Groot onderhoud bij worstelen met rijangst en andere beren op de weg

Tekstschrijver en mindfulnesstrainer Sonja Herpers woont en werkt in Haarlem, maar heeft haar wortels in de Zeeuwse klei. Ze ging daar niet bij de schoolkrant, ook al was schrijven het liefste wat ze deed. Ze durfde niet. Ze verhuisde naar de Randstad en het schrijven bleef, maar de angst ook. Ze vocht ertegen, leerde met stress omgaan, trainde anderen, maar in de auto bleef de spanning een worsteling. Tot ze een persoonlijk verslag maakte van het compassievol omgaan met rijangst. Het boek Blij dat ik weer rij werd haar bevrijding.

De Haarlemse auteur bleek niet de enige met een vorm van rijangst. Meer dan een miljoen Nederlanders krijgt het angstzweet als het gaat om autorijden. Sommigen mijden de snelweg, tunnels of parkeergarages, anderen rijden helemaal niet meer. Schaamte komt snel om de hoek kijken. Niet (meer) durven autorijden kan door verschillende oorzaken aangewakkerd worden. Zelfs door iets ingrijpends dat er niet direct mee te maken heeft of lang geleden is voorgevallen. En dat hoef je zelf niet eens in de gaten te hebben.

Ook voor Sonja Herpers bleek het lastig om de cirkel te doorbreken van wel willen, maar toch niet durven. Hoe het toch lukte om een nieuwe afslag te nemen, beschrijft ze in een ‘auto’biografische zoektocht.

Fragment:

‘Hoewel ik inmiddels al dertig jaar mijn rijbewijs had en zonder blikschade over de Nederlandse wegen reed, werd mijn angst om auto te rijden steeds meer aangewakkerd. Wat daarvan de oorzaak was, begreep ik niet goed. Het voelde alsof mijn eigen, interne motor een beetje vastliep. Om mijn zelfvertrouwen op de weg te vergroten en weer vooruit te kunnen, friste ik mijn kennis van de verkeersregels op. Dit las ik in het verkeerstheorieboek: ‘Als er een rood waarschuwingslampje gaat branden, is er sprake van een ernstige storing. Als je doorrijdt, kan er grote schade aan je auto ontstaan en kan de veiligheid in gevaar komen. Stop op een veilige plaats en schakel de motor uit om de auto te (laten) repareren.’ Dat is wat ik heb gedaan. En ik deed het niet alleen. Ik schakelde hulptroepen in bij het dealen met mijn opgelaaide rijangst en ik besloot erover te schrijven en te tekenen. Het motiveerde me om licht te schijnen op een lastig taboe, hoe spannend ik dat ook vond.’

Het aangaan van de opgelaaide rijangst ging niet zonder slag of stoot. Dat een stressvolle of emotionele periode zich kan vertalen in onzekerheid achter het stuur was Sonja Herpers niet bekend. Het was een lastige stap om te erkennen dat zij, zelf mindfulnesstrainer, last hield van spanning achter het stuur. Daarbij kwam het onderscheid tussen accepteren en veranderen aan bod:

Fragment:

‘Ik deed daarom alles wat je maar kunt verzinnen om te leren beter om te gaan met stress in die auto. Maar het verdween niet. Vanuit mijn werk als mindfulnesstrainer was ik bekend met de gouden wijsheid: beoefen kalmte om te accepteren wat je niet kunt veranderen. Heb de moed om te veranderen wat je wel kunt veranderen. En ontwikkel wijsheid om het verschil hiertussen te zien.

En accepteren, dat deed ik! Maar het bleek geen prettig ‘eindstation’. Ik accepteerde zo’n beetje dat ik nu eenmaal geen held was op de weg. En ik vond echt mijn weg via het openbaar vervoer als de auto pakken een brug te ver bleek. Lange tijd bleef dat een beetje mijn visie op de zaak, maar ondertussen ontwikkelde ik een neerwaartse spiraal richting meer rijangst! Ik realiseerde me steeds meer dat het tijd was voor een nieuwe afslag. Het was geen kwestie meer van accepteren, maar één van de moed verzamelen om te veranderen: ik moest gaan zoeken naar een nieuwe manier. Het liefst in de opwaartse richting.

Ik dacht erover na. Ik vond het lastig. Ik moest omgaan met schaamte. Ik, die andere mensen hielp door middel van een acceptatiegerichte training die meer ontspanning kon opleveren, terwijl ik zelf helemaal niet meer ontspannen in de auto zat. De schaamte verteerde me niet, maar het werkte wel belemmerend. Ik zag in dat de keuze ‘accepteren of veranderen’ doorsloeg naar de wens om te veranderen. En dat een lastige verandering altijd begint met een ministap. En dan nog een ministap. En dat telkens herhalen.’

Op een dag durfde ik het aan. Ik zou hulp zoeken bij het rijden op zich. Een gespecialiseerde rijangstinstructeur zou misschien de oplossing zijn. Ik kreeg hoop.

De titel van het boek geeft prijs dat de auteur het autorijden weer aangaat en dat ze het voor elkaar krijgt om weer blij de weg op te gaan. Dat ritje voor ritje de angstige gevoelens zouden wegzakken. Maar de route liep niet vanaf het begin gesmeerd. Op advies van de gespecialiseerde rijinstructeur maakte ze meerdere tussenstops bij een EMDR-therapeut en klopte ze aan bij een ruimhartige psycholoog die haar begeleidde met de methode voice dialogue.

Fragment:

‘Maar de beelden waren ook overrompelend! Ik wilde verzachting van mijn klachten, maar het leek alsof ik verplicht in een diepe, donkere put met ellende moest kijken en daarin moest rondwoelen. De uren na de emdr voelden mijn ogen zwaar en ikzelf was verlept en uitgewrongen. Ik moest er elke keer echt van bijkomen. Deze bezoekjes leverden in het begin nog meer vertraging op. Van een soepele doorstart was geen sprake en ik ging me niet per se beter voelen. Het waren loodzware stappen met nergens quick wins.

Het was ook lastig dat er twijfels opkwamen over dit hele proces. Deed ik er wel goed aan om alle ellende te herkauwen? Bovendien: waar bleven de oplossingen voor mijn rijangst? Waarom bleef ik het zo’n opgave vinden om überhaupt ergens naartoe te rijden? Ik hoopte vooraf natuurlijk dat ik na zo’n uur focussen op een van mijn issues compleet verlicht de deur uit zou wandelen. Zo mijn auto in, regelrecht richting de rotonde van de Arc de Triomphe in Parijs. Dat gebeurde niet.’

Maar, er werd regelmatig wél gereden in de elektrische lesauto. Dat er een klik was tussen de auteur en de gespecialiseerde rijinstructeur bleek snel. Ondanks de stress werd er veel gelachen tijdens de lesuren. De rijinstructeur, ook opgeleid als acceptance and commitment-therapeut, had een geduldige houding zonder oordeel, sprak uit ervaring én met humor.

Fragment:

‘Was het dan niet raar dat ik mezelf niet goed kon kalmeren in de auto? Ik was toch trainer in ontspanningstechnieken? Ik wist hoe primaire, instinctieve reacties werken en hoe ‘gevaar detecteren’ bliksemsnel allerlei hormonaal geknetter en andere effecten in gang zet om ons lichaam voor te bereiden op overleving. Ik wist precies wat er gebeurde bij angstige gevoelens of gedachten, en hoe niet-helpende patronen bovendien flink kunnen inslijten. Ik had nota bene jarenlange ervaring in het begeleiden van mensen met stress en hoe ze hiermee konden omgaan. Ook dat vond de rijinstructeur helemaal niet gek: ‘Het is te moeilijk om jezelf goed te coachen in deze situatie. Het is natuurlijk niet precies hetzelfde, maar vergelijk het voor het gemak met een vrouwelijke gynaecoloog. Zij begeleidt ook niet haar eigen bevalling.”

Rit na rit ging het beter. Gaandeweg wordt duidelijk dat rijangst complexe oorzaken kan hebben. Daarom is het ook niet altijd eenvoudig aan te geven wat de ultieme oplossing is voor het probleem. Al begint elk traject wel altijd bij het vaststellen van iemands rijvaardigheid en moet dat, indien nodig, op peil komen.

Fragment:

‘Dat knipperende rode lampje in mezelf had ik gelukkig niet onomkeerbaar lang genegeerd, waardoor ik niet total loss in de vangrail van de hulpverlening was beland. Mij had het geholpen om contact te zoeken. Om concrete stappen te zetten die ik lang had uitgesteld. Om uurtjes auto te rijden onder bezielende coaching. Maar ook om gaandeweg steeds eerlijker te zijn over wat me dwars zat, over mijn verborgen gebreken. Om de moed op te brengen iets aan te gaan, zoals emdr, waarvan je maar moet afwachten of het helpt. Het hielp om mijn avonturen op te schrijven. Dat leek nuttig, vooral op de dagen dat ik weinig vooruitgang zag. En ook best een beetje leuk, want schrijven, dat ging vanzelf.’

Fragment:

‘Ik was vooral blij dat ik de moed had gehad om die stap richting de helpende handen te zetten, want, natuurlijk leek het alsof ik de enige was die hiermee te kampen had. Samen met een miljoen andere rijbewijsbezitters in Nederland, dat wel. Ik was hierin niet uniek, maar het voelde wel zo. Bijna iedereen die het ergens moeilijk heeft, kan zich hierin verdomd alleen voelen. Of je nu Ciske de Rat uit Amsterdam bent, of wie dan ook. Gelukkig kon ik naast de nieuwe hulp die ik voor mezelf had geregisseerd ook weer terugvallen op de lessen die ik eerder had geleerd en waar ik veel profijt van had gehad op andere terreinen dan de rijangst. Ik bleef leren, door te oefenen met zelfcompassie.

(Zelf)compassie bestaat kortgezegd uit drie onderdelen: (1) mindfulness, (2) menselijkheid en (3) vriendelijkheid. De compassielessen paste ik zoveel mogelijk toe op mijn eigen gebibber op de weg:

• Als ik worstel of bang ben, mag ik daar oog voor hebben, het erkennen en hoef ik mezelf niet te veroordelen. Ik gebruik mijn eigen ‘binnenspiegel’ om bij mezelf te blijven.
• Soms ís het ook gewoon moeilijk of uitdagend. Ik hoef, net als die acht miljard andere mensen op de wereldbol, niet alles perfect of soepel te doen. Ik ben niet de enige die iets spannend vindt. Ook niet in het verkeer.
• Ik probeer mezelf te steunen zoals een fijne vriend(in) zou doen. Begripvol én motiverend zodat er wel ‘beweging’ in komt.

Dat betekent ook dat ik me voorafgaand aan elk ritje niet hoef op te vreten of mezelf af te keuren omdat ik het nu/nog steeds/opnieuw eng vind. Eenmaal onderweg hoef ik mezelf niet uit te foeteren voor sukkel of kneus, maar probeer opnieuw de stem te vinden die kalmeert en motiveert. Af en toe flink effe zuchten helpt ook al een heleboel. En als ik aangekomen ben, mag ik mezelf ruimschoots belonen voor mijn moed en inzet. Woorden en waarderende gebaren zoals een schouderklopje zijn goed, aangevuld met thee en chocola nog beter.’

Naast het persoonlijke verhaal is Blij dat ik weer rij aangevuld met de expertise van een gespecialiseerde rijinstructeur, een psycholoog, een arts en een gezondheidswetenschapper. Ze vertellen over ruimte op de weg innemen, over hoe angst ontstaat en hoe je tóch weer ontspannen vooruitkomt. De betrokken psycholoog geeft raad over het te verwachten verloop van worstelen met (rij)angst.

Fragment — de psycholoog:

‘Het is belangrijk om aan onderhoud te doen. Voor het angstige deel in jezelf moet je blijven zorgen. Dat vergeet je op een gegeven moment. Als het weer lekker gaat, verdwijnt het onderhoud. En op een gegeven moment komt er een nieuwe ronde waarin je iets aangaat. En dan komt de angst weer op. Ja, ik help mensen weer op pad, maar dat wil niet zeggen dat ze voor altijd genezen zijn. Dat is een illusie. Wij psychologen hebben zelf ook thema’s die we blijven tegenkomen. Soms help ik mensen met een apk’tje. Hoe zat het ook alweer? Dan heb je het sneller weer te pakken. Mooier kan ik het niet maken.’

Compassie, beweging en contact bleken sleutelwoorden in het proces van de auteur. Blij dat ik weer rij staat hierdoor bol van bemoediging en inspiratie om ook met vertrouwen het pad in te slaan van angst naar vrijheid. Ongehinderd op de snelweg én in het leven.

Tekst en illustraties: Sonja Herpers — tekstschrijver/leefstijlcoach voor ontspanning, mindfulness, compassie, moed, groei en creativiteit.

Blij dat ik weer rij. Worstelen met rijangst en andere beren op de weg – Sonja Herpers
€ 24,90 | paperback | met illustraties van Sonja Herpers | ISBN 9789492783981
€ 14,90 | e-book | 9789492783998
Uitgeverij Lente – reeds verschenen, overal te bestellen.