Systemisch denken als psychosociaal therapeut

Door Ruud van Hal, psychosociaal therapeut en bestuurslid Stichting Rosegarden

Afgelopen half jaar heb ik een opleiding Systemisch Werken gevolgd. Ik heb het voor mijn beroep als psychosociaal therapeut als een grote meerwaarde ervaren.

Veel mensen denken gelijk aan familieopstellingen als het gaat over systemisch werken. Dat klopt, dat is er een belangrijk onderdeel van. Toch gaat systemisch werken veel verder. Ook binnen organisaties en andere groepen mensen speelt systemisch werken een grote rol. Tijdens een familieopstelling wordt het systeem geplaatst in een ruimte. Volgens Bert Hellinger (een van de grondleggers van het systemisch werken) is een familie een systeem.

Ouders, grootouders, broers, zussen, kinderen, zelfs als ouders gescheiden zijn of wanneer er een abortus wordt gepleegd, behoort deze persoon tot het bepaald systeem. Dit systeem heeft een collectief geweten, wat voornamelijk in het teken staat van overleven binnen de familie. Wanneer iemand in het systeem wordt buitengesloten, zal een ander familielid dit gat proberen op te vullen. Het systeem begint uit balans te raken. Veel problemen in het latere leven vinden hier hun oorsprong.

Enkele belangrijke uitgangspunten van systemisch denken wil ik hier naar voren brengen:

Fenomenologisch waarnemen en systemisch werk. Je gaat bij systemisch werken uit fenomenologisch waarnemen, uitgaan van de verschijnselen die zich voordoen. Als waarnemers vraagt het training om onbevangen te kunnen kijken in wat zich voordoet.

Je kunt onbevangen kijken naar wat er is. Zonder oordeel interpreteren, puur als informatie. Dit vraagt een zekere afstand.

De wetmatigheid dat het je goed zal gaan als je je ouders de juiste plek geeft, respectvol en bij hen laten wat van hen is. In bepaalde situatie is het ook nodig om als volwassene zaken terug te geven, als je die als kind voor je ouders gedragen hebt.

Je zou dit ook kunnen doortrekken naar je plek binnen een organisatie, heb respect voor je leidinggevende.

Je plek in het gezin van herkomst. Belangrijk is dat je de juiste plek in de kinderrij inneemt. Het oudste kind heeft een duidelijk andere rol dan het jongste kind of een kind op een plek er tussenin. Rolverwarring vraagt herstel, via een opstelling kan dit rechtgezet worden.

Dynamieken. Dit zijn veelal onbewuste patronen, krachten zoals gedragingen, gevoelens en projecties die in en tussen mensen en binnen en tussen systemen spelen; ze geven stuwkracht aan de relatie. In familielijnen, verschillende generaties zie je dynamieken terugkomen.

Voorbeelden van dynamieken kunnen zijn: schaamte, mensen uitsluiten, ruzie maken, geheimen, ziekte, schulden en bijvoorbeeld armoede. Daarom kan het zinvol zijn een genogram te maken van je familielijn. Ook binnen organisaties kan sprake zijn van dynamieken.

Voor mij is tijdens deze opleiding weer bevestigd dat je volwassen sociale positie in relatie tot de ander voor een groot gedeelte gelinkt is met je positie in het gezin van herkomst. Loop je vast als volwassene, dan vraagt het mogelijk herstel van die positie in je kinderjaren. Systemisch werken kan dan een stuk gereedschap zijn dat je als psychosociaal therapeut in kunt zetten.

Is je belangstelling gewekt en weet je er nog onvoldoende van? Lees er een goed boek over; tip: Vonken van verlangen van Wibe Veenbaas en Joke Goudswaard.

Rosegarden is een Stichting van Christen Psychosociaal Therapeuten. De psychosociale (kinder)therapeuten die zijn aangesloten bij Stichting Rosegarden werken vanuit een christelijke identiteit. www.stichting-rosegarden.nl

Systemisch denken als psychosociaal therapeut in de praktijk

Wanneer je systemisch denken als psychosociaal therapeut daadwerkelijk toepast, verschuift de aandacht van het individuele klachtenbeeld naar de relaties en patronen waarin een cliënt zich beweegt. Een klacht wordt dan niet alleen gezien als iets van de persoon zelf, maar ook als een signaal binnen een groter systeem van gezin, werk of familie. Deze verschuiving vraagt om oefening en reflectie, en sluit aan bij inzichten die ook terugkomen in het artikel systemisch werk via lichaam.

Systemisch denken als psychosociaal therapeut vraagt daarnaast om bewustzijn van de eigen positie binnen het systeem van de cliënt: de therapeut maakt onbedoeld ook deel uit van de dynamiek die ontstaat tijdens het gesprek.

Door hier alert op te blijven, kan de therapeut effectiever bijdragen aan duurzame verandering.

Kortom: systemisch denken als psychosociaal therapeut is geen aparte techniek, maar een manier van kijken die de kwaliteit van de begeleiding op meerdere niveaus kan versterken.

Voor achtergrondliteratuur over systeemtheorie binnen de hulpverlening kan de Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie geraadpleegd worden.

Systemisch denken als psychosociaal therapeut: praktijkvoorbeeld

Wanneer een psychosociaal therapeut systemisch denken toepast, kijkt hij niet alleen naar het individu maar ook naar het gezinssysteem eromheen.

Systemisch werken laat zien hoe patronen binnen een familie invloed hebben op klachten van één persoon.

Steeds meer opleidingen voor de psychosociaal therapeut besteden aandacht aan systemisch denken als kernvaardigheid. Deze aanpak vraagt om oefening, maar levert waardevolle inzichten op in de praktijk.

De meerwaarde van systemisch denken voor cliënten

Cliënten ervaren vaak opluchting wanneer een psychosociaal therapeut systemisch denken inzet: klachten krijgen dan een bredere context.

Zo wordt duidelijk dat een probleem niet alleen bij het individu ligt, maar samenhangt met de dynamiek binnen het gezin of team.