Van ziel tot ziel – de kunst van helpende en helende gesprekken
Handleiding voor therapeuten en coaches, door Thomas Moore
Overdracht in therapie is een van de meest onderschatte krachten binnen elk hulpverlenend gesprek, en juist daarover schreef Thomas Moore zijn boek Van ziel tot ziel.
Of je uitsluitend psychotherapie geeft of vooral lichaamsgericht werkt, als therapeut ga je altijd het gesprek aan met je cliënt. Daarbij probeer je iemand zo goed mogelijk te ondersteunen. Ook in de privésfeer bieden mensen een schouder aan een vriend of familielid die dat nodig heeft. Voormalig monnik, hoogleraar en psychotherapeut Thomas Moore (†) maakte een handleiding voor hoe je in dit soort situaties een ander oprecht kan helpen door goed te communiceren terwijl je de zorg voor jezelf niet uit het oog verliest. Hij wilde daarmee richtlijnen opstellen voor een therapeutische manier van leven voor iedereen, zo schreef hij.
Overdracht in therapie: de rode draad van het boek
Het kan niet anders of het gaat dan ook over overdracht en tegenoverdracht. Die lopen inderdaad als een rode lijn door het boek. Zo waarschuwt hij bijvoorbeeld dat je als therapeut geen onderdeel moet worden van het drama van je cliënt, want deze kan je die rol toebedelen zonder dat zelf te weten. Overdracht is onbewust projecteren van gevoelens en emoties op de zorgverlener, zowel in positieve als in negatieve zin. Ga je daarin mee, dan is er sprake van tegenoverdracht en gaan je eigen onverwerkte issues meespelen.
Niet handig dus. Deze fenomenen komen op allerlei manieren uitgebreid aan bod. Door het enigszins wollige taalgebruik en de filosofische invalshoek moet je als lezer soms wel alle intellectuele zeilen bij zetten om de overdenkingen en adviezen te vertalen naar de praktijk.
Archetypen en mythologie in de therapiekamer
Zijn insteek heeft alles te maken met zijn achtergrond. Die omvat Jungiaanse en archetypische psychologie, bestudering van religies en spirituele tradities, kunststudies en praktische psychologie. Vooral werken met archetypen komt sterk naar voren. Hij ziet ze opdoemen in de problemen van zijn cliënten en herkent daarin mythologische figuren als Persephone, Aphrodite, Apollo en nog een aantal andere goden.
Zijn argument is dat je ‘met een op mythen gebaseerd psychologisch perspectief je minder snel de persoon zult beschuldigen en in plaats daarvan respect zal hebben voor krachten als lust, woede en gerechtigheid die in hem branden.’ Duidelijker is zijn uitspraak verderop, waarin hij uitlegt dat het goed is om bekend te zijn met de dynamiek van overdracht omdat onderliggende emoties in de weg kunnen zitten.
Ook zijn uitleg hoe hij dromen van cliënten inzet bij de therapie, is hier en daar moeilijk te vatten. Zo legt hij diverse soorten dromen uit, maar waarschuwt vervolgens om ze vooral niet te gaan verklaren. Want ‘ook zonder uitleg kun je iets aan een droom hebben. Deze kan je standpunt verdiepen en je leren om overal metaforen te zien, waardoor je de droomaard van de alledaagse werkelijkheid gaat herkennen.’
Wat overdracht in de psychologie precies inhoudt
Overdracht en tegenoverdracht zijn geen zweverige begrippen, maar erkende fenomenen binnen de klinische psychologie. Het concept gaat terug op het werk van Sigmund Freud en wordt nog altijd onderwezen in de opleiding van psychotherapeuten: een cliënt projecteert onbewust gevoelens uit eerdere, vaak vroegkinderlijke relaties op de behandelaar, en die behandelaar kan op zijn beurt eigen onverwerkte emoties in de behandelrelatie laten meespelen. Vakliteratuur, zoals publicaties van de American Psychological Association, beschrijft dat het herkennen van deze dynamiek juist een belangrijk instrument is om de therapeutische relatie gezond te houden in plaats van een storende bijwerking.
Dat maakt het thema relevant voor iedereen die beroepsmatig of privé met andermans emoties werkt, niet alleen voor klassiek geschoolde psychotherapeuten. Meer boekrecensies en achtergrondverhalen over lichaamsgerichte en psychologische begeleiding vind je in ons NWP Magazine overzicht.
Thomas Moore bewijst met dit boek dat hij een warm, diepzinnig mens is die alle lagen van de therapeutische communicatie heeft onderzocht en ook die van zijn eigen onderbewuste. Hoewel het niet gemakkelijk wegleest, is het boek ook uniek in zijn soort door de opzet met de filosofisch getinte invalshoeken en de gedichten aan het slot van elk hoofdstuk. Neem er dus de tijd voor.
Uitgeverij AnkhHermes, ISBN 9789020219128
Veelgestelde vragen
Voor wie is Van ziel tot ziel geschikt?
Omdat overdracht in therapie in bijna elk hulpverlenend contact een rol speelt, is het boek in de eerste plaats geschreven voor therapeuten en coaches, maar het leent zich ook goed voor iedereen die in de privésfeer regelmatig een luisterend oor biedt aan vrienden of familie en meer wil begrijpen van de dynamiek achter zulke gesprekken.
Wat is het verschil tussen overdracht en tegenoverdracht bij therapie?
Bij overdracht projecteert de cliënt onbewust gevoelens op de therapeut, bijvoorbeeld uit een eerdere relatie. Bij tegenoverdracht reageert de therapeut daar op zijn beurt onbewust op vanuit eigen, nog onverwerkte emoties, wat de kwaliteit van de begeleiding kan beïnvloeden als het niet herkend wordt.
Is de schrijfstijl van het boek toegankelijk?
Niet per se. Thomas Moore schrijft filosofisch en soms wollig, met veel verwijzingen naar mythologie en Jungiaanse psychologie. Lezers die op zoek zijn naar korte, praktische tips zullen iets meer moeite moeten doen om de inzichten te vertalen naar hun eigen praktijk.
