Tempo-analyse in therapie blijkt een cruciaal, maar makkelijk over het hoofd gezien onderdeel van goede begeleiding, zoals deze praktijkervaring laat zien.
Door Henny Festen
Henny Festen heeft samen met Debby Versteege een praktijk voor psychosociale therapie in Schagen. Henny begeleidt stellen met relatieproblemen. Daarnaast ziet ze mensen met chronische pijn, angst en stressgerelateerde klachten.
Slimme cliënten willen (te) snel. Het blijkt soms een hele opgave om echt goed in te schatten wat het tempo van een cliënt is.
Tempo-analyse: In de opleiding leer je wat dat inhoudt en hoe je daarmee rekening behoort te houden. Dat gaat over spreektempo, het cognitieve tempo (wat begrijpt de cliënt, op welke manier vertelt de cliënt zijn verhaal) en het emotionele tempo. Het is de bedoeling om de gedachten en gevoelens, twijfels en behoeften die de ander wil laten kennen, ook echt te leren kennen als counselor. Door het tempo te analyseren op verschillende niveaus kun je je als counselor beter invoelen in de cliënt en de cliënt voelt zich door de counselor gehoord en gezien.
In onze praktijk maakte ik kennis met een jongeman met angstklachten en onzekerheid. Hij had al eerder therapie gevolgd, maar had behoefte aan meer, een opfrisser. Hij had al veel geleerd en toch lukte het niet goed. Hij vertelde over zijn leven als kind, het opgroeien en de mate van veilige hechting. Soms kon ik het maar nauwelijks bijhouden of mijn verdiepende vragen stellen. Door mijn spreektempo aan te passen en toch af en toe te onderbreken kon ik het tempo wat naar beneden krijgen zodat er wat meer ruimte ontstond. Ruimte die we gebruikten om zijn gevoelens en emoties verder te onderzoeken. Naarmate er meer begrip ontstond voor de effecten van zijn aangeleerde coping strategieën (loop je ergens tegen aan, dan moet je beter je best doen, vooral doorgaan) en de stress die dat opleverde, kwam er ook meer inzicht in zijn angsten. Het ging steeds beter en we bouwde de frequentie van de sessie af tot hij weer aan het werk ging en ons contact stopte.
Zowel hij als ik waren tevreden over zijn doorgemaakte veranderingen: hij stond weer stevig op zijn benen.
Zo leek het althans want een paar maanden later belde hij: het ging niet meer en had paniekaanvallen. In de sessie die we afspraken, hebben we gezocht naar de reden van de terugval. En de conclusie was dat we toch te snel waren gegaan. Hij vertelde dat hij wel dacht dat hij alles begreep, maar dat dat nu toch niet zo was. Ik realiseerde me dat ik kennelijk toch niet goed genoeg had opgelet. Ik had niet goed genoeg gelet op de emotionele tempo-analyse. Me laten leiden door de cognitieve vaardigheden van deze cliënt. Om niet weer in dezelfde valkuil te trappen spraken we af om het hele protocol angst en paniekstoornissen opnieuw te doen, elke oefening door te maken en de tijd te nemen voor de reflecties op de oefeningen. Daarbij heb ik mezelf voorgenomen om beter op de emotionele reacties van de cliënt te letten.
Deze ervaring laat zien hoe belangrijk tempo-analyse in therapie is, ook bij cliënten die op het eerste gezicht alles snel lijken te begrijpen. Juist bij ‘slimme’ cliënten bestaat het risico dat een therapeut zich laat leiden door het cognitieve tempo, terwijl het emotionele tempo achterblijft. Tempo-analyse in therapie vraagt daarom voortdurende aandacht voor alle drie de niveaus: spreektempo, cognitief tempo én emotioneel tempo, ook wanneer de sessies op het eerste gezicht goed verlopen.
Meer achtergrond over het belang van tempo en afstemming in therapeutische gesprekken is te vinden via de beroepsverenigingen voor psychosociaal therapeuten, zoals de NVPA.
Lees ook meer gerelateerde artikelen op de themapagina van TCC Magazine 2023.
Veelgestelde vragen
Wat houdt tempo-analyse in therapie precies in?
Tempo-analyse in therapie omvat het afstemmen op drie niveaus: het spreektempo van de cliënt, het cognitieve tempo (hoe iemand informatie verwerkt en verwoordt) en het emotionele tempo (hoe snel gevoelens verwerkt kunnen worden). Een therapeut die hier goed op let, kan beter aansluiten bij wat een cliënt daadwerkelijk aankan.
Waarom is tempo-analyse in therapie extra belangrijk bij ‘slimme’ cliënten?
Cliënten die verbaal sterk zijn en snel cognitief inzicht tonen, kunnen bij een therapeut de indruk wekken verder te zijn dan emotioneel het geval is. Zonder zorgvuldige tempo-analyse in therapie bestaat het risico dat een behandeling te snel wordt afgerond, met een terugval als gevolg, zoals in deze casus gebeurde.
Wat zijn signalen dat het tempo in een therapiesessie niet goed afgestemd is?
Signalen kunnen zijn dat een cliënt moeite heeft om de therapeut te volgen, dat er weinig ruimte lijkt voor verdieping, of juist dat iemand cognitief alles lijkt te begrijpen zonder dat dit emotioneel verwerkt is. Tempo-analyse in therapie helpt deze signalen tijdig te herkennen.
Kan een terugval na therapie voorkomen worden door betere tempo-analyse?
Niet altijd volledig, maar zorgvuldige tempo-analyse in therapie kan het risico wel verkleinen. Door expliciet aandacht te besteden aan het emotionele tempo naast het cognitieve tempo, zoals in deze casus achteraf gebeurde, wordt een behandeling grondiger en duurzamer.
Wat kun je veel leren van je cliënten!
