De kern van mentale gezondheid is veilige hechting

Het onderwerp ‘onveilige hechting’ krijgt al jaren veel aandacht in de media en boeken, maar juist haar tegenhanger ‘veilige hechting’ zorgt volgens relatietherapeut Carola van der Veen voor de kern van mentale gezondheid. Nergens bestaat er een helder, compleet beeld van wat veilige hechting eigenlijk is. Daarom schreef Carola het boek Ik, jij, wij – De basis voor gezond gehechte liefde. Het verschijnt op 31 maart.

Bovendien laat Carola glashelder zien dat veilige hechting de verborgen motor is achter liefdevolle relaties, geluk, emotionele stabiliteit en zelfs fysieke gezondheid. Niet hoeveel je van iemand houdt, bepaalt het succes van een relatie, maar hoe veilig jullie gehecht zijn.

Veilige hechting vormt dus de basis voor fijne relaties en een gezond leven. Hechting beïnvloedt hoe we voelen, denken, kiezen, liefhebben, creëren en herstellen. Onder vrijwel elke worsteling – van relatieproblemen tot burn-out, van zelfbeeld tot werkstress – ligt één fundament: hoe we gehecht zijn.

Ken je het gevoel dat je vanbinnen warm wordt, als je aan iemand denkt? Maak je je wel eens ongerust over iemand van wie je houdt? Heb je wel eens dat je verdrietig bent, maar pas kunt huilen als je vriendin binnenkomt? Dit zijn allemaal uitingen van hechting: de band met de ander die belangrijk is voor jou.

En herken je misschien dat je jezelf wel eens afkeurt of afwijst om iets? Zorg je goed voor jezelf? Vind je jezelf de moeite waard? Ook dit zijn thema’s die te maken hebben met hechting, maar dan de hechting aan jezelf.

Hechting wordt ook wel ‘gehechtheid’ genoemd. Wat hechting is, laat zich het best omschrijven door de kenmerken ervan te noemen. Hechting gaat onder meer over:

Nabijheid — Hechting is het vermogen om je emotioneel te verbinden met anderen. Omdat we sociale wezens zijn en voor ons welzijn en overleven van elkaar afhankelijk zijn, hebben mensen voortdurend de behoefte om zich met andere mensen verbonden te voelen. Je merkt dat je gehecht bent aan iemand, als hij belangrijk is voor je en hij een plekje in je hart heeft. Je bent gewoon blij met de ander in jouw leven. Daardoor ben je bereid te investeren in de relatie en om de band te laten groeien. Je wilt moeite doen voor de ander. In het contact met de ander voel jij je gezien, gehoord, begrepen en gekend. Als de ander dit ook zo ervaart, wat in een hechtingsrelatie meestal wel zo is, is het wederkerig. Er is dan over en weer emotionele betrokkenheid.

Vertrouwen — Een belangrijk kenmerk van veilige gehechtheid is dat je je verbonden weet met de ander, ook wanneer je fysiek niet bij elkaar bent. Je kunt diegene in gedachten voor je zien en het prettige gevoel voor die persoon oproepen. Je vertrouwt op het (voort)bestaan van die hechtingsband, ook als er geen fysieke nabijheid is of als er een tijdje geen contact is geweest. Je bent niet bang dat de ander zich van je afkeert. Er is een veilig soort basisvertrouwen. Dit relationele vertrouwen is één van de kenmerken die veilige gehechte mensen onderscheidt van onzeker gehechte mensen. Het is een vermogen dat een gezond gehecht kind moet verwerven en eenmaal verworven niet meer kwijtraakt. Onveilig gehechte mensen hebben dit vermogen als kind niet voldoende verworven. Deze mensen kunnen overmatig bang zijn verlaten te worden (verlatingsangst) of hebben als reactie op de ervaring van verlating juist bindingsangst ontwikkeld.

Veilige basis en veilige haven — Als je weet en voelt dat er iemand is die van je houdt, om je geeft, en bij wie je hoort, kun je met vertrouwen en energie in het leven staan. Dan heb je iets wat we de ‘veilige basis’ noemen. Je veilige basis geeft je het gevoel van bescherming, veiligheid en zorg, en soms ook inspiratie en energie. Hoe krachtiger wij een veilige basis ervaren, hoe weerbaarder we zijn en hoe beter wij bestand zijn tegen tegenslagen en de uitdagingen van het leven. We durven vanuit deze basis de wereld en het leven te verkennen, risico’s te nemen, nieuwsgierig te zijn, dingen te verkennen, het beste van onszelf te geven en uitdagingen aan te gaan.

Beelden en overtuigingen – blauwdruk — Door de positieve en negatieve ervaringen die wij als kind en als volwassene opdoen binnen hechtingsrelaties vormen wij interpretaties: beelden, overtuigingen en aannames over hechting. Het wordt wel ‘blauwdruk’ genoemd. Het gaat over: hoe kijk je naar jezelf (dat gaat over de hechting aan jezelf) en hoe kijk je naar de ander (dit gaat over de hechtingsrelatie met de ander)? Heb je een positief beeld bij relaties, heb je er vertrouwen in en heb je de verwachting dat het omgaan met de ander prettig en fijn is? Of ga je ervan uit, dat je steeds weer gekwetst of verlaten zal worden? De beelden en overtuigingen die wij hebben, bepalen hoe wij het contact met anderen ervaren en waarderen en hoe we ons gedragen in hechtingsrelaties.

Veilige hechtingservaringen — Iets meer dan de helft van de mensen is veilig gehecht. Deze mensen hebben meestal ouders (of een ouder, of verzorgers) gehad, die consistent opmerkzaam (sensitief), beantwoordend (responsief), present en beschikbaar waren. Zij hebben geleerd, dat zij bij hun ouder(s) terecht konden met emoties en gevoelens, met behoeften en voor steun. Zij hebben prettige ervaringen opgedaan in nabije en intieme relaties, en meestal ook in romantische liefdesrelaties.

Hechting gaat dus over nabijheid, vertrouwen, en veiligheid. Onze vroege hechtingservaringen worden vastgelegd in ons brein en zenuwstelsel en bepalen voor een groot deel hoe wij later volwassen hechtingsrelaties aangaan. En het bepaalt ook onze mentale gezondheid.

Mentale gezondheid, wat is dat eigenlijk? En wat draagt daaraan bij? Wat blijkt: de invloed van hoe we gehecht zijn is groot. Carola benoemt twaalf kenmerken van mentale gezondheid die alle te maken hebben met veilige hechting:

• Het hebben van een positief zelfbeeld — Hoe denk je en voel je je over jezelf? Hoe authentiek ben je? Veilig gehechte mensen hebben een positief gevoel over zichzelf. Ze durven zichzelf te zijn en zichzelf te laten zien. Ze hebben eigenwaarde en zelfvertrouwen. De eerste hechtingsrelatie die we als volwassene hebben, is die met onszelf.
• Een positief beeld hebben over de ander — Hoe denk je en voel je je over anderen? Kun je ze vertrouwen, zie je het goede in de ander, ook al zijn er verschillen? Veilig gehechte mensen hebben een positieve waardering over de ander én hebben positieve verwachtingen van het contact met anderen.
• Gezonde emotieregulatie die je zelf kunt doen — Hoe ga je om met je emoties, stress en energie? In veilige hechting voel je een stevige basis om jezelf in moeilijke momenten te dragen. Je weet hoe je jezelf dan kunt helpen, kalmeren of juist activeren.
• Gezonde emotieregulatie met en voor de ander — Een belangrijke functie van veilige hechting is dat we elkaar helpen om met onze emoties en stress om te gaan. Hoe beschikbaar ben jij voor de ander, wanneer die het moeilijk heeft?
• Een ontspannen zenuwstelsel — Meestal voel je dat je ontspannen in je lijf aanwezig kunt zijn. Wanneer je niet in die staat bent, ben je in staat om jezelf terug te reguleren naar deze wakkere en ontspannen staat.
• Autonomie — In hoeverre kun jij je eigen weg gaan, in verbinding met je omgeving? Veilig gehechte mensen leven als zelfstandig individu, maar wel in verbinding met de mensen om hen heen.
• Betrokkenheid geeft verantwoordelijkheid — Ben jij in staat en bereid om verantwoordelijkheid te nemen voor wat je (niet) doet en zegt? Als je je betrokken en gehecht voelt met anderen, neem je verantwoordelijkheid voor de effecten van jouw handelen.
• Daadkracht — Hoe doelgericht en daadkrachtig ben je? Veilige hechting geeft ontspanning, energie, levenslust en zelfs bezieling. Er gaat namelijk weinig energie verloren aan ‘relatiegedoe’.
• Mentale flexibiliteit en wendbaarheid — Kun jij je openstellen voor hoe een ander dingen ervaart? Als je veilig gehecht bent, hoef je je niet krampachtig vast te houden aan overtuigingen of de controle te houden.
• Intimiteit — Durf jij jezelf te laten zien? Durf je kwetsbaar te zijn? Veilige hechting geeft je de basis om intiem te durven zijn.
• Relationele intelligentie en wijsheid — Soms is het goed om je uit te spreken en iets aan te kaarten of een grens te stellen en soms juist om je mond te houden. In een veilig gehechte relatie probeer je datgene te doen wat de relatie dient en na te laten wat de relatie schaadt.
• Zelfzorg en zorg voor de relatie — Ben je je bewust van je lijf, je behoeften, je drijfveren, je impulsen, je intenties? Dan ben je in staat om bewuste keuzes te maken, zodat je goed voor jezelf én voor je hechtingsrelaties kunt zorgen. Veilige hechting is er niet zomaar. Het is iets wat je zelf creëert.

Ook als je van oorsprong niet veilig gehecht bent geraakt, kun je wel een veilige hechtingsrelatie hebben. Die ontstaat namelijk door wat jij doet. Jij maakt die veilige hechting. Je kunt groeien naar veilige gehechtheid; dat heet ‘verworven veilig gehecht’. Dat is zo’n fantastisch hoopvolle boodschap! Ons brein is ‘plastisch’. Dat betekent dat eerdere hechtingservaringen in ons brein overgeschreven kunnen worden door positieve hechtingservaringen. Dan leef je meer en meer vanuit vertrouwen en ontspanning.

Kun je dan zeggen, dat veilig gehechte mensen ook mentaal gezond zijn? Wetenschappelijk onderzoek laat inderdaad zien dat veilige hechting van grote invloed is op onze psychische, emotionele gezondheid en zelfs op onze fysieke gezondheid. Dus als je groeit en heelt in hechting, groei en heel je ook mentaal en zelfs fysiek.

Carola brengt met het boek Ik, jij, wij voor het eerst een volledig, toegankelijk raamwerk voor wat veilige hechting betekent én hoe je ernaartoe kunt groeien en is daarmee baanbrekend.

In een mix van psychologische diepgang, aansprekende uitleg en herkenbare voorbeelden ontrafelt dit boek wat veilige hechting écht betekent. Carola onderscheidde zeven hechtingsfuncties en ontwikkelde vijf pijlers van veilige hechting: inzichten die niet eerder zo systematisch zijn beschreven.

Ze laat zien hoe relaties zich natuurlijk ontwikkelen, waarom we soms in paniek raken bij een groeifase en hoe heling naar veilige hechting mogelijk is in liefde, vriendschap of therapie. Het boek Ik, jij, wij geeft je niet alleen inzicht, maar vooral richting en perspectief op hoe je je relaties meer verbonden en veilig gehecht én jezelf meer ontspannen en mentaal sterker kunt maken.

Over Carola van der Veen

Carola van der Veen (1962) heeft een jarenlange praktijk in Utrecht voor lichaamsgeïntegreerde psycho- en relatietherapie en is expert in hechting. Zij verdiepte zich jarenlang in de internationale literatuur en volgde gespecialiseerde opleidingen en trainingen over hechting.

Daarin merkte ze iets opvallends: er is eindeloos veel geschreven over onveilige hechting, maar nergens een helder, compleet beeld van wat veilige hechting eigenlijk ís. Het werd haar missie om te beschrijven wat veilige hechting inhoudt en hoe je het kunt verwerven.