Inhoudsopgave
Voor zorgprofessionals is het waardevol om zicht te hebben op de actuele cijfers rond chronische aandoeningen, doodsoorzaken en het levenseinde in Nederland. Hieronder een overzicht van de belangrijkste achtergrondcijfers, gebaseerd op de meest recente beschikbare data.
Op 1 januari 2022 hadden ruim 10,4 miljoen mensen in Nederland (59% van de Nederlandse bevolking) één of meer chronische aandoeningen. Een ‘chronische aandoening’ is hier gedefinieerd als een aandoening waarbij over het algemeen geen uitzicht is op volledig herstel.
96% van de 75-plussers heeft een chronische aandoening
Chronische aandoeningen komen op alle leeftijden voor. Het percentage mensen met één of meer chronische aandoeningen is echter hoger op hogere leeftijd. 96% van de mensen van 75 jaar en ouder heeft ten minste één chronische aandoening.
Deze stijging met de leeftijd is deels te verklaren doordat het lichaam op oudere leeftijd kwetsbaarder wordt voor meerdere aandoeningen tegelijk, een fenomeen dat in de zorg bekendstaat als multimorbiditeit. Voor de zorgpraktijk betekent dit dat behandelplannen bij oudere patiënten vaak rekening moeten houden met meerdere, elkaar beïnvloedende aandoeningen.
Overleden aantal mensen in 2023
In 2023 overleden in Nederland 169.521 mensen. De aandoening waaraan de meeste mensen in 2023 overleden, was dementie (ruim 17.000). Longkanker (bijna 10.000), beroerte (ruim 9.000), coronaire hartziekten (ruim 8.000) en hartfalen (ruim 8.000) vormden de top vijf van doodsoorzaken die leiden tot de hoogste sterfte.
Dementie is daarmee al enkele jaren de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland, wat mede te maken heeft met de vergrijzing en het feit dat mensen door betere behandeling van hart- en vaatziekten inmiddels ouder worden en zo vaker dementie ontwikkelen.
Ongeveer 128.900 diagnosen van kanker in 2023
In 2023 werden in Nederland ongeveer 128.900 nieuwe gevallen van kanker vastgesteld: 68.700 bij mannen en 60.200 bij vrouwen (7,77 per 1.000 mannen en 6,72 per 1.000 vrouwen). 45.468 personen overleden in 2023 aan kanker.
Vroege opsporing blijft daarbij belangrijk: hoe eerder kanker wordt vastgesteld, hoe groter over het algemeen de kans op een succesvolle behandeling. Bevolkingsonderzoeken naar onder meer borstkanker en darmkanker dragen hieraan bij.
Meeste nieuwe gevallen van kanker op latere leeftijd
Kanker is een ziekte die vooral op latere leeftijd voorkomt. In 2023 was ruim de helft (54%) van alle nieuwe patiënten 70 jaar of ouder, iets minder dan de helft (45%) viel in de leeftijdsgroep 30 tot 70 jaar en 1% was jonger dan 30 jaar.
In de leeftijdsgroep van 30 tot en met 59 jaar komt kanker relatief vaker voor bij vrouwen, doordat borstkanker en kanker van de vrouwelijke geslachtsorganen in deze leeftijdsgroep relatief vaak voorkomen. Vanaf de leeftijd van 60 jaar komt kanker relatief veel vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Dit komt vooral doordat prostaatkanker en longkanker vaker voorkomen bij mannen van 60 jaar en ouder.
Dit verschil in leeftijdsverdeling tussen mannen en vrouwen is relevant voor de manier waarop zorgverleners voorlichting geven: bij vrouwen tussen 30 en 60 jaar is extra aandacht voor borstkanker en gynaecologische kanker op zijn plaats, terwijl bij mannen vanaf 60 jaar prostaat- en longkanker vaker in beeld komen.
Euthanasie ten opzichte van het totaal aantal sterfgevallen
In 2023 werden er 9068 meldingen van euthanasie gedaan. Op het totaal aantal sterfgevallen in dat jaar was dat ongeveer 5,4 procent. Het aantal mannen en vrouwen in de meldingen was net zoals in voorgaande jaren ongeveer gelijk.
Ruim één op de vijf mensen (21%) heeft een wilsverklaring
Ruim één op de vijf mensen (21%) heeft een wilsverklaring (onderzoek Patiëntenfederatie Nederland 2018). Dat is meer dan in 2012, toen uit een vergelijkbaar onderzoek bleek dat 13 procent van de ondervraagden een schriftelijke wilsverklaring had. In een wilsverklaring staat welke medische behandelingen de betreffende persoon wel of niet wil. Van de groep met een wilsverklaring heeft ruim de helft (55%) een euthanasieverzoek in de verklaring.
Deze toename in het aantal wilsverklaringen laat zien dat steeds meer mensen vooraf willen nadenken over hun wensen rond het levenseinde. Voor zorgverleners is het van belang om patiënten hierover tijdig te informeren, zodat wensen ook daadwerkelijk bekend zijn wanneer dat nodig is.
Palliatieve sedatie
Palliatieve sedatie is iets anders dan euthanasie. Bij palliatieve sedatie wordt opzettelijk het bewustzijn van een patiënt in de laatste levensfase verlaagd, met als doel het verlichten van het lijden. Het verschil met euthanasie of hulp bij zelfdoding is dat de patiënt in geval van palliatieve sedatie komt te overlijden aan de onderliggende ziekte. Palliatieve sedatie is dus niet gericht op het bekorten of verlengen van het leven, maar enkel op het verlichten van pijn.
Veelgestelde vragen
Waar komen deze cijfers precies vandaan?
De cijfers zijn afkomstig van officiële Nederlandse bronnen zoals het CBS, VZinfo (Volksgezondheid en Zorg) en de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie, die jaarlijks actuele statistieken publiceren.
Waarom stijgt het aantal mensen met een chronische aandoening?
Dit hangt samen met de vergrijzing van de bevolking en met verbeterde diagnostiek en behandeling, waardoor mensen met een chronische aandoening langer leven dan vroeger.
Hoe vaak wordt een euthanasieverzoek daadwerkelijk ingewilligd?
Niet elk verzoek leidt tot euthanasie; de arts moet aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen voldoen. Het aantal meldingen van euthanasie ligt al jaren rond de 4 tot 5,5 procent van het totaal aantal sterfgevallen.
Meer achtergrondinformatie voor zorgprofessionals lees je in dit magazine.
Bronnen: vzinfo.nl, cbs.nl, euthanasiecommissie.nl, expertisecentrumeuthanasie.nl en medischcontact.nl.
