In haar boek Here If You Need Me, beschrijft Kate Braestrup, die als geestelijke werkt onder reddingswerkers in de Amerikaanse staat Maine, de keer dat haar gevraagd werd om de ouders van een vermist zesjarig meisje te ondersteunen – het meisje werd uren later verdwaald maar levend in het bos teruggevonden. De moeder van het kleine meisje zei tegen haar: ‘Het is geweldig dat bosbeheer een geestelijke in dienst heeft om ervoor te zorgen dat wij niet helemaal doordraaien.’
Braestrup antwoordde: ‘Eigenlijk ben ik hier niet om te voorkomen dat u helemaal doordraait, maar om er te zijn terwijl u helemaal doordraait.’ Ze beseft dat het niet haar taak als geestelijke is om het lijden van mensen weg te nemen. Ze zegt: ‘Ik ben er als ze willen rouwen of lachen of huilen of zingen.’ Ze maakt duidelijk dat haar steun geen magisch toverstafje is, maar niet meer of minder dan de meest behulpzame en effectieve manier van hulp midden in een emotionele wervelstorm.
Veel methoden van heling, zoals mindfulnessmeditatie, zijn bedoeld om een soort ‘ministerie van aandacht voor onszelf’ te ontwikkelen – een adviesraad voor vergeving, mededogen en openheid ten aanzien van onze eigen innerlijke pijn – zodat we op den duur ook anders naar de pijn van anderen kunnen gaan kijken. Verandering voltrekt zich doordat we de omgeving waarbinnen de pijn zich bevindt, diepgaand transformeren.
We gaan van vernauwing naar expansie. Niet door te eisen dat een pijnlijke emotie gewoon verdwijnt, of door ons in te spannen om haar te veranderen, maar door haar te omgeven met ruimte, een ruimte doortrokken van vriendelijkheid.
Een nieuwe relatie met emoties
Ik begon op mijn achttiende met mediteren. Hoewel ik me diepongelukkig voelde, was ik me niet bewust van de verschillende draden van verdriet, woede en angst in mij. Toen ik begon met mediteren, werd mijn blik naar binnen helderder en zag ik de verschillende componenten waaruit mijn verdriet bestond. Wat ik zag, vond ik zo verontrustend dat ik op een gegeven moment op mijn leraar S.N. Goenka afstapte en op beschuldigende toon tegen hem zei: ‘Voordat ik begon met mediteren, was ik helemaal geen boos mens!’
Natuurlijk was ik al wel behoorlijk boos. Ik voelde me verlaten, door mijn moeder die overleed toen ik nog een kind was, door mijn vader die uit mijn leven verdween en door de wereld zelf omdat ik me zo anders voelde dan iedereen om me heen. Door de introspectie van meditatie kon ik de draden van die angst gaan blootleggen. Toen ik mijn leraar meneer Goenka en het mediteren zelf de schuld gaf van mijn pijn, begon hij gewoon te lachen. Vervolgens herinnerde hij me aan de hulpmiddelen die ik nu had en die me konden helpen om met de pijnlijke gevoelens die ik altijd verborgen had gehouden – ook voor mezelf – te leren omgaan. Ik kon aan een nieuwe relatie met mijn emoties gaan werken en proberen om de essentiële tussenweg te vinden tussen ze ontkennen en me erdoor laten overweldigen.
In het begin was ik bang en verward, tot ik me een meditatie-instructie herinnerde die me de richting wees: beoefen door pijnlijke gevoelens direct aan te kijken en beoefen een gelijkmoedige houding – of gemoedsrust – ten opzichte van die gevoelens.
Toen ik die instructie ontdekte, dacht ik: dit is belachelijk. Wat helpt het om die pijnlijke gevoelens direct aan te kijken? Dat slaat nergens op. En wat betekent het eigenlijk? Ik zit vast. Hier kom ik nooit meer uit. Het lijden werd alleen maar erger.
Maar op een gegeven moment ben ik het toch gaan proberen, ook al had ik weinig vertrouwen in een goede afloop en geloofde ik niet echt dat deze aanpak zou werken. Doordat ik mijn pijnlijke gevoelens niet meer onderdrukte, begon ik tot mijn verrassing de verschillende draden te onderscheiden waarmee ik vastzat aan deze gevoelens:
- Schaamte (ik ben het niet waard te denken dat ik me ooit beter zou kunnen gaan voelen).
- Zelfkritiek (ik had dit patroon al heel lang geleden moeten kunnen doorbreken).
- Angst (het maakt niet uit hoe, maar ik zal er alles aan doen om dit te vermijden).
- Overidentificatie (dit is wie ik ten diepste ben en het zal nooit veranderen).
- Isolatie (ik ben de enige die dit zo hevig voelt, er is niemand die me begrijpt).
Deze gewoonten vulden de beschikbare ruimte in mijn hart en geest. Tegenwoordig herinnert al die rommel me aan ruimteafval, materiaal dat niet langer gebruikt wordt en in een baan om de aarde zweeft. Het kan de grootte hebben van een afgedankt gedeelte van een raket en soms van een microscopisch klein verfschilfertje. Blijkbaar is er heel veel ruimteafval en verplaatst het zich heel snel.
Ooit waren deze add-ons, deze toevoegingen – zoals schaamte en angst – waarschijnlijk wel nuttig op de een of andere manier. Het niet voelen van een emotie of niet volledig lichamelijk aanwezig zijn, kan bijvoorbeeld een slimme overlevingsstrategie zijn geweest, die inmiddels – net als achtergelaten materialen – mogelijk niet meer heel functioneel is. Daarom kijken we ze nu aan, doen we ons best om ze te herkennen en onszelf te vergeven voor wat we voelen, om dieper in het hart van die gevoelens te kijken en om ons er niet mee te identificeren alsof we ze in essentie, ten diepste zijn.
De RAIN-oefening
Misschien hebben jullie weleens gehoord van de oefening die wordt aangeduid met het Engelse acroniem RAIN:
R staat voor herkennen (recognize)
A staat voor toelaten (allow)
I staat voor onderzoeken (investigate)
N staat voor niet-identificeren (non-identify)
RAIN is bedacht door de meditatieleraar Michele McDonald. Een andere collega, Tara Brach, heeft RAIN een brede bekendheid gegeven en de laatste tijd staat de N bij haar voor voeden (nurturing), niet vergeten om vriendelijk voor jezelf te zijn. RAIN leert ons hoe we een grotere, lichtere, vriendelijkere ruimte voor iedere emotie kunnen creëren, zodat ons idee over wie we zijn minder verkleefd is met of bepaald wordt door onze emoties. Hierdoor ontstaat op een natuurlijke manier een groter gevoel van vrijheid en ontspanning. Dit is wat ik bedoel met het innerlijke ministerie van aanwezigheid.
Over de auteur: Sharon Salzberg (1952) is een centrale figuur op het gebied van meditatie en een wereldwijd bekende meditatieleraar. Ze begon in 1974 met lesgeven en is een van de pioniers die de beoefening van liefdevolle vriendelijkheid en mindfulness een brede bekendheid hebben gegeven in het Westen. Ze is de auteur van vele boeken waaronder Liefdevolle vriendelijkheid, Houden van wat je haat, Echte liefde, Geloof en vertrouwen en Meditatie op het werk. Ze heeft haar eigen podcast, The Metta Hour, waar ze onder meer in gesprek gaat met belangrijke denkers uit de mindfulnessbeweging.
Boekfragment uit: Echt leven | Van eenzaamheid naar openheid en vrijheid
Sharon Salzberg
www.samsarabooks.com | www.sharonsalzberg.com
