Middeleeuwse kruidenkennis onder de loep
De Duitse abdis Hildegard von Bingen (1098-1179) was in haar tijd een bijzondere persoonlijkheid. Door haar kennis en wijsheid trok ze vooraanstaande geestelijken en edellieden aan die haar om raad kwamen vragen. Ze liet vele geschriften na, waarin ze haar ideeën en visioenen neerschreef over muziek, theologie, mineralogie, kosmologie, filosofie, taalkunde, ethiek en natuurlijk ook over kruidengeneeskunde en gezondheidsleer.
Ze pleitte voor een holistische aanpak en een leven in harmonie met de natuur en met de medemensen. Want alles stond met alles in verbinding. Daarin was ze haar tijd ver vooruit.
Dit boek spitst zich vooral toe op haar natuurwetenschappelijke visie, in het bijzonder op de kruidenkennis. Haar kruidenadviezen worden vergeleken met een keur van andere historische kruidenboeken, zoals die van Dodoens of Lobelius – en met de hedendaagse kennis over dit onderwerp. Ze doorstaan niet altijd meer de toets van de wetenschap, maar veel van wat ze schreef wordt nog steeds toegepast in de homeopathie.
Fragment uit Middeleeuwse kruidenkennis onder de loep
Volgens Hildegard zelf zou ze slechts één natuurwetenschappelijk werk hebben geschreven. Het is daarom merkwaardig dat men sinds de vroege middeleeuwen toch regelmatig spreekt over twee relevante werken van deze non: de Liber simplis medicinae (ook bekend onder de naam Physica) en de Liber compositae medicinae (ook bekend als Causae et Curae). Men vermoedt daarom dat beide werken deelkopieën zijn van haar intussen verloren gegane oorspronkelijke tekst.
Hildegard beschrijft in Physica in het bijzonder de heilzame kracht van planten, bomen, dieren, metalen en edelstenen met bijna tweeduizend voorschriften. De teksten van Hildegard over gezondheid en gezondheidszorg beschouwen sommige aanhangers als de basis van de premoderne Europese geneeskunde. Ze schreef onder andere over epilepsie, slaapstoornissen, menstruatieklachten, lepra, hondsdolheid, jicht en krankzinnigheid.
De non zag ook een verband tussen de gemoedstoestand van iemand en zijn/haar ziekten. Wie niet vergeven kan, houdt zo zijn/haar boosheid in stand en wordt uiteindelijk ziek. Hoe meer angst men heeft, hoe meer zwarte gal in het lichaam zou komen.
Uit andere medische teksten blijkt dat Hildegard ook een originele en vernieuwende denker was. Zo beschouwde zij een menstruatieklacht niet als een straf van God, zoals men in haar tijd aannam, maar als een kwaal die genezen kan worden.
De vijf delen van Causae et Curae gaan over de geschiedenis van de schepping, allerlei elementen, voortplanting, ziekte en behandelingsmogelijkheden.
Over de auteur: Marcel De Cleene is plantenfysioloog en emeritus aan de Universiteit Gent. Van zijn hand verschenen veelgeprezen boeken als De Historia Naturalis. De geschiedenis van de kruidengeneeskunde in de Lage Landen, De Naturalis Historia. Vergeten toepassingen van planten en Compendium van rituele planten in Europa. Uitgeverij: Sterck & De Vreese.
