Seleen beschermt ons, maar we krijgen nog steeds niet genoeg
Een nieuwe Nederlandse studie toont opnieuw de cardioprotectieve en ontstekingsremmende eigenschappen van seleen aan. Toch krijgen Europeanen niet voldoende van deze essentiële micronutriënt binnen. Kan verhoging van de inname nog meer gezondheidswinst opleveren?
Het aantal wetenschappelijke onderzoeken dat op de gezondheidsvoordelen van seleen wijst, groeit en recent is daar een Nederlandse studie aan toegevoegd. Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen hebben aangetoond dat mensen met hogere niveaus van dit spoorelement in hun bloed minder risico hebben om hartfalen op te lopen en te overlijden. Ook hadden ze lagere niveaus van C-reactief proteïne, een biologische marker waarmee ontstekingen in het lichaam kunnen worden gedetecteerd. Alleen bij niet-rokers waren de voordelen duidelijk. De zogeheten PREVEND-studie, gepubliceerd in European Journal of Heart Failure, ondersteunt eerder onderzoek en wijst op de hoofdrol ervan ter bescherming van het hart- en vaatstelsel.
Waarom Europese bodem arm is aan seleen
Een belangrijke reden dat veel Europeanen niet aan voldoende seleen komen, ligt in de bodem zelf. Anders dan in de Verenigde Staten of Canada, waar de landbouwgrond van nature rijker is aan dit spoorelement, bevat Europese landbouwgrond er gemiddeld minder van. Omdat gewassen het spoorelement opnemen uit de grond waarop ze groeien, komt dit direct terug in de hoeveelheid die via granen, groenten en vlees in onze voeding terechtkomt.
Het is onder meer nodig voor de aanmaak van selenoproteïnen, eiwitten die een rol spelen bij de aanmaak van schildklierhormonen, de bescherming van cellen tegen oxidatieve schade en de werking van het immuunsysteem. Een tekort wordt niet altijd direct opgemerkt, omdat de symptomen vaak subtiel en aspecifiek zijn, zoals vermoeidheid of een verminderde weerstand.
Rokers hebben minder seleen in het bloed
De PREVEND-studie onder bijna 6.000 gezonde mannen en vrouwen, met een gemiddelde leeftijd van 53 jaar, leverde interessante waarnemingen op, bijvoorbeeld dat het gehalte bij niet-rokers doorgaans hoger was dan bij rokers. Volgens de wetenschappers kan dat komen door de giftige zware metalen in tabaksrook, zoals arseen, dat chemisch reageert met deze stof. Arseen beïnvloedt de synthese en expressie van selenoproteïnen en verhoogt eliminatie ervan via het maag-darmkanaal.
Voor mensen die roken is dit onderzoek extra relevant: niet alleen verlaagt roken zelf al het gehalte in het lichaam, ook het cardiovasculaire risico van roken is al hoger. De combinatie van beide factoren onderstreept hoe belangrijk het is om bij rokers extra aandacht te besteden aan de voedingsstatus, inclusief dit spoorelement.
Europeanen hebben structureel meer seleen nodig
De Nederlandse wetenschappers vonden bij de deelnemers een gemiddeld gehalte van 84,6 microgram per liter bloed, ongeveer overeenkomend met het Europese gemiddelde. Een studie uit 2010, gepubliceerd in American Journal of Clinical Nutrition, liet echter zien dat volledige verzadiging van selenoproteïne P een gemiddeld gehalte van bijna 120 mcg/L vereist. Deze selenoproteïne, de belangrijkste seleentransporteur naar weefsels in het lichaam, geldt als graadmeter voor een adequate opname.
Zo’n 100 microgram per dag als richtlijn
Uit de Nederlandse studie blijkt dat de sterfte onder mensen met een hoger gehalte in hun bloed lager is; ze lopen minder risico op hartaandoeningen en hebben minder ontstekingen in het lichaam. Maar het kan waarschijnlijk nog beter. De studie uit 2010 liet zien dat het ideale niveau van 120 mcg/L in het bloed voor de meeste deelnemers haalbaar was met een dagelijks supplement van 100 microgram seleenverrijkte gisttabletten als aanvulling op wat uit voedsel wordt opgenomen.
Tot 54% lager cardiovasculair sterftecijfer in Zweeds onderzoek
Een goed voorbeeld is de Zweedse KiSel-10-studie waarin gezonde, oudere mannen en vrouwen dagelijks 200 microgram seleengist en 200 mg co-enzym Q10 kregen, of een placebo. Na vijf jaar was de cardiovasculaire sterfte in de actief behandelde groep 54 procent lager dan in de placebogroep en was de hartspierfunctie van de deelnemers aanzienlijk verbeterd.
Bronnen: ‘High selenium levels associate with reduced risk of mortality and new onset heart failure: data from PREVEND’, European Journal of Heart Failure (2022), doi:10.1002/ejhf.2405; ‘Establishing optimal selenium status: results of a randomized, double-blind, placebo-controlled trial’, Am J Clin Nutr, 2010 Apr;91(4):923-31; ‘Cardiovascular mortality and N-terminal-proBNP reduced after combined selenium and coenzyme Q10 supplementation: a 5-year prospective randomized double-blind placebo-controlled trial among elderly Swedish citizens’, Int J Cardiol. 2013 Sep 1;167(5):1860-6.
Veelgestelde vragen
Welke voeding bevat veel seleen?
Paranoten zijn de bekendste bron: al één tot twee noten per dag kan al ruim voldoende seleen leveren. Ook vis, orgaanvlees, eieren en volkoren granen bevatten seleen, al varieert dit sterk per regio door de bodemsamenstelling.
Kan ik te veel seleen binnenkrijgen?
Ja, een te hoge inname kan leiden tot seleniose, met klachten als haaruitval, broze nagels en een knoflookgeur van de adem. Blijf daarom bij een dagelijkse inname via supplementen in de buurt van de onderzochte doseringen van ongeveer 100 tot 200 microgram.
Is een supplement nodig als ik gevarieerd eet?
Niet per se, maar door de lagere seleengehaltes in Europese bodem is het voor veel mensen lastiger om via voeding alleen op een optimaal niveau te komen. Een bloedtest kan uitwijzen of suppletie zinvol is.
Meer nieuws en onderzoek over voeding en gezondheid lees je in dit magazine.
