze dempt, sluit af, creëert even een cocon waarin voelen niet hoeft.
Wanneer je dat samen met een cliënt kunt zien, verschuift vaak de toon. Van strijd en zelfhaat naar nieuwsgierigheid. En dan wordt de vraag: wat is hier te groot om alleen te dragen? Wat moet beschermd worden?
Wat als iemand denkt niets ernstigs te hebben meegemaakt?
Misschien herken je dit: cliënten relativeren hun eigen pijn. ‘Ik heb een fijne jeugd gehad, waarom heb ik dan toch een eetstoornis?’
Maar pijn kent vele vormen. Het kan ook gaan om:
- Je niet gezien of begrepen voelen.
- Afwijken van de norm of je anders voelen dan anderen.
- Hoge verwachtingen en prestatiedruk.
- Geen ruimte ervaren om gevoelens te uiten.
Het zijn niet altijd grote gebeurtenissen die impact hebben, maar ook langdurige of subtiele tekorten in (emotionele) behoeften.
Herstellen gaat in stappen
Volledig herstel van een eetstoornis is mogelijk, al verloopt dat meestal niet in een rechte lijn.
Ik ontdekte dat mijn eetbuidrang destijds slechts deels over eten ging, maar vooral over onverwerkte emoties. Door emoties te leren dragen en niet naar de drang te handelen, verloor ze geleidelijk haar kracht. In plaats van te vechten tegen mijn eetstoornisdeel, ging ik me richten op wat ik wél wilde: verbinding, betekenis en groei.
Ook bij cliënten zie ik hoe essentieel deze stap is: het begrijpen van de functie van de eetstoornis om oude patronen daadwerkelijk los te kunnen laten.
Welke pijn draagt de eetstoornis?
Luisteren naar wat de eetstoornis probeert te bereiken of voorkomen, is een belangrijke sleutel in herstel. Door nieuwsgierig te worden naar de functie ervan.
Wanneer een cliënt zicht krijgt op welke pijn de eetstoornis helpt vermijden, ontstaat vaak ruimte om oude patronen los te laten. En om andere, gezondere manieren te ontwikkelen om met die pijn om te gaan.
In de begeleiding kan het helpend zijn om dit voorzichtig en stap voor stap te verkennen. Vragen die daarbij ondersteunend kunnen zijn, zijn bijvoorbeeld:
- Wanneer begon dit patroon en wat speelde er toen in het leven van de cliënt?
- Welke gevoelens of situaties lijken moeilijk te verdragen zonder het eetgedrag?
- Wat lijkt de eetstoornis te willen voorkomen of beschermen?
- Wat zou iemand nodig hebben om deze gevoelens op een andere manier te kunnen dragen?
Neem samen met je cliënt de tijd om hierbij stil te staan en oordeelvrij te luisteren. Soms is het herkennen van de functie al een eerste, wezenlijke stap richting verandering.
Over de auteur
Charlie Paludanus is eetstoornis- en traumatherapeut, oprichter van Vrij van Eetstoornis en auteur van Bevrijd jezelf van eetbuien & boulimia en Een emmer kots in de kast. Ze staat bekend om haar positieve, ontwikkelingsgerichte benadering van eetstoornissen, met focus op persoonlijke ontwikkeling in plaats van op eten en gewicht. Meer weten? Kijk op vrijvaneetstoornis.nl.
Interessante boeken voor als je meer wilt
- Ik weet dat je er bent – Manja Kamman
- Handboek Internal Family Systems (IFS) – Richard Schwartz
- Coachen met Voice Dialogue – Judith Budde
