Bevat onze voeding minder voedingsstoffen dan vroeger?

Voedingsstoffen voeding minder mineralen is een onderwerp dat steeds meer aandacht krijgt binnen de gezondheidszorg en preventieve leefstijlgeneeskunde.

‘Onze voeding bevat minder vitamines en mineralen dan vroeger.’ Veel mensen zijn ervan overtuigd dat deze stelling juist is en dat onze hedendaagse voeding minder voedzaam is dan voorheen. Maar klopt dit?

Feit of fabel?

Feit is dat mensen in de loop van de tijd steeds minder vitamines en mineralen binnenkrijgen met hun voeding. Dit kan zowel te maken hebben met de hoeveelheid vitamines en mineralen in de gewassen, die in sommige gevallen is gedaald, als met ons veranderde voedingspatroon. De hoeveelheid vitamines en mineralen in de gewassen wordt mede beïnvloed door de kwaliteit van de bodem.

Daling in voedingswaarde: Nederland

In Nederland wordt de voedingswaarde van veel geconsumeerde producten bijgehouden in de NEVO. In dit systeem kun je zelf de voedingswaarde van een product opzoeken: welke vitamines en/of mineralen in welke hoeveelheid voorkomen in bijvoorbeeld broccoli, appels of brood. Bij vergelijking door het Louis Bolk Instituut van de NEVO-tabel uit 2016 met gegevens uit 1980 blijkt dat in 24 tot 51% van de producten het gehalte van verschillende mineralen is afgenomen, terwijl er maar weinig producten zijn waarin deze gehaltes zijn toegenomen.

Andere landen

Ook in andere landen worden deze gegevens bijgehouden. In een Amerikaans en een Engels onderzoek zijn de mineraalgehaltes van verschillende gewassen door de jaren heen met elkaar vergeleken. In beide studies was er een daling te zien in mineraalgehaltes. Een onderzoek in Denemarken gaf een ander beeld: daar zag men geen verschillen in het mineralengehalte in groenten.

Door de jaren heen is er wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de voedingswaarde van groente en fruit, op verschillende manieren en met verschillende meetmethodes, waardoor de resultaten onderling soms moeilijk te vergelijken zijn. Voor sommige voedingsstoffen zien we een duidelijke daling, waar het voor andere stoffen lastig te zeggen is.

Het Engelse onderzoek uit 2022 laat zien dat er tussen 1940 en 2019 een afname van natrium, calcium, magnesium en koper heeft plaatsgevonden in diverse gewassen. Sinds 2010 is er ook een afname in ijzer gevonden, maar ook een kleine toename in het magnesiumgehalte. Ook in de VS zijn mineralengehaltes afgenomen, zoals calcium (-30%), ijzer (-32%) en magnesium (-21%).

Verklaringen voor de mogelijke daling

Onderzoekers in Wageningen schreven een rapport over de achteruitgang van voedingsstoffen in ons eten. Ook in het Louis Bolk-rapport worden mogelijke verklaringen besproken. Een Amerikaans onderzoek heeft gekeken of het betrouwbaar is om de uitkomsten van onderzoeken naar de mineraalgehaltes in groente in het verleden te vergelijken met uitkomsten van hedendaagse onderzoeken.

Kwaliteit van de bodem

De kwaliteit van de bodem is met name belangrijk voor het mineraalgehalte van een gewas, dat zijn mineralen haalt uit de bodem waarop het groeit. In de Nederlandse landbouwgrond is een afname te zien in mineralengehaltes, onder andere in zink, calcium en fosfor. Of deze daling een daling in de voedingswaarde van groente en fruit veroorzaakt, is niet met zekerheid te zeggen, omdat de invloed van de veranderende bodem op de kwaliteit van ons voedsel de afgelopen jaren niet goed is onderzocht.

In het Amerikaanse onderzoek wordt daarentegen juist geconcludeerd dat bodemmonsters geen afname in mineraalgehalte laten zien. Er is dus nog geen duidelijke conclusie te trekken.

Meetmethodes

Een vergelijking van de meetmethodes van nu en vroeger is lastig. Om het gehalte aan een bepaalde voedingsstof in een product te meten, moet er eerst een monster worden genomen. Hoe er vroeger precies een monster werd genomen, weet men niet, omdat die methodes niet duidelijk zijn opgeschreven. Ook de gebruikte methodes om het gehalte aan vitamines en mineralen te meten zijn door de jaren heen veranderd, maar of dit van invloed is op de gemeten gehaltes, is onduidelijk.

Gebruik van nieuwe plantenrassen

Sinds de jaren 60 van de vorige eeuw zijn er ontzettend veel nieuwe plantenrassen gekweekt, met een veel grotere opbrengst, grotere vruchten en een sneller groeitempo. Deze nieuwe soorten bevatten vaak in verhouding minder mineralen, voornamelijk doordat ze een hoger vocht- en koolhydraatgehalte hebben terwijl de hoeveelheid mineralen niet in verhouding is meegestegen — een verdunningseffect.

Niet alleen worden er nieuwe rassen gebruikt, ook de bewaarcondities, het transport en de teelt (nu veel in kassen) zijn door de jaren heen sterk veranderd. Allemaal factoren die mogelijk van negatieve invloed zijn op de voedingswaarde.

Klimaatverandering

Een Koreaans onderzoek laat zien dat klimaatverandering ook invloed heeft op het mineraalgehalte in sommige plantensoorten. Door de hogere CO2-concentratie in de lucht maken sommige plantensoorten meer koolhydraten aan, wat leidt tot hetzelfde verdunningseffect als hierboven beschreven. Het Engelse onderzoek geeft ook aan dat klimaatverandering, en dan met name een stijging van de CO2-concentratie, invloed heeft op het mineraalgehalte van gewassen.

Conclusie

Concluderend kan je stellen dat er aanwijzingen zijn dat er minder mineralen in sommige groente zitten vergeleken met vroeger, al zijn er nog niet voldoende wetenschappelijke gegevens om dit met zekerheid te zeggen. De onderzoekers uit Wageningen vinden bijvoorbeeld dat de stelling dat de voedingswaarde in ons eten daalt, niet met zekerheid gesteld kan worden.

De mogelijke daling van het mineraalgehalte in groente heeft diverse oorzaken, zoals bodemkwaliteit, nieuwe plantenrassen en klimaatverandering, en het is nog niet te zeggen welke oorzaak het meeste bijdraagt. Het is daarnaast nog onduidelijk of de mogelijke afname in mineraalgehalte in groente gevolgen heeft voor de gezondheid.

Volgens het Engelse onderzoek is het mogelijk een probleem voor een kleine groep mensen die een grotere behoefte aan mineralen hebben of een dieet met weinig groente eten. Een ander Engels onderzoek concludeert dat de hoeveelheid mineralen in groente maar een kleine bijdrage levert aan het totale dieet en dat de gezondheidsgevolgen waarschijnlijk beperkt zijn.

Bron: www.npninfo.nl/nieuws-en-persberichten/nieuwsbericht/bevat-onze-voeding-minder-voedingsstoffen-dan-vroeger/

Voedingsstoffen voeding minder mineralen in het kort

Voedingsstoffen voeding minder mineralen blijft een onderwerp waar wetenschap en praktijkervaring niet altijd naadloos op elkaar aansluiten. Meer weten over de wetenschappelijke stand van zaken? Bekijk de achtergrondinformatie van Voedingscentrum. Benieuwd naar een verwant onderwerp? Lees ook ons artikel De rol van PQQ bij depressieve klachten.

Praktische tips voor een voedzaam menu

Wie zich zorgen maakt over de kwaliteit van dagelijkse maaltijden kan bewust kiezen voor seizoensgroenten en -fruit, die vaak korter onderweg zijn geweest en daardoor doorgaans verser op het bord belanden. Lokaal en biologisch geteelde producten worden door sommige experts geadviseerd als aanvulling op een gevarieerd voedingspatroon, al blijft de wetenschappelijke consensus hierover genuanceerd.

Daarnaast kan het combineren van verschillende voedingsmiddelen, zoals peulvruchten met volkoren granen, bijdragen aan een completer aminozurenprofiel. Door bewust te variëren en te kiezen voor onbewerkte producten kan iedereen op eenvoudige wijze bijdragen aan een gezonder en voller voedingspatroon, ongeacht discussies over bodemkwaliteit en teeltmethoden.

Wat kun je zelf doen?

Naast keuzes rond voeding spelen ook opslag en bereiding een rol bij het behoud van vitamines en mineralen. Groenten die lang worden bewaard of te lang worden gekookt, verliezen sneller een deel van hun voedingswaarde. Kort stomen of roerbakken is vaak een betere methode dan langdurig koken in veel water, omdat wateroplosbare vitamines zoals vitamine C en de B-vitamines daarbij minder verloren gaan.

Ook variatie in de was speelt mee: door groenten en fruit van verschillende kleuren te combineren, krijgt het lichaam een breder scala aan fytonutriënten binnen. Zo blijft, ondanks discussies over veranderde bodemkwaliteit, een gevarieerd en vers samengesteld voedingspatroon de belangrijkste factor voor een goede inname van essentiële stoffen.

De rol van bodemkwaliteit

Sommige onderzoekers wijzen op een mogelijke daling in de gehaltes van bepaalde mineralen in gewassen over de afgelopen decennia, en koppelen dit aan intensieve landbouwmethoden en uitputting van de bodem. Andere wetenschappers plaatsen kanttekeningen bij deze bevindingen en wijzen op verschillen in meetmethoden tussen oudere en nieuwere studies, waardoor vergelijkingen lastig te maken zijn.

Het is daarom belangrijk om voorzichtig te zijn met stellige conclusies over voedingsstoffen in ons voedsel. Duidelijk is wel dat een gevarieerd voedingspatroon, gecombineerd met verse en onbewerkte producten, de beste garantie blijft voor een voldoende inname van vitamines, mineralen en andere essentiële voedingsstoffen, ongeacht de discussie over bodemkwaliteit.