Interview met Berry Rijkers – hoe inktzwarte periode leidde tot doeltreffende hulpmethode

Hoe klim je uit een angstaanjagend dal waar je van het ene op andere moment in bent terechtgekomen? Je ligt schreeuwend op de vloer omdat de paniek je compleet heeft overvallen. Vanaf dat ogenblik staat je leven volkomen op zijn kop omdat je nergens meer naartoe durft. Ook in je werk loop je vast. Het overkwam Berry Rijkers (58) ruim dertig jaar geleden. Een vreselijke en indrukwekkende ervaring die tot op de dag van vandaag nog tot in detail in zijn geheugen staat gegrift. Het is een bijzonder verhaal over hoe hij er in de jaren daarna op geheel eigen kracht is uitgekomen.

Maar ook hoe hij dankzij dat diepe dal een methode heeft ontwikkeld, waarmee hij nog altijd mensen helpt die door net zo’n zwarte tunnel gaan als hij destijds. Problematiek die vaker voorkomt dan je zou denken. Repairing Balance is het systeem dat hij succesvol toepast en waarin hij inmiddels ook coaches opleidt.

Happy

In de jaren tachtig van de vorige eeuw was Rijkers hulpverlener en maatschappelijk werker. Een extraverte man die gewend was om onder de mensen te komen en de wereld rond te reizen. Binnen een tijdsbestek van een paar maanden zat hij geïsoleerd in zijn huiskamer en had hij geen idee wat hem overkwam. Zijn huisarts noemde hem zwaar overspannen en schreef valium voor. Die hielp slechts gedeeltelijk. Zodra de pil was uitgewerkt, kwamen de angsten net zo hard terug. Daarna consulteerde hij een psycholoog. Die sprak over serotoninetekort in zijn hersenen dat hij moest aanvullen met antidepressiva. Daarnaast werd zijn jeugd uitgebreid besproken. Rijkers: ‘Na het hele traject zag ik wel wat verbetering, maar ik voelde me nog steeds verre van happy.’

File

Hij stelde de vraag wat eigenlijk ‘de route naar angst’ was. Want, zo redeneerde hij, als je die kent, dan weet je ook de route terug. Hij las boeken met verhalen over patiënten die van hun ergste angsten waren afgekomen, maar wel medicijnen moesten blijven gebruiken. Ook bezocht hij verenigingen van mensen met fobieën: ‘Telkens was daar weer hetzelfde medicijnenverhaal.

Op een dag besloot ik helemaal te stoppen met die pillen en zelf een onderzoek te starten naar hoe de gevoelswereld van een mens eruitziet, zich beweegt en ontwikkelt. De psycholoog vond het best interessant, maar zei wel dat het lastig zou worden. Want hoe doe je dat? Mijn antwoord: door te voelen en te analyseren.

Het was inmiddels 1988 en nog steeds kon ik geen peil trekken op die angstaanvallen en wanneer ze zouden optreden. Het gebeurde als ik in de auto zat en in een file terechtkwam, soms als ik op mijn werk met mijn team in gesprek was. Ik kocht een aantal schriftjes om daarin over mijn innerlijke processen te schrijven. Elke dag hield ik bij wat ik dacht, wat ik voelde, welke emoties ik had en wat ik deed om te vechten, te vluchten, te vermijden of te negeren. Ook beschreef ik mijn verlangens en probeerde ik mijn onderbewustzijn te doorgronden. Ik had in mijn opleiding tot maatschappelijk werker geleerd uit te gaan van acht basisgevoelens. Ik kwam erachter dat het er veel meer zijn.’

Vreemd

Tijdens zijn onderzoek benaderde Rijkers verschillende mensen die ongeveer dezelfde klachten hadden als hij. In de loop der jaren waren in hun leven relaties stuk gegaan en hadden ze hun werk verloren. Net als bij Rijkers zelf draaide alles om die ongrijpbare angst die ze niet konden uitleggen en waardoor anderen hen maar vreemd vonden. Zo durfde Rijkers niet meer naar de supermarkt en moest zijn vrouw alleen naar feestjes. Ging hij met de auto de snelweg op, dan beredeneerde hij eerst hoeveel afritten hij onderweg tegen zou komen en of er overal wel een vluchtstrook zou zijn voor het geval hij er direct uit wilde. Zelfs is hij een keer in een file de auto uit gerend.

Zijn overtuiging groeide dat het antwoord in zijn gevoelswereld te vinden was. Van psychiaters, psychologen en boeken kreeg hij mee dat angst in principe positief is. Het zorgt ervoor dat je niet onder een auto komt of dat je zonder parachute uit een vliegtuig springt: ‘Het is een soort beschermer.’ Langzamerhand ontdekte hij dat de angst hem iets te zeggen had.

Bondgenoot

Vijf jaar heeft hij erover gedaan om zijn gevoelswereld in kaart te brengen en de link te leggen met zijn denken, zijn emoties en zijn onderbewustzijn. Hij kwam op een totaal van 24 basisgevoelens, positieve en negatieve, die met elkaar voor evenwicht zorgen. Zo ontdekte hij die complete route naar angst waar hij al zolang naar op zoek was. ‘Ik zag dat het vooral ging om een verstoorde beweging om die emotie heen’, vertelt hij. ‘Angst is inderdaad prima, zelfs je beste bondgenoot. Want het zegt wat over hoe je je naar buiten beweegt en hoe je binnenin vastloopt. Ik kon de route teruglezen en ook volgen. Uiteindelijk merkte ik dat de angst afnam en ik steeds beter ging functioneren. Daarbij zag ik het effect van mijn overtuigingen op mijn gevoelens en welke strategieën ik volgde.’

Risico

‘Ik had een methode gevonden en ontwikkeld, maar dat realiseerde ik me toen nog helemaal niet. Door mijn gevoelswereld vanuit mijn eigenwaarde te sturen, was ik heel dicht bij mijzelf gekomen. Om het proces af te ronden, besloot ik een boek te schrijven. Dat kwam uit in 1993 en bleek het begin te zijn van iets wat ik niet had verwacht. Ik werd gevraagd voor lezingen, waarna sommige aanwezige psychologen en psychiaters mij erop wezen hoe bijzonder het was wat ik had verteld. Tot mijn verbazing kreeg ik het advies een praktijk te beginnen. Ik had echter mijn baan weer terug en wilde die niet opzeggen. Een te groot risico, tenslotte had ik wel een gezin met kleine kinderen. Ik bedankte ze voor het compliment en ging naar huis. Daar vertelde ik mijn vrouw wat er was gebeurd en samen hebben we erom gelachen. Via mijn uitgever ontving ik regelmatig brieven van lezers. Daardoor merkte ik hoe groot het probleem in de samenleving is. Zo ontstond het idee om het model dat ik had ontworpen, aan zorgverleners te geven zodat die er anderen mee zouden kunnen helpen. Dat was in 1994. Echter, die schoven het naar me terug en zeiden dat ik het zelf moest gaan doen. Tenslotte was ik ervaringsdeskundige. Ze boden wel ondersteuning aan. Mijn vrouw stond erachter dat ik het zou oppakken, want ze geloofde dat het nodig was. Wel vond ze dat ik ontslag bij mijn werkgever moest nemen om er vol voor te kunnen gaan. In oktober dat jaar ben ik mijn praktijk aan huis begonnen in een heel klein kamertje met twee stoelen, een tafeltje en een bord op de muur.’

Ommekeer

‘Een paar weken voordat ik mijn praktijk startte, kwam ik in aanraking met een dame uit Den Haag die ook helemaal was vastgelopen en er niet uit kwam. Ze had mijn boek gelezen, zich in het model verdiept en vroeg of ik haar wilde begeleiden en coachen. Ik was terughoudend omdat ik mijn methode nog niet eerder op iemand had toegepast. Maar, zo zei ze, ik heb niets te verliezen want het gaat erg slecht met me. Dus besloot ik een poging te wagen. Na twee, drie gesprekken maakte ze de ommekeer al. En bij het achtste functioneerde ze al veel beter. Dat was voor mij de aanwijzing dat het ook voor een ander werkte. Ik besloot mijn methode een naam te geven en te registreren. Vooral omdat ik wilde dat er zuiver mee wordt omgegaan en niet jan en alleman er maar mee kan doen wat ie wil. Dat is Repairing Balance geworden.’

Compleet

‘Korte tijd later kwam er een klein artikel over mij in het Rotterdams Nieuwsblad. Tot mijn verbazing werd ik daarna gebeld door mensen uit Groningen en Limburg die naar mij toe wilden komen in de Randstad. Op dat moment was ik nog bezig mijn methode verder te ontwikkelen en te beschrijven omdat ik het zo compleet mogelijk wilde hebben. Ondertussen wist ik dat het niet alleen meer om angst ging, ik werk nu met alle aspecten waarin een mens kan vastlopen. Ook coach ik bedrijven die veranderprocessen in gang willen zetten. Inmiddels werk ik met een team en heb ik ongeveer dertig mensen in de methodiek opgeleid. We kunnen meten en met één intake weten we al voor 75% waar de oorzaak van het probleem zit. We leggen de link met het onderbewustzijn en brengen iemand binnen anderhalf uur helemaal in kaart. Dat is ook wat het zo uniek maakt. Daarnaast zijn we preventief bezig, bijvoorbeeld om uitval in het werk te voorkomen. We werken landelijk voor het UWV, voor de overheid, gemeenten, het midden- en kleinbedrijf en we hebben een eigen opleidingsinstituut opgericht.’

Breekpunt

Op de vraag wat de kern van de methode is, antwoordt Rijkers: ‘Dat het iemands gehele gevoelswereld in kaart brengt, dat we die kunnen uitlezen en dat we kunnen aangeven waar iemands breekpunt ligt. Neem een aspect als zelfvertrouwen. Als zich dat onvoldoende heeft kunnen ontwikkelen rond de leeftijd van vier, ontstaat daar een breekpunt. Vanaf die periode gaat het dan om een soort overleven, je gaat strategieën gebruiken. Met scores krijg je inzicht in de precieze leeftijd. Diezelfde scores laten ook zien welke strategieën je hebt gebruikt om te overleven, maar we meten ook die van je onderbewustzijn. En welke overtuigingen en boodschappen aan de basis daarvan liggen. Overigens zijn wij niet uniek in het benoemen van een overtuiging, dat kunnen andere therapieën ook. Waar het wel om gaat, zijn de onderlinge relaties die wij leggen en hoe wij die terugbrengen naar de gevoelswereld om vervolgens aan te geven hoe te herstellen met blijvend resultaat. Je bent dan niet meer bezig met nieuwe strategieën. Daarvoor krijg je een werkboek met daarin de beschrijving hoe je de juiste route kan bewandelen. En ook hoe je die route moet blijven volgen als je de balans wilt behouden. Terugval is niet meer nodig.’

Zegen

In de 25 jaar dat Rijkers praktijk houdt, ziet hij dat psychische problemen in de samenleving fors zijn toegenomen. Trof het vroeger vooral ouderen, tegenwoordig komen een burn-out en andere psychische klachten ook veel bij jonge mensen voor. ‘De maatschappij is erg eisend geworden. Door de social media is de druk ontstaan om leuk en succesvol te zijn, je moet jezelf constant bewijzen. Een wedren die veel mensen in zijn greep houdt. Met als gevolg dat ook het gebruik van antidepressiva gigantisch is toegenomen. Angst fluit je terug. Achteraf zie ik die emotie nu als een zegen, eentje die me heeft teruggebracht bij mezelf.’