Persoonlijke zorg
Door Willem Pinksterboer
Halverwege de jaren zestig werd ik bijna letterlijk geboren in een fysiotherapiepraktijk in Beverwijk. Mijn ouders hadden namelijk, zoals destijds gebruikelijk, een praktijk aan huis. De gezondheidszorg was in die tijd eenvoudig en persoonlijk. Met persoonlijk bedoel ik niet dat er veel aandacht was voor de individuele patiënt en zijn wensen en persoonlijke problemen. Daar was nauwelijks sprake van. De praktijk van mijn ouders was een betrekkelijk kleine ruimte waarin de behandelcabines van elkaar gescheiden waren door gordijnen. Niet echt een plaats om je persoonlijke problemen te bespreken. Maar de kleinschaligheid maakte het persoonlijk. Het professionele en het persoonlijke domein waren letterlijk en figuurlijk nauwelijks van elkaar te scheiden.
Er was in de manier waarop mijn ouders hun vak uitvoerden geen duidelijk onderscheid te maken tussen de mens en de behandelaar. Zij hoefden de manier waarop ze werkten, niet aan te passen aan de regels, de protocollen en de richtlijnen, maar konden het beroep kneden zodat het een verlengstuk van hun persoonlijkheid werd. Zo konden ze optimaal gebruik maken van hun persoonlijke capaciteiten om hun patiënten te helpen. Voor mijn vader waren dat zijn grote geduld, tact, invoelende vermogen en handen, die door zijn kleinkinderen ‘opa’s toverhanden’ genoemd werden. Mijn moeder werkte met haar enorme inzet en haar even vaardige maar veel hardere handen aan het herstel van haar patiënten. In haar eigen woorden coachte ze haar patiënten terug naar gezondheid, een voor die tijd vooruitstrevende benadering.
De zorgprofessional bestond nog niet. Na een behandeling door middel waarvan ze iemands houding had gecorrigeerd, gluurde mijn moeder door de luxaflex om te controleren of de patiënt wel in de praktijk bracht wat ze zojuist had aangeleerd. Als dat niet het geval was, rende ze in haar witte jas de straat op om de patiënt op de stoep nog even duidelijk te vertellen waar het op stond. Dat was geen gedragsinterventie volgens een protocol, maar oprechte boosheid.
Mijn vader ging in de jaren vijftig aan het eind van de maand met een lijst met declaraties naar het kantoor van ziekenfonds Spaarneland, waar hij contant werd uitbetaald. Dat kantoor was niet veel groter dan een flink klaslokaal, van waaruit de financiën van de gezondheidszorg in de hele regio Haarlem en Kennemerland werden geregeld. Men kende mijn vader daar persoonlijk en het idee dat hij zou kunnen frauderen, kwam bij niemand op, waarschijnlijk nog het minst bij mijn vader zelf. De korte lijnen en het persoonlijke contact speelden daarin ongetwijfeld een belangrijke rol. Je belazert nu eenmaal gemakkelijker een anonieme multinational dan de mensen die je persoonlijk kent. Het vertrouwen werd nog in mensen gesteld en niet in protocollen, privacywetgeving, statistiek en administratieve controlesystemen.
Natuurlijk was niet alles beter in de jaren vijftig en zestig, maar terwijl de gezondheidszorg steeds wetenschappelijker, zakelijker, technischer en grootschaliger werd, zijn we wel iets waardevols verloren: het besef dat de essentie van hulp vragen en zorg verlenen altijd ligt in persoonlijke, intermenselijke relaties.
Toen ik in de jaren negentig de fysiotherapie vaarwel zegde en koos voor de Chinese geneeswijzen, was dat niet alleen vanwege mijn interesse voor de oosterse filosofie, maar ook omdat ik wilde voortbouwen op het voorbeeld dat ik van mijn ouders had meegekregen en dat ik in de regulieren gezondheidszorg steeds meer verloren zag gaan. Niet alleen voor mij, maar ook voor patiënten ging daarmee iets waardevols verloren. Alternatieve geneeswijzen, coaching en counseling hebben hun populariteit denk ik, niet alleen te danken aan de methoden, theorieën en technieken die daarin worden ingezet, maar ook aan het feit dat het nog persoonlijke, kleinschalige vormen van zorg zijn. Laten we dat koesteren.
