Mastic gum: een ‘antieke’ hars onder de wetenschappelijke loep

Door: Jan Blaauw

Mastic gum, oftewel de hars van Pistacia lentiscus var. chia, wordt al ruim 2500 jaar therapeutisch gebruikt in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Hippocrates beschreef de toepassing bij maagklachten en slechte adem. In de moderne orthomoleculaire praktijk wordt mastic gum vooral ingezet bij dyspepsie, Helicobacter pylori-infectie en darmontstekingen. Maar hoe sterk is het bewijs werkelijk? En past mastic in een evidence-based protocol?

Mastic is geen voedingsstof in de klassieke zin: het is een complex fytochemisch mengsel. De hars bevat triterpenen (zoals masticadienonzuur, isomasticadienonzuur, oleanolzuur), polymere β-myrceen en vluchtige etherische olie. Geen enzym in het menselijk lichaam vereist mastic als cofactor. Het werkt dus niet zoals een vitamine of mineraal werkt, maar via farmacologische interactie met receptoren, membranen en micro-organismen. Dat onderscheid is belangrijk: mastic is een fytotherapeuticum, geen nutriënt.

Wat we wel zien in mechanistisch onderzoek is een breed werkingsprofiel: bactericide activiteit tegen onder andere H. pylori en Streptococcus mutans, modulatie van NF-κB-gemedieerde ontstekingsroutes en mogelijke PPAR-activatie. Maar mechanistische plausibiliteit is geen klinisch bewijs.

Functionele dyspepsie
De sterkste klinische evidentie voor mastic gum ligt bij functionele dyspepsie (FD). Dabos et al. publiceerden in 2010 een dubbelblind placebogecontroleerde RCT met 148 patiënten die voldeden aan de Rome II-criteria. Drie weken behandeling met 350 mg mastic, driemaal daags, leverde een significante reductie van de symptoomscore (Hong Kong Index of Dyspepsia: 14,78 ± 1,78 vs. 19,96 ± 1,83 voor placebo, p < 0,05). Geen ernstige bijwerkingen.

Een recentere driewegs-cross-over trial (Athene, 2025) bevestigde dat zowel mastic-capsules als mastic-water symptoomverlichting gaven bij FD-patiënten, met verbetering in opgeblazen gevoel, brandend gevoel achter het borstbeen en kwaliteit van leven. Daarnaast werd minder behoefte aan symptomatische medicatie gezien.

Helicobacter pylori: een belangrijke nuance
In 1998 publiceerde Huwez in NEJM dat mastic H. pylori doodde in vitro. De orthomoleculaire wereld omarmde dit enthousiast. Maar in vitro is geen in vivo. Een goed uitgevoerde RCT door Dabos et al. (2010, n=52) onderzocht mastic monotherapie (350 mg of 1050 mg, 3x/dag, 14 dagen) versus mastic plus pantoprazol versus standaard tripeltherapie. De eradicatieratios: 31% bij lage dosis mastic, 38% bij hoge dosis mastic, 0% bij mastic plus PPI, en 77% bij standaard tripeltherapie. De verschillen met tripeltherapie waren significant.

Conclusie: mastic gum is geen vervanger voor antibiotische eradicatietherapie bij bewezen H. pylori-infectie. Wie deze nuance niet aanbrengt, doet de patiënt tekort en de orthomoleculaire geneeskunde geen plezier. Dat mastic een eradicatie van rond 30-40% laat zien is op zichzelf niet niets, maar het is onvoldoende voor een aandoening met carcinogeen potentieel.

Wel relevant zijn de oorspronkelijke duodenum-ulcer studies van Al-Habbal et al. (1984, n=38): bij 1 g/dag gedurende 2 weken werd een endoscopisch bewezen genezing gezien in 70% van de mastic-groep versus 22% bij placebo. Mogelijk werkt mastic via slijmvliesbescherming en niet uitsluitend via H. pylori-eradicatie.

Inflammatoire darmziekten (IBD)
Hier is de evidentie pril maar consistent. Kaliora et al. (2007) gaven 10 patiënten met milde tot matige ziekte van Crohn vier weken lang 2,2 g/dag mastic. Significante daling van de Crohn’s Disease Activity Index, plasma-IL-6 en CRP werd waargenomen, met remissie bij 7 van 10 patiënten — een open-label studie zonder controle, dus voorzichtigheid geboden.

Papada et al. (2019) verrichtten een RCT bij 60 (sommige bronnen melden 68) IBD-patiënten met 2,8 g/dag gedurende 3 maanden naast standaardmedicatie. De Mastiha-groep liet verbeteringen zien in oxidatieve stressmarkers en kwaliteit van leven, met mogelijk relevante immunologische implicaties op de microRNA-155/Th17-as.

NAFLD en cardiometabole gezondheid
De MAST4HEALTH-trial (Amerikanou et al., 2021) is een methodologisch sterke multicenter RCT bij 98 NAFLD-patiënten, 6 maanden mastic versus placebo. Het primaire eindpunt werd in de totale populatie niet gehaald. Bij subgroep-analyse van patiënten met BMI > 35 kg/m² werd echter wel significante verbetering gezien.

De CHIOS-MASTIHA pilot (Kartalis et al., 2016) onderzocht 156 personen met cholesterol > 200 mg/dl gedurende 8 weken. De groep die crude mastic kreeg, vertoonde een gemiddelde daling van totaal-cholesterol van circa 11,5 mg/dl. Effectief in matig overgewicht en obesen, maar geen klinisch indrukwekkend effect.

Mondgezondheid
Voor plaquereductie en gingivitispreventie zijn er meerdere kleine RCT’s. Takahashi et al. (2003, n=20) toonden in een dubbelblind design dat mastic-kauwgom over 7 dagen plaque-index en gingival-index significant verminderde versus placebo. Een state-of-the-art review (Alwadi et al., 2023, 14 studies) bevestigt antibacteriële activiteit tegen cariogene en parodontale bacteriën, met een gunstig veiligheidsprofiel.

In de RCT’s variëren effectieve doses van 350 mg/dag (FD) tot 2,8 g/dag (IBD). De meest onderzochte dosering ligt tussen 1-2 g/dag voor gastro-intestinale indicaties. Mastic is hydrofoob, wat de orale biologische beschikbaarheid beperkt. Belangrijk: het type mastic doet ertoe. Veel commerciële producten bevatten poeder van Chios-mastic (de gecertificeerde P. lentiscus var. chia), maar er zijn ook producten van P. atlantica of niet-gestandaardiseerde herkomst.

Mastic gum heeft in alle besproken klinische trials een uitstekend veiligheidsprofiel laten zien. Er zijn geen serieuze bijwerkingen of relevante medicatie-interacties gerapporteerd in de geraadpleegde literatuur. Er bestaat een EMA herbal monograph (2020), wat reglementaire erkenning impliceert van het traditionele gebruiksspectrum bij milde gastro-intestinale klachten. Een 13-weekse rattenstudie identificeerde een NOAEL van 0,67% van het dieet, ruimschoots binnen de veiligheidsmarge van humane doseringen (1-3 g/dag).

Volgens het GRADE-systeem is de evidence-base voor mastic gum over de hele linie laag tot matig. Veel studies zijn klein (n < 100), uitgevoerd door dezelfde Griekse onderzoeksgroepen, en sommige hebben banden met de Chios Mastic Gum Growers Association. Ook kijken veel studies naar biomarkers en symptoomscores, niet naar harde eindpunten, en zijn de populaties klein met brede betrouwbaarheidsintervallen. Vooral bij H. pylori is er inconsistentie: celcultuurstudies tonen krachtige bactericide werking, terwijl in vivo data teleurstellend zijn.

Wanneer is mastic gum in redelijkheid te overwegen?

• Functionele dyspepsie: 350-1050 mg/dag, 3-4 weken, als alternatief of aanvulling bij milde tot matige klachten.
• Adjuvante therapie bij IBD: in remissie of bij milde activiteit: 2-2,8 g/dag, naast (niet in plaats van) reguliere medicatie en in overleg met behandelend arts.
• Ulcus/gastritis-symptomen: 1 g/dag kan slijmvliesondersteuning geven; geen vervanger van eradicatietherapie bij bewezen H. pylori.
• Plaque-reductie/mondhygiëne: kauwgom-vorm of mondspoeling. Praktisch en relatief goed onderbouwd.
• NAFLD met BMI > 35: hypothese-genererend; nog niet routinematig aan te raden.

Mastic gum is een fytotherapeuticum met een eerbiedwaardige traditie en een bescheiden, maar reëel evidentieprofiel voor specifieke gastro-intestinale indicaties. De grootste valkuil is overinterpretatie. De grootste verspilling is afwijzing op basis van één teleurstellende RCT.

Voor de orthomoleculair therapeut betekent dit: mastic gum kan een plaats hebben in een geïndividualiseerd plan, met name bij functionele dyspepsie en als adjuvante ondersteuning bij chronische gastro-intestinale ontsteking. Maar dan wel met realistische verwachtingen, gestandaardiseerde producten en met respect voor de grenzen van het bewijs. Bij H. pylori eradicatie is samenwerking met de huisarts of MDL-arts essentieel. Daar is geen ruimte voor solo-fytotherapie.

Mastic gum is geen “natuurlijk antibioticum” en geen “wondermiddel voor de maag”. Het is een hars met een duidelijk afgebakend toepassingsdomein, een gunstig veiligheidsprofiel en een evidentie-base die we eerlijk moeten benoemen. Niet groter, niet kleiner dan ze is.

Referenties kunnen opgevraagd worden bij de redactie.