Hart & Hormonen bereidt vrouwen voor op de overgang

‘Wat in het hoofd gebeurt, heeft belangrijk effect op het hart’

Begin jong met gezond oud worden. Dat is de centrale boodschap van het boek Hart & Hormonen, fit de overgang in. Schrijfsters zijn cardioloog dr. Janneke Wittekoek en gynaecoloog drs. Dorenda van Dijken.

Met hun wake-upcall in paperbackvorm richten de auteurs zich tot vrouwen van rond de 40. Want nog altijd zijn veel mensen, en dus ook vrouwen, totaal niet bezig met hun gezondheid. Kunnen ze zich dat in hun jongere jaren ongestraft permitteren, na de overgang wordt dat lastiger. Als je er lang ongezonde leef- en voedingsgewoonten op na houdt, word je kwetsbaarder voor aandoeningen. Die komen uitgebreid aan bod: verschillende typische en atypische overgangsklachten passeren de revue. Janneke Wittekoek (51) maakte tijd vrij om een paar vragen te beantwoorden.

We vroegen haar waarom ze dit boek vooral hebben geschreven voor vrouwen van rond de 40. Het is toch ook belangrijk voor hogere leeftijden? Janneke: ‘Zeker is het dat! De American Heart Association heeft boeken uitgebracht die hartgezondheid in alle levensfasen beschrijft. Dat was wat ik aanvankelijk ook wilde doen, uitleg geven over levensfasen per tien jaar. Wanneer je kwetsbaarder wordt, waar je dan extra op moet letten, wat goed is qua leefstijl, adviezen over welke vitaminen nuttig zijn. Zoals ik het nu met Dorenda heb aangepakt, was een bewuste keuze, want het onderwerp zou anders te groot worden voor een enkel boek. Voor 60+ zou er bijvoorbeeld meer nadruk kunnen liggen op hersteltijd. Dus ja, er valt best nog wat specifieker te schrijven over het ouder wordende lichaam. Misschien ga ik dat nog eens een keer doen.’

Spierkracht en conditie

Behalve duidelijke uitleg over wat er in het vrouwenlichaam gebeurt tijdens de overgang en de relatie met hart- en vaatziekten, bevat het boek veel waardevolle tips. Twee pagina’s zijn zelfs gewijd aan een work-out van tien minuten per dag om te werken aan spierkracht en conditie. Een ander hoofdstuk gaat over risicofactoren en hoe je die kan veranderen. Daarbij maken de schrijfsters onderscheid in welke wel en welke niet beïnvloedbaar zijn. De eerste hebben alles te maken met leefstijl, de laatste gaan over leeftijd, erfelijke aanleg en etniciteit. Zoals je mag verwachten, benadrukken de schrijfsters de gevaren van roken, alcohol, overgewicht en hoge bloeddruk.

Netwerk

Op de vraag hoe ze tot de mix van gevarieerde items en aspecten is gekomen, antwoordt ze: ‘Vanaf de oprichting van mijn kliniek Heartlife ben ik met veel van die onderwerpen bezig geweest: een stukje voeding, beweging, ontspanning. Ik heb ook een netwerk om mij heen van deskundigen die ik regelmatig spreek en naar wie ik patiënten doorstuur. Daar word ik natuurlijk ook steeds zelf wijzer in. En ik heb de studie biologische gezondheidskunde gedaan, waarin veel aandacht was voor voeding en beweging. Dat is een goede basis en daar komt veel van mijn kennis vandaan. Voor verschillende media schrijf ik columns die mij prikkelen na te denken over wat voor adviezen ik geef, welke invloed bewegen heeft op je hart. Daarvoor moet ik veel research doen. Het mes snijdt aan twee kanten: je leert het voor jezelf en het is leuk om die kennis te delen.’

Invalshoek

In het boek leggen beide artsen ook verband tussen emoties en het lichaam. Zo stellen ze dat depressie, chronisch emotionele stress en acute stress verbonden zijn met het acute infarct. Oftewel het ‘gebrokenhartsyndroom’ dat vrijwel alleen voorkomt bij vrouwen. Wel is het boek over het algemeen echt vanuit een regulier geneeskundige invalshoek geschreven. Misschien heel logisch, aangezien ze beiden daar werkzaam zijn. Zo waarschuwen ze de lezer om je ‘niet gek te laten maken door angst voor hormoontherapie’ en raden ze als calciumbron een bepaalde hoeveelheid zuivel aan. Echt orthomoleculaire adviezen tref je er niet in aan. Desondanks is de invloed van natuurlijke geneeskunde toch merkbaar in de aandacht voor leefstijl.

Janneke: ‘Ik sta erg open voor de integrale geneeskunde, het idee van positieve gezondheid zoals Machteld Huber dat verwoordt. Wat me fascineert, is de hele hart-hoofdconnectie. Het vrouwenhart laat zien dat wat er in het hoofd gebeurt, een belangrijk effect heeft op het hart. En dat het in de spreekkamer allang niet meer gaat om minder eten en meer bewegen. Dat hele holistische aspect heeft me zeker geïnspireerd en ik heb het ook in het boek meegenomen.’

Cholesterolverlagers

De aanleiding om een boek als dit te gaan schrijven, was dat ze veel vrouwen van 50+ tegenkomt die niet goed in hun vel zitten en die niet goed worden behandeld. ‘Ze ontwikkelen hartklachten omdat hun leefstijl niet goed is. Dan komen ze in mijn kliniek met hartkloppingen en pijn op hun borst. Samen met hen hun leefstijl op orde te krijgen, kost energie en tijd. Het is gemakkelijker om cholesterolverlagers voor te schrijven dan iemand echt te motiveren om anders te gaan leven en meer te ontspannen. Toch is het mijn passie en uitdaging dat ze na drie maanden fitter en gezonder terugkomen en zeggen dat ze het graag eerder hadden geweten. Daarom dit boek. Als je vanaf je 40e een goede leefstijl hebt, vermijd je dat je vanaf je 50e met verslechterde risicofactoren naar de arts moet.’

Practice what you preach. Een uitdrukking die zeker op haar van toepassing is, want ze past de adviezen die ze in Hart & Hormonen geeft zelf ook toe. ‘Door ze onderdeel te maken van mijn dagelijkse routine’, legt ze uit. ‘Ik bouw elke dag een uur in voor fysieke activiteiten en daarnaast zorg ik dat ik gezond eet en me ontspan. Want ik heb een druk leven. Daarom zorg ik er ook voor dat ik mijn gezin bij mijn werk en missie betrek. We praten er regelmatig over en blijven goed met elkaar in verbinding. Zo kan ik actief en gezond blijven.’

Janneke Wittekoek is cardioloog, gezondheidswetenschapper en auteur. Hart & Hormonen is haar vierde boek. In 2019 bracht ze samen met Freek en Hella de Jonge een theatercollege over het vrouwenhart en daarna solo de Vrouwenhartshow. Ze werkte mee aan de televisieserie ‘Hoe word ik 100’ (2016) van William Cortvriendt. Regelmatig schrijft ze columns en artikelen voor uiteenlopende media. Ze is medeoprichter van de politieke partij NLBeter. Janneke heeft enkele jaren geleden de HeartLife-klinieken opgericht, waarin ze mensen met hartklachten begeleidt, in het bijzonder vrouwen. Preventie staat bovenaan. www.heartlife.nl

Dorenda van Dijken is als gynaecoloog verbonden aan het OLVG West in Amsterdam. Ze is docent aan de opleiding voor menopauzeverpleegkundigen aan het Erasmus MC, voorzitter stuurgroep Womens Health van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) en lid projectgroep ontwikkeling patiënteninformatie Thuisarts.nl van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). Ook is ze voorzitter van de Dutch Menopause Society. www.zusenzorg.nl